Το 1968 ήταν έτος σταθμός για τον κινηματογράφο και ειδικά για τους λάτρεις των ταινιών επιστημονικής φαντασίας [ sci-fi ].Δύο ταινίες ορόσημο εμφανίστηκαν τότε στις κινηματογραφικές αίθουσες ,που κατά σύμπτωση και οι δύο ταινίες είχαν ως αντικείμενο τις μυστηριώδεις σχέσεις ανθρώπου και πιθήκου. H ταινία του Στάνλεϊ’ Κιούμπρικ ,» 2001 ,Η Οδύσσεια του διαστήματος ‘‘ και του Φράνκλιν Σάφνερ ,» Ο πλανήτης των πιθήκων ή Ο άνθρωπος που ήρθε από το μέλλον ‘‘. Η ταινία του Φ. Σάφνερ βασίστηκε στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Γάλλου Πιερ Μπούλ « La Planète des singes »{1963}. Για την ταινία ο ιδιοφυής Τζέρι Γκόλντσμιθ έγραψε ένα περίφημο αβανγκάρντ σάουντρακ και ο Ροντ Σέρλινγκ – δημιουργός της « Ζώνης του Λυκόφωτος » ανέλαβε το σενάριο. Η ιστορία έχει ως εξής : ένα αστροσκάφος στο οποίο επιβαίνουν τρεις Αμερικανοί αστροναύτες συντρίβεται σε έναν άγνωστο πλανήτη, όπου τον κυβερνούν οι πίθηκοι και οι άνθρωποι είναι σκλαβωμένοι σε αυτούς. Οι ‘ νοήμονες ‘ αυτοί πίθηκοι ,αφού τους αιχμαλωτίσουν , θα τους πουλήσουν στα σκλαβοπάζαρα και στο τέλος μόνον ο Τέιλορ [στο βιβλίο λέγεται Ulysse= Οδυσσέας ] θα καταφέρει να επιβιώσει Ενδιαφέρον ιδιαίτερο έχει το σοκαριστικό φινάλε { από τα πιο ανατρεπτικά στην ιστορία του κινηματογράφου} : Ο Τέιλορ {Τσάρλτον Ίστον }- αφού κατάφερε να δραπετεύσει από τους πιθήκους -μπαίνει στην Απαγορευμένη Ζώνη και τότε, φτάνοντας μπροστά στο μισοθαμμένο Άγαλμα της Ελευθερίας, διαπιστώνει με φρίκη πως ο άγνωστος πλανήτης δεν είναι άλλος από την Γη το 3978 μ.Χ. ,η οποία έχει καταστραφεί από κάποιον πυρηνικό πόλεμο . Η μεγάλη σεναριακή επέμβαση : oι σεναριογράφοι της ταινίας Μ. Γουίλσον και Ρ. Σέρλινγκ [»Ζώνη του Λυκόφωτος »] προσέθεσαν το δικό τους φινάλε ανατροπής ,αντικαθιστώντας την μεγάλη ανατροπή του συγγραφέα .Έτσι οι δύο αφηγητές στο μυθιστόρημα του Π. Μπούλ ,που μας διηγούνται την ιστορία του αστροναύτη ,τελικά είναι και οι ίδιοι πίθηκοι κι όχι άνθρωποι!
P.BOULLE – » Planet of the Apes », { Part II ,Κεφ.12, σελ.200}.
Ενώ στο εμπνευσμένο φινάλε του Ρ. Σέρλινγκ ,ο αστροναύτης δεν ταξίδεψε στο χώρο αλλά στο χρόνο κι ο πλανήτης των πιθήκων είναι η Γη μετά από κάποιον καταστροφικό πυρηνικό πόλεμο . Στην ταινία αυτή έχουμε την πλήρη αντιστροφή των ρόλων μεταξύ ανθρώπου και πιθήκου. Οι πίθηκοι έχουν αντικαταστήσει τους ανθρώπους σε ολόκληρο το σύμπαν, και το ανθρώπινο είδος έχει εκφυλιστεί παντού σε επίπεδο ζώου.O άνθρωπος [ έλλογο ζώον ] γίνεται έρμαιο στις ορέξεις του πιθήκου [ άλογο ζώον ].! Πρόκειται για μια παραβολή της ζωώδους φύσεως του ανθρώπου και της ακόρεστης επιθυμίας του για κυριαρχία ;Είναι μια απαισιόδοξη προφητεία για την το ανθρώπινο γένος ; Είναι πιθανόν ο πολιτισμός να καταστραφεί από την αλαζονεία και την απληστία του ανθρώπου ; Διόλου απίθανο. Όταν το παράλογο κυριαρχήσει στον ανθρώπινο Λόγο ,είναι ικανό ‘ες έδαφος φέρειν ‘ ακόμη και τo οικοδόμημα του ανθρωπίνου πολιτισμού.!
a].PIERRE BOULLE , { 1912 -1994 }.
b].JERRY GOLDSMITH,{ 1929 -2004 }.
ΣΤ. ΒΑΛΟΥΚΟΥ – » Ιστορία του κινηματογράφου ».
c].FRANKLIN SCHAFFNER,{1920-1989 }.
1.ΠΙΘΗΚΟΣ.
ΗΛΙΟΥ – » Νεώτερον εγκυκλοπαιδικόν λεξικόν ».
Γ.Κούμαρης : Ανθρωπίδαι και Ανθρωποειδή. Ο όρος ανθρωποειδείς ή ανθρωπόμορφοι υποδεικνύει την ομοιότητα όχι μόνο σώματος ,αλλά και ψυχής [ εγκεφαλικής λειτουργίας ] των ανωτάτων τούτων πιθήκων προς τον άνθρωπο.
ΗΛΙΟΥ – » Νεώτερον εγκυκλοπαιδικόν λεξικόν ».
Πίθηκος και Λεμούριος. Ο πίθηκος λόγω της μοχθηρίαςκαι της κακίαςτου καθίσταται πολύ επικίνδυνος για τα ασθενέστερα ζώα ,τα οποία ή τραυματίζουν ή φονεύουν σε κάθε περίπτωση.
ΗΛΙΟΥ – » Νεώτερον εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν»
Άπις & Ape Άπις .Ένας από τους τέσσερεις γιούς του Ώρου ,οι οποίοι φρουρούσαν τα σπλάχνα του νεκρού [ ειδικότερα προστάτευαν το ήπαρ και ένα από τα τέσσερα αγγεία ,το οποίον περιείχε το όργανο τούτο και το οποίον είχε συνήθως ως κάλυμμα κεφαλή κυνοκεφάλου πιθήκου }. ΟΧαπί ή Χαπύ ή Άπιςείχε κεφάλι μπαμπου’ί’νου και προστάτευε τους πνεύμονες του νεκρού .
ΑΡΧΙΛΟΧΟΥ – »Ελεγείες και Ίαμβοι », {Ίαμβοι 89 ,91 }.
Η σκυτάλη: κομμάτι κυλινδρικού ξύλου που το τύλιγαν με δέρμα. Πάνω στο δέρμα είχαν γραμμένα σημάδια και μηνύματα {Το Ολυμπιακό άθλημα της σκυταλοδρομίας ήταν η εξάσκηση των τότε… γραμματοκομιστών }.Στην σκυτάλη αυτή [τάχα] υπήρχε γραμμένος ο μύθος του πιθήκου [ υπονοεί τον Λυκάμβη ] και της αλεπούς{ υπονοεί τον Αρχίλοχο }.Το απόσπασμα αυτό αναφέρεται στον διασυρμό του Λυκάμβη από τον Αρχίλοχο ,διότι κάποτε ο Αρχίλοχος είχε μνηστευθεί την Νεοβούλη {κόρη του Λυκάμβη} , αλλά ο Λυκάμβης διέλυσε την μνηστεία .Τελικώς ο Λυκάμβης οδηγήθηκε στην αυτοκτονία μαζί με τις κόρες του. Όταν η ιαμβική ποίηση γίνεται ..φονικό όπλο!
O Σημωνίδης είχε καταγωγή από την Σάμο ,αλλά λέγεται Αμοργίνος ,διότι ο πατέρας του αποίκισε την Αμοργό ,όπου ίδρυσε τρεις πόλεις. Στην Μινώα { η ανασκαφή έφερε στο φως τμήματα ισχυρού τείχους , λείψανα Σταδίου και Γυμνασίου και ενός ναού του Διονύσου }γεννήθηκε { ~ 7ος αι. π.Χ.} και μεγάλωσε ο ποιητής .Οι πληροφορίες για την ζωή του είναι ελάχιστες. Έγραψε ιάμβους και ελεγείες μα ελάχιστα σώζονται. Από το [ ολόκληρο ] έργο του » Ίαμβοι γυναικών » και το παρακάτω απόσπασμα ,όπου σατιρίζει τις γυναίκες παρομοιάζοντας αυτές με διάφορα ζώα { γουρούνα ,αλεπού, σκύλα, γαϊδάρα, ,γάτα ,φοράδα, πίθηκος } ή έντομα { μέλισσα ,την οποία εκθειάζει } ή στοιχεία της φύσεως {θάλασσα , χώμα }.
C.HALM – » Αισωπείων μύθων συλλογή ».
Πίθηκος και Αλιείς . » Πίθηκος : μιμητικόν ζώον είναι τούτο» .
ΠΙΝΔΑΡΟΥ – » Πυθιόνικοι », [2 ].
Οι Πυθιόνικοι είναι επινίκιοι ύμνοι του Πινδάρου, Οι Πυθιόνικοι αποτελούν πολύ καλή πηγή πληροφοριών για τους νικητές στα Πύθια. Ο Πυθιόνικος Β’ { αμφισβητείται αν όντως αφορά την νίκη του τυράννου των Συρακουσών Ιέρωνα στους Δελφούς } είναι αφιερωμένος στον αρματοδρόμο Συρακούσιον Ιέρωνα. Πίθων=μικρός πίθηκος, πιθηκάκι.
ΓΡ. ΒΕΡΝΑΡΔΑΚΗ – » Λεξικόν Ερμηνευτικόν ».
Πίθων: νουθετεί ο ποιητής [ Πίνδαρος ],ότι δεν πρέπει να πιστεύει κάποιος στους κόλακες και να χαίρεται όπως ο μικρός πίθηκος ,ακούγοντας πάντοτε από τα παιδιά [ότι είναι ] καλός ,απ’όπου και το καλλίας { τα παιδιά και στην Αθήνα και στην Σπάρτη τον άσχημον πίθηκον ονόμαζαν κατ’ ευφημισμόν καλλίαν ,εκ του »πίθων αεί καλός » }.
ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΥ ΣΟΦΙΣΤΟΥ – » Λεξικόν κατά στοιχείον Ιλιάδος και Οδυσσείας ».
Πιθέω-ώ [ παρασχηματισμός του πείθω ] =1.υπακούω { Δ-398: » θεών τεράεσι πιθήσας = υπακούοντας στα σημεία [τέρας =μετέωρον,διοσημεία ] των θεών » } 2.πείθομαι{ φ-369 : » οι δε οι ουκ απίθησαν = εκείνοι δεν απείθησαν }.
THOMAS GAISFORD S.T.P – » Etymologicon Magnum Lexicon ».
Πίθηκος{ < πιθήσω < πιθώ } : διότι μας πείθει το ζώον να στρέψουμε τα μάτια πάνω του ,επειδή είναι δύσμορφο.
ΗΕΝRICUS STEPHANUS – » Θησαυρός της Ελληνικής γλώσσης ».
Simia ,{Imitatrix hominis } = Mα’ι’μού {μιμώ }, μιμούμενη τον άνθρωπο . Πίθηκος: a]. παρά το πείθειν ημάς [ επειδή μας πείθει ] b]. παρά το πείθεσθαι υφ’ ημών [ επειδή πείθεται από εμάς , υπακούει σε εμάς ].
ΑΝΝΗΣ ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ – ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ-‘‘ Αρχιγένεθλος Ελληνική γλώσσα ».
1.Simius < simus < σιμός 2.Imitor < μιμήτωρ.
ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ – » Εκκλησιάζουσαι» στ. 617-618 }.
Σιμότερες = οι έχουσες την ρίνα πεπλατυσμένη. [ Φαύλες ,σιμές = αισχρές. Αισχρός =/= σεμνός. Αισχρός =/=καλός ].
J.SCAPOULAE – » Lexicon Greco -Latimum ».
{ Ο Γ. Σκαπούλα ,που εργαζόταν ως διορθωτής στο περίφημο τυπογραφείο του Γάλλου ανθρωπιστή και λόγιου Ερ. Στεφάνου (Henri Estienne) , χρησιμοποίησε κρυφά τα κείμενα και τα δεδομένα του Ερ. Στεφάνου, κάνοντας μια εκτενή επιτομή (σύνοψη), την οποία εξέδωσε στην Βασιλεία [1579] ως δικό του έργο με τίτλο Lexicon Graeco-Latinum Novum (Νέο Ελληνολατινικό Λεξικό) }.
Πίθηξ : simia ,[ imitatrix hominis ] , Πιθηκίζω : simiam imitari , Πιθηκισμός ,Πίθων , Δημοπίθηκος : αυτός που κάνει μα’ι’μουδίστικες επιδείξεις στον λαό με σκοπό ή να τον εξαπατήσει[ δόλος ] ή να τον κολακεύσει.
ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ – » Σφήκες »,{ στ.1291 }.
Πιθηκίζω =μιμούμαι τον πίθηκον ,κολακεύω.
ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ – » Βάτραχοι »,{ στ.1083-86 }.
Δημο-πίθηκος = ο δια κολακειών απατών τον δήμον ,αγύρτης ,απατεών.
ΗΣΥΧΙΟΥ του ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΩΣ – » Λεξικόν ».
Πιθανόν = το αληθινόν, πιστόν, ευπειθές .Πιθανολογία =διάλεξις αληθής. Πιθήσας = ο πιστεύσας , ο πισθείς , ο πιστωθείς.
Ι.ΣΤΑΜΑΤΑΚΟΥ – » Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης «.
Πίθηκος / πίθακος { < πείθω ?} =μα’ι’μού { Λατ.Simius }.Πας ο φερόμενος ως πίθηκος, ο έχων τρόπους πιθήκου ,ο μίμος.
LIDDELL & SCOTT – » Μέγα λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
»γέρων πίθηκος ουχ αλίσκεται πάγη »= ο γεροπίθηκος [~ πολύπειρος ] δεν περιπίπτει εις παγίδαν .
PAROEMIOGRAPHI GRAECI – » Διογενιανός », [7, 94 ].
Παροιμιογράφοι : λόγιοι { Ζηνόβιος (2ος μ.Χ.) Διογενειανός (2ος μ.Χ.)Μιχαήλ Αποστόλης και ο υιός Αρσένιος (15ος μ.Χ..)Γρηγόριος ο Κύπριος [Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, 13ος αι.μ.Χ.], που είχαν ως κύριον έργον τους την συλλογή, την καταγραφή και την ερμηνεία των λαϊκών παροιμιών, των γνωμικών και των φράσεων της εποχής τους.
»πίθηκος εν πορφύρα» = επί του κρύπτοντος όπισθεν της επιφανειακής αίγλης αισχρότητα ,πονηρίαν ,βδελυρόν χαρακτήρα. »όνος εν πιθήκοις »= αισχρός εν αισχροίς ,παλιάνθρωπος μέσα παλιανθρώπους.
ΑΔ.ΚΟΡΑΗ – » Άτακτα ».
Το πίθηκος [ Ελληνιστ. Πίθηκος και Πίθηξ ] είναι γενικόν όνομα του ζώου ,όπως και το χυδαίον μα’ι’μού ,από του παρακμάζοντος Ελληνισμού το Μιμώ , δια το μιμητικόν [ ικανότης μιμήσεως ] του ζώου .Μούνα { < mona [Iσπ.] } = κήβος[ γένος πιθήκων με ουρά ] = Κερκοπίθηκος{ > cercopithecus }. Πιτζάς { < πίθηξ }= νάνος , βραχύς ανθρωπίσκος .
ΑΝΘ. ΓΑΖΗ – » Επίτομον λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
ΣΚΑΡΛΑΤΟΥ Δ. του ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ – » Λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Πίθηκος { < πείθω } : το γνωστόν μιμητικόν ζώον, η μα’ι’μού. 2.ανθρωπος άσχημος 3. είδος ιχθύος σελαχώδους.
Γ.ΛΑΜΨΑ – » Λεξικό του Αρχαίου κόσμου ».
Η Μιμώ.
ΑΝΝΗΣ ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ – ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – » Ο εν τη λέξει Λόγος ».
Πίθηκος { < πείθομαι } = ο υπάκουος.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Των περί τα ζώα ιστοριών », { Β’- VIII }.
Ο πίθηκος , ο κήβος και ο κυνοκέφαλος επαμφοτερίζουν ανάμεσα στον άνθρωπο και στα τετράποδα .Οι πίθηκοι είναι τριχωτοί μπροστά ,επειδή είναι όντως ανθρωποειδή και τριχωτοί στην πλάτη, επειδή είναι όντως τετράποδα.
Semnopithecus entellus= Σεμνοπίθηκος ο ανθρωπόνους.
ΠΑΠΥΡΟΥ – » Λεξικό της Ελληνικής γλώσσας ».
Πίθηκος [ ΝΜΑ ] καιπίθηκας[Ν] και πίθακος .ΕΤΥΜΟΛ. λέξις αγνώστου ετυμολογίας ,η οποία εμφανίζει επίθημα με άηχο ουρανικό -κ- ,το οποίο απαντά και σ’άλλα ονόματα ζώων .Η λέξις είναι πιθανόν δάνεια. Η παλαιότερη άποψη που συνδέει το ‘‘πίθηκος’‘ με το Λατ.» foedus »{ = άσχημος , δυσειδής } δεν θεωρείται πιθανή .Η άποψις αυτή στηριζόταν στην κατ’ ευφημισμόν χρήσιν της λέξεως καλλίας { < κάλλος } για τον πίθηκο.
ΑΚΑΔ.ΑΘΗΝΩΝ – » Χρηστικό λεξικό της Νέο-ελληνικής γλώσσας ».
Πίθηκος.
Γ.ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ – » Ετυμολογικό Λεξικό της νέας Ελληνικής γλώσσας ».
Πίθηκος ,αγνώστου ετύμου[;] μάλλον πρόκειται για δάνειο[;]. Με όλο τον σεβασμό στον εξαίρετο καθηγητή ,το ‘πίθηκος’ δεν μπορεί να είναι αγνώστου ετυμολογίας, διότι έχουν καταγραφεί ετυμολογήσεις της λέξεως .Συνεπώς μάλλον πρέπει να γραφεί ,ότι υπάρχουν αβέβαιες, μη παραδεκτές ή αμφιλεγόμενες ετυμολογήσεις αντί αγνώστου ετυμολογίας .Το δε » μάλλον πρόκειται για δάνειο» εμπίπτει στην σφαίρα των επιστημονικών υποθέσεων και όχι στην επιστημονική απόδειξη.
ΠΙΣΘ ….»όχι, αν συμφωνία δεν κάμουν σαν εκείνη που ο μαχαιράς, αυτή η μαϊμού, είχε κάνει με τη γυναίκα του : »{ .σ.σ. η συμφωνία περιλαμβάνει πολλούς αθυρόστομους λόγους ,οπότε καλλίτερα να διαβαστεί παρά να γραφτεί. } Η αναφορά αυτή ίσως στοχεύει σε κάποιον άσχημον ,ο οποίος μάλλον ήθελε ν’ αποφύγει τις πολλές διαχύσεις της συζύγου του κι έκλεινε συμφωνίες μαζί της }.
ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ – » Αχαρνής », { στ. 905-907 }.
ΘΗΒ. ..»σαν τον πίθηκο με κακίες γεμάτον ».
ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ – » Ιχνευταί », { στ. 121-122 }.
Oι » Ιχνευταί » είναι το μόνο σατυρικό δράμα του ποιητή ,το οποίο σώζεται όχι ολόκληρο, αλλά περίπου το μισό. »σαν πίθηκος που σκυφτά { κύβδα < κύπτω } ξεφυσάει ».
ΔΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ – » Υπέρ Κτησιφώντος περί του στεφάνου », { 242 }.
O Kτησιφών προτείνει να τιμηθεί ο Δημοσθένης για τις υπηρεσίες του στην πόλη.Ο Αισχύνης όμως προσέβαλε αμέσως την πρόταση με »γραφή παρανόμων» υποστηρίζοντας ότι έρχεται σε αντίθεση με προηγούμενους νόμους. Ακολουθεί η εκδίκαση της υπόθεσης ,όπου εκεί αποκαλείται ο Αισχύνης » αυτοτραγικός πίθηκος».
ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝΟΣ – » Λεξικόν των Δέκα Ρητόρων ».
Tραγικός πίθηκος ,έτσι φαίνεται να χαρακτηρίζει ο ρήτορας τον Αισχύνη και για τις ατυχείς υποκριτικές του ικανότητες ,» και μιμουμένου μάλλον τραγωδούς ή τραγωδείν δυναμένου ».
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Πολιτεία », { Ι’-620 c }.
Στο [ Ι’ ] και τελευταίο βιβλίο της »Πολιτείας » του, ο Πλάτων, παραθέτει τον εσχατολογικό μύθο του Ηρός.,δια του οποίου ζωντανεύουν οι περιπέτειες της ψυχής στον άλλο κόσμο.Στο σημείο που οι ψυχές επιλέγουν την επόμενη ενσάρκωση τους ,ο Ήρ είδε την ψυχή του παλιάτσου και δύσμορφου Θερσίτη να ντύνεται με μορφή μα’ι’μούς.!
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Ιππίας Μείζων », { 289 a}.
» Ο πιο όμορφος απ’ όλους [ κάλλιστος ] τους πιθήκους είναι άσχημος [ αισχρός ] αν τον συγκρίνουμε με το γένος των ανθρώπων » .
ΛΥΚΟΦΡΟΝΟΣ – » Αλεξάνδρα », { στ. 1000-1 }.
Λυκόφρων, γραμματικός και ποιητής τραγωδιών .To »Αλεξάνδρα ή Κασσάνδρα’‘ είναι απ’ τα σκοτεινότερα αλλά και διασημότερα ποιήματα της ελληνικής αρχαιότητας. H Αλεξάνδρα είναι η Κασσάνδρα, η κόρη του Πριάμου με ικανότητες προφητικές και αλάνθαστες. H Κασσάνδρα-Αλεξάνδρα φυλακίζεται κι εκεί προφητεύει με έναν μακρύ μονόλογο. ..Πιθηκόμορφος= ο έχων μορφήν πιθήκου.
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ – » Ηθικά », Πώς αν τις διακρίνοιε τον κόλακα του φίλου », { 7 }.
Ο κόλακας μοιάζει και διαφέρει από τον πίθηκο .Ο πίθηκος επιχειρεί να μιμηθεί τον άνθρωπο ,όπως ο κόλακας [ με διαφορετικόν όμως τρόπον μιμήσεως ].
ΛΟΥΚΙΑΝΟΥ – » Ἁλιεὺς ἢ Ἀναβιοῦντες » , { 36 }.
Όταν ο Αιγύπτιος βασιλιάς δίδαξε κάποτε σε πιθήκους τον πολεμικό χορό » πυρρίχη ».
ΠΑΝ.ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ –»Λεξικό Ρημάτων της Αρχ. Ελληνικής γλώσσας».
Πείθω= αποδεικνύω ,πιστεύω. Πείθομαι=υπακούω.
ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ – » Ανώμαλα Ρήματα της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης ».
Πείθω: ρ.[πειθ-] και κατά *μετάπτωση—–> [πιθ- ] και [ποιθ-]. ΠΑΡΑΓ. : Πειθώ, πεποίθησις ,πίστις [< πιστεύω ] ,πιστός, πιθανός, εύπιστος, δύσπιστος. ΑΝΤΙΘ. : βιάζομαι. απειθώ, απειθαρχώ.
ΠΑΝ.ΚΟΛΛΙΑ – » Λεξικόν των Βασικών Ρημάτων της Αττικής Πεζογραφίας ».
Φλεγραίες Νήσοι (Iταλ. sole Flegree) . Βρίσκονται στο βόρειο τμήμα του κόλπου της Νάπολης ,που είναι μέρος του Τυρρηνικού πελάγους [Περιφέρεια Καμπανίας] .Τα κύρια νησιά του συμπλέγματος είναι ηΊσκια { Ischia } [ ή Πιθηκούσσες , όπως την ονόμασαν οι πρώτοι Ευβοείς άποικοι . Ήταν η πρώτη αποικία των αρχαίων Ελλήνων στη Δύση ], η Προτσίντα { Procida = Προχύτη } και η Νησίδα { Nisida }.
ΤΙΤΟΥ ΛΙΒΙΟΥ – » Ιστορία της Ρώμης από την ίδρυση της πόλης », { VIII-22 }.
Τον 8ο αι. π.Χ. οι Ευβοείς ίδρυσαν αποικία σε νήσο την οποίαν ονόμασανΠιθηκούσσες. Ήταν η πρώτη αποικία που ίδρυσαν οι Ευβοείς στην Δύση .Λίγα χρόνια αργότερα πέρασαν από τις Πιθηκούσσες στην απέναντι ακτή ιδρύοντας την αποικία Κύμη [ Como ].
ΣΤΡΑΒΩΝΟΣ – » Γεωγραφικά » { E’ – 4.9 }.
Η νήσος Προχύτη , είναι κομμάτι το οποίο αποσπάστηκε από τις Πιθηκούσσες { Προχύτη και Ισχία λέγονταν Πιθηκούσσες } .Αυτές κατοικήθηκαν από αποίκους της Ερέτριας και της Χαλκίδας.
PAROEMIOGRAPHI GRAECI – » Zηνόβιος ».
‘Α’. »Είθε να μην συναντήσεις τυχαία μελάμπυγον»[ μελάμπυγος ,ο έχων μέλαινα πυγή [=οπίσθια] ]» και είναι ανδρείος και ισχυρός ].Β’.»Είθε να συναντήσεις μελάμπυγον».
ΑΘ.ΣΤΑΓΕΙΡΙΤΟΥ – » Ωγυγία ή Αρχαιολογία », { Βιβλ.Ε’,σελ.121-122 }.
Το «Ωγυγία ή Αρχαιολογία» ,το μνημειώδες πεντάτομον έργο του μεγάλου Έλληνα λογίου Αθανασίου Σταγειρίτη, εκδόθηκε στην Βιέννη της Αυστρίας το 1815 [ χρονιά που ο Ναπολέων ηττήθηκε στην μάχη του Βατερλώ και εξορίστηκε στο νησί της Αγίας Ελένης } στο τυπογραφείο του Ιωάννη Β. Τσβεκίου με σκοπό να αποτελέσει ένα πλήρες εγχειρίδιο αναφοράς για την προϊστορία, την μυθολογία και τις παραδόσεις του ελληνισμού, ως εκπαιδευτικό βοήθημα για τους δασκάλους και τη νεολαία του Γένους
Οι Κέρκωπες ήσαν μόνιμοι κάτοικοι των λεγομένων Πιθηκουσών νήσων ,κοντά στην Καμπανία. Όταν αγανάχτησε ο Ζευς τους απολίθωσε {τους μεταμόρφωσε σε νησάκια } ή τους μεταμόρφωσε σε πιθήκους ,και γι’ αυτό ονομάστηκαν τα νησιά αυτά Πιθηκούσες.
‘Ο Δίας μεταμόρφωσε τους Κέρκωπεςσε άσχημα ζώα ,ώστε ανόμοια με τους ανθρώπους να είναι και όμοια με αυτούς να δείχνουν. Τους πήρε το χάρισμα της ομιλίας ,αλλά τους άφησε την πλασμένη για ψευδορκίες γλώσσα.
LIDDELL & SCOTT – » Μέγα λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Η κερκοσκοπία ήταν μια αρχαία μέθοδος μαντείας [ είδος ιεροσκοπίας ].Πολλές φορές λαμβάνονταν οιωνοί (προγνωστικά σημάδια) από την ουρά του θυσιαζόμενου ζώου [δηλ. εξέταζαν την ουρά του ζώου , για να δουν τα μελλούμενα ].
ΗΡΑΚΛΗΣ και ΚΕΡΚΩΠΕΣ.
Ι.ΚΑΚΡΙΔΗ – » Ελληνική Μυθολογία »,,{ σελ.111 }.
Μετόπη στον ναό C του Σελινούντα με τον Ηρακλή και τους Κέρκωπες ,[ 540π.Χ ],
3. ΠΙΘΗΚΟΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ .
Σε τι μοιάζουμε και σε τι διαφέρουμε από τον πίθηκο ;
JOHN & MARY GRIBBIN – »Η κοινωνιοβιολογία του ανθρώπου ».
Ευρωπαίοι επιστήμονες, που «διάβασαν» τον γενετικό κώδικα και κατάφεραν να αποκωδικοποιήσουν το γονιδίωμα , διαπίστωσαν ότι οι χιμπατζήδες είναι οι πιο στενοί συγγενείς μας [κατά 99% του DNA ] κι ακολουθούν οι γορίλες [κατά 98% ], οι ουρακοτάγκοι [ κατά 97% ] και τέλος οι γίββωνες [κατά 96% ].
Ομοιάζει ο άνθρωπος με τον πίθηκο και γενετικά και στην ικανότητα της μιμήσεως ,»μιμητικόν γαρ το ζώον » γι’ αυτό μάλλον κι ο πίθηκος προσπαθεί να ομοιάσει του ανθρώπου μιμούμενος αυτόν ,χωρίς να αποκλείεται και το αντίθετο [εάν o άνθρωπος πιθηκίζει] ειδικά σε εποχές παρακμής ,σήψεως και εντροπίας. Ο πίθηκος είναι μιμητικώτερον[ των άλλων ζώων ], αλλά ο άνθρωπος είναι μιμητικώτατον.
a].Η ΜΙΜΗΣΙΣ.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Περί Ποιητικής », { 1448 b }, IV. Γένεσις της ποιήσεως.
» Η μίμηση είναι σύμφυτος στους ανθρώπους από παιδιά και σ’ αυτό υπερέχουν οι άνθρωποι τωνάλλων ζώων .Επειδήο άνθρωπος είναι πάρα πολύ μιμητικός και τις πρώτες μαθήσεις αποκτά μέσω της μιμήσεως ». Συνεπώς η μίμηση στον άνθρωπο είναι πολύ σημαντική, διότι μέσω αυτής ο άνθρωπος λαμβάνει τα πρώτα μαθήματα και εξ αιτίας της μιμήσεως αισθάνεται χαρά για τα μιμήματά του. Άρα μάθηση ίσον μίμηση ,μίμηση ίσον ευχαρίστηση .! Άρα η μάθηση δεν είναι η απόκτηση στείρων γνώσεων ,στα θρανία κάποιου σχολείου, αλλά είναι κάτι περισσότερο. Μανθάνω=μετέχω παντοιοτρόπως του πράγματος ,στο οποίον απευθύνεται η γνώση. Μάθηση= συμμετοχή ,επικοινωνία, ενεργός μέθεξη σε ό,τι προσεγγίζουμε.
» Αφού η μάθησιςκι ο θαυμασμός είναι ευχάριστα πράγματα ,κατ’ ανάγκην είναι ευχάριστα και τα όμοιά τους : οι μιμητικές τέχνες ».
ΠΛΑΤΩΝΟΣ -» Θεαίτητος », { 155d }.
» τὸ Θαυμάζειν· οὐ γὰρ ἄλλη ἀρχὴ φιλοσοφίας ». Αρχή φιλοσοφίας ο θαυμασμός!
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Προβλήματα 3 »,{ Λ’- 6 }.[ Όσα περί φρόνησιν και νούν και σοφία].
Γιατί πρέπει να εμπιστευόμαστε περισσότερο τον άνθρωπον από κάθε άλλο ζώο ; Μήπως επειδή απ’όλα τα ζώα είναι το μόνον ,που ξέρει να μετράει ή μήπως επειδή είναι το πιο μιμητικόν απ’όλα; Πράγματι ,η ιδιότητα αυτή του επιτρέπει να μαθαίνει.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Επινομίς », { 977 c }.
Η » Επινομίς » ,ουσιαστικά συμπληρώνει τους »Νόμους » του Πλάτωνος. Εδώ ο μεγάλος μαθηματικός -φιλόσοφος […]υπογραμμίζει την ιδιαίτερη σημασία της επιστήμης των αριθμών. Ο Πλάτων πιστεύει πως μόνο αυτή αξίζει να θεωρείται σοφία. Έτσι : α]. δεν υπάρχει αρετή χωρίς κρίση ,ούτε κρίση χωρίς την επιστήμη των αριθμών.Άρα δεν υπάρχει και αρετή χωρίς την επιστήμη των αριθμών β]. δεν υπάρχει ευτυχία χωρίς αρετή ,ούτε αρετή χωρίς σοφία,άρα δεν υπάρχει ευτυχία χωρίς την μαθηματική επιστήμη. Συνεπώς οι αριθμοί είναι το αίτιο τόσο της σοφίας όσο και της ευτυχίας { πρόλογος }. Αν αφαιρέσουμε τον αριθμό από την ανθρώπινη φύση δεν είναι ποτέ δυνατόν να γίνουμε λογικοί.
RENE MAGRITTE – » The son of man » .
b}.O ΛΟΓΟΣ.
ΙΠΠΟΛΥΤΟΥ ΡΩΜΗΣ – » Φιλοσοφούμενα ή κατά πασών αιρέσεων έλεγχος » . [ IX ,9 ] & απόσπασμα [50] -Ηρακλείτου :
<< Επειδή ακούσατε όχι εμένα αλλά τον Λόγον, είναι σοφόν να συμφωνήσετε ,ότι τα πάντα αποτελούν ενότητα [ ένα] >>.{ σ.σ. Βέβαια διαφέρει ο Λόγος του Ηρακλείτου από τον Θεόν – Λόγον της Χριστιανικής θρησκείας }.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Πολιτικά », { Α’-1253 a }.
» ο άνθρωπος είναι εκ φύσεως προορισμένος να διαβιοί σε πολιτειακώς οργανωμένη κοινωνία », » ο άπολις εκ φύσεως και όχι εκ τύχης είναι ή φαύλος ή ανώτερος του ανθρώπου [ υπεράνθρωπος ] », »χωρίς οικογένεια ,χωρίς νόμους ,χωρίς εστία », » ουδέν ασκόπως η φύσις ποιεί », » εξ όλων των ζώων ,μόνον ο άνθρωπος έχει το χάρισμα του λόγου ‘‘, » ο λόγος υπάρχει για να φανερώνεται [εκφράζεται] το συμφέρον και το βλαβερό [επιζήμιο] συνεπώς το δίκαιο και το άδικο » , » [ το αποκλειστικό γνώρισμα του ανθρώπου σε σχέση με τ’άλλα ζώα ] μόνον αυτός έχει το αίσθημα [ αντίληψη] του αγαθού και του κακού ,του δικαίου και του αδίκου και των άλλων συναφών [αξιών]».
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Ρητορική προς Αλέξανδρον »,{ 1421 a }.
Τούτο [ ο λόγος] είναι ,στο οποίο διαφέρουμε από τα υπόλοιπα ζώα.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Περί ζώων Γενέσεως »,{ Ε’-VII,20 }.
Η φύσις απέδωσε στους ανθρώπους την τιμή να είναι οι μόνοι από τα ζώα ,που χρησιμοποιούν τον λόγον. Η δε ύλη [ υλικό ] του λόγου είναι η φωνή.
ΘΕΩΝΟΣ ΣΜΥΡΝΑΙΟΥ – »«Των κατά τον μαθηματικόν χρησίμων εις την Πλάτωνος ανάγνωσιν » ,[ ιη’ ],{ αποδ. ΕΥ. ΣΠΑΝΔΑΓΟΥ }.
Προσαχώς λέγεται λόγος [ πόσες έννοιες έχει η λέξις λόγος ] ; Κατά τον Πλάτωνα ,με τέσσαρες τρόπους λέγεται ο λόγος :
ΑΝΝΗΣ ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ – ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – » Ο εν τη λέξει Λόγος ».
ΛΕΓΩ σημαίνει εξ [6] :
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Σοφιστής »,{263 }.
Διάνοιακαι Λόγος ταυτίζονται και διαφέρουν. Διάνοια = ο εντός της ψυχής μυστικός διάλογος με το εαυτό της ,άνευ φωνής [ σκέψις ].
ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ – » Το κατά Ιωάννην », { Α’-1,2 }.
{ Λόγος – Θεός } 1].»Στην αρχή ήταν ο Λόγος ,και ο Λόγος ήταν προς τον Θεόν ,και Θεός ήταν ο Λόγος.2]. Αυτός ήταν από την αρχή προς τον Θεόν »…Θεός είναι ο Λόγος και ο Λόγος είναι προς τον Θεόν. Ο άνθρωπος είναι το μόνον έλλογο ζώον του πλανήτη.
THE NEW TESTAMENT – ‘‘ John ,chapter 1 » .
Προσέξτε την μετάφραση του Λόγου στην Αγγλικήν. Λόγος = Word {;}!.Μα ο Λόγος [logical } ξεπερνάει την λέξη [ word ] !.Λόγος είναι πολλά περισσότερα από το Word. Και η σύγχυση που προξενεί στην νόηση η ταύτιση του αφηρημένου[ Word ] με το συγκεκριμένο [ word ] παγιδεύει την διάνοια σε αδιέξοδη οδό.
ΑΓΙΟΣ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ.
[*].Ετεροίωσις : η κατά ποιόν μεταβολή των φωνηέντων και των διφθόγγων των λέξεων .Αποτελεί μέρος του γενικότερου φαινομένου της μεταπτώσεως και προήλθε από παλαιότερο τονισμό.Κατά την ετεροίωση τρέπεται το θεματικό φωνήεν ή η δίφθογγος της λέξεως σε άλλο φωνήεν ή δίφθογγο αντίστοιχα.
ΑΧ.ΤΖΑΡΤΖΑΝΟΥ – » Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης ».
BIBΛΙΟΓΡΑΦΙΑ :
ΑΓΟΡΑΖΕΤΕ ΒΙΒΛΙΑ , ΕΛΕΓΧΕΤΕ ΤΙΣ ΠΗΓΕΣ.
Η απόδοση των αρχαίων κειμένων δεν είναι φωτογραφική . Συνεπώς βασίζεται, αλλά ενίοτε δεν ταυτίζεται απόλυτα με αυτή των μεταφραστών συγγραφέων .
Τα περισσότερα αρχαία κείμενα ,από όσα χρησιμοποιήθηκαν ,μπορείτε να τα αναζητήσετε στο διαδίκτυο ,όπως στα πολύ χρήσιμα »google books » ,» wikisource» , »anemi » ,» πύλη» κ. α
Το ιστολόγιον { blog} έχει ως στόχο την προώθηση του απαράμιλλου Οικουμενικού Ελληνικού Πολιτισμού. Την αληθώς βαριά βιομηχανία της πατρίδας μας ,η οποία βρίσκεται στην αδαμάντινη Ελληνική γραμματεία . Ο Ελληνικός πολιτισμός δεν είναι μόνο κτήμα των Ελλήνων της Ελλάδας ,αλλά κι όλων των απανταχού Ελλήνων και Ελληνοφώνων. Η δε γνώση της Ελληνικής γλώσσας είναι το απαραίτητο μέσον για την προσέγγιση του Ελληνικού πολιτισμού και το βασικό εργαλείο κατανοήσεως της Ελληνικής Γραμματείας. Η πανάρχαια και καλά δουλεμένη δια μέσου των αιώνων γλώσσα μας είναι καταγεγραμμένη στα μεγάλα και εξαιρετικά Λεξικά της Ελληνικής γλώσσας, σ’ όλες τις μορφές της. Διότι η Ελληνική γλώσσα είναι μία και ενιαία .
Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ – » Γενικές εκτιμήσεις για τη μελέτη της ιστορίας της Ελληνικής γλώσσας », { σεελ.69 ].
Από πού προήλθε η Νέα Ελληνική, από την Αρχαία με τη μεσολάβηση της Βυζαντινής ή απευθείας από την Αρχαία και μάλιστα από συγκεκριμένες διαλέκτους της; Και πόσο διαφορετική ή ίδια και απαράλλακτη είναι η νέα ελληνική γλώσσα με την αρχαία.
Μ.Τ. CICERONIS – » Βrutus », { XXXI . 121 }.
»Ει Θεοί διαλέγονται την των Ελλήνων γλώττη χρώνται ‘‘ : Εάν οι Θεοί συζητούν, χρησιμοποιούν την γλώσσα των Ελλήνων.
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ – » Κικέρων » ,[ 24 ].
‘Αν οι Θεοί συνομιλούν, χρησιμοποιούν την γλώσσα των Ελλήνων.
ΟΔ. ΕΛΥΤΗ – » Το Άξιον εστί ». Τα Πάθη [ Β’ ].
Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου.
NIC. POUSSIN – » Et in Arcadia ego » { 1618-22 }.
Τα λεξικά είναι οι πρωταγωνιστές και φύλακες της γνώσης. Προς τούτο και η ονομασία του ιστολογίου ως ΛΕΞΙΚΟΘΕΑΤΡΟΝ. Οι μυημένες και οι μυημένοι που έχουν » ώτα ακούειν » και ‘‘ όμματα οράν » κατανοούν ,ότι το χρέος τους σ’ αυτούς που πέρασαν και σ’ αυτούς που θα ‘ρθουν είναι η διάδοση του Οικουμενικού Ανθρωποκεντρικού Ελληνικού Πολιτισμού. Είναι αναγκαίο να »ξαναθυμη-θούν» οι απανταχού Ελληνίδες και Έλληνες ποίες και ποίοι είναι. Διότι αυτές και αυτοί θα είναι » οι ΗΝΙΟΧΟΙ κάθε επερχόμενου πολιτισμού’‘. Είναι αναγκαίο να ξαναθυμηθεί ο άνθρωπος ,ότι χρέος του είναι να γίνει Άνθρωπος. Και Άνθρωπος είναι μόνον ο ελεύθερος.
FR. NIETZSCHE – » Η γέννηση της τραγωδίας » , { Κεφ. 15, σελ.143-44 }.
Αν κανείς εκτιμά την αλήθεια ,τολμά να αναγνωρίσει ακόμη και τούτη την αλήθεια: ότι οι ΈΛΛΗΝΕΣ κρατούν στα χέρια τους σαν ΗΝΙΟΧΟΙ, τα χαλινάρια της δικής μας και κάθε άλλης κουλτούρας.
OΔ. ΕΛΥΤΗ – » Ο κήπος με τις αυταπάτες ». Τυχαία τάχα.
Είναι μια καταδίκη ν’ αγαπάς κάποιον που μισείς , γιατί δεν υπάρχει άλλος ν’ αγαπήσεις.
Ο Διαφωτισμός προετοιμάζει και οδηγεί σαν τον ΗΝΙΟΧΟΝ πάντα τις αληθινές επαναστάσεις.
J. RICHEPIN – » Ελληνική Μυθολογία », { τομ. Α’, σελ. 18-19 }.
Στ’ αλήθεια έχουμε ανακαλύψει τίποτε, οτιδήποτε : στην φιλοσοφία, στην μεταφυσική , στην λογική, στην κοσμογονία, έπειτα από τους αρχαίους Έλληνες ;
WILL DURANT – ‘‘ Παγκόσμιος Ιστορία του Πολιτισμού », { πρόλογος : σελ.5-6}.
Εκτός των μηχανημάτων ,δεν υπάρχει σχεδόν τίποτε αιωνόβιο στον πολιτισμό μας, που να μην προέρχεται από την Ελλάδα .
OΔ. ΕΛΥΤΗ – » Ο κήπος με τις αυταπάτες ». Επιστροφή από την παρ’ ολίγον Ελλάδα.{ Α΄}.
Επειδή άπαξ και κάποιος επέτυχε – στον πολιτισμό εννοώ -, δεν μπορεί παρά να επανέλθει. Μετά μυριάδες χρόνια θα επανέλθει.
V. D. HANSON / J. HEAT – »Ποιος σκότωσε τον Όμηρο ; », { σελ.21-22 }.
Ό,τι κι αν υπήρξε Ελλάδα ,δεν ήταν Τύρος , Σιδώνα ,Γκίζα ή Περσέπολη ,ούτε Γερμανία, Βρετανία ή Γαλατία. Οι κεντρικές αξίες της Κλασσικής Ελλάδος είναι : μοναδικές ,αμετάβλητες και μη πολυπολιτισμικές .Ως εκ τούτου ερμηνεύουν τόσο την διάρκεια ,όσο και τον δυναμισμό του ίδιου του δυτικού πολιτισμού, για τον οποίον εμείς, ως Δυτικοί διανοούμενοι , πρέπει να πάψουμε να απολογού-μαστε ,αλλά ,αντίθετα, να τον γνωρίσουμε σε βάθος, ως το μοναδικό πρότυπο που ή θα σώσει ή θα καταστρέψει τον πλανήτη .
H. MILLER – » Ο κολοσσός του Μαρουσιού » . Πρώτες εντυπώσεις από την Ελλάδα { σελ. 353-54 }.
Δεν θα ζητήσω να πέσουν πάνω σας τα πλούτη ,αλλά το πνεύμα ,που εμψυχώνει τα ιερά μέρη για να μείνουν ζωντανά …Η Ελλάδα δεν ανήκει στους νομοθέτες ,αλλά στους Θεούς. Ας περπατήσουν και πάλι οι θεοί στην γη ,αυτό εύχομαι εγώ !.
Ι.Ι. ΒΙΝΚΕΛΜΑΝ – » Σκέψεις για τη μίμηση των ελληνικών έργων στη Ζωγραφική και τη Γλυπτική ».
Η αίσθηση του ωραίου [ κάλλους ] ,που διαρκώς περισσότερο απλώνεται στον κόσμο ,άρχισε να διαμορφώνεται για πρώτη φορά κάτω από τον ελληνικό ουρανό { σελ.7-8 }
ΝΙΚΗΦ. ΒΡΕΤΤΑΚΟΥ – » Εκκρεμής δωρεά ». Η Ελληνική γλώσσα.
Στους αγγέλους θα μιλήσω ελληνικά ,επειδή μιλάνε μεταξύ τους με μουσική.
S. GOLDHILL – » Ποιος χρειάζεται τους Έλληνες ; Ποιος χρειάζεται τα ελληνικά ; »,{ σελ.504 }.
Η ερώτηση «ποιος χρειάζεται τα ελληνικά» δεν είναι κλασικιστική έπαρση ή απελπισία, αλλά μάλλον εντολή για αυτογνωσία και συνειδητή εξερεύνηση της θέσης μας στην ιστορία και στον πολιτισμό – της συμμετοχής μας στις πολιτιστικές αξίες.
JACQUELINE DE ROMILLY – » Πόσο επίκαιρη είναι η Αθηναϊκή Δημοκρατία σήμερα ; », { σελ.155-56 }.
Η ελληνο-λατινική παράδοση είναι το θεμέλιο του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Μυηθείτε στον Κόσμον των Ιδεών δια της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας. Διότι οι Έλληνες δεν ήσαν ποτέ ειδωλολάτρες αλλά ΙΔΕΟΛΑΤΡΕΣ. .. Και » δεν είναι εύκολο να ‘σαι πολίτης εις των ΙΔΕΩΝ την πόλιν , διότι δύσκολα θα σε πολιτογραφήσουν ‘‘.
Κ.Π.ΚΑΒΑΦΗ – » Το πρώτο σκαλί ».
Είναι δύσκολο νάσαι Πολίτης εις των Ιδεών την Πόλι και σπάνιο να σε πολιτογραφήσουν.
NIC. POUSSIN – » Et in Arcadia ego » { The Arcadian shepherds } I , [ 1627-28 ].
Αναπαράσταση του Παρθενώνος του πρώτου από τα έργα της εποχής του Περικλέους στην Ακρόπολη (447-438 π.Χ.).
Κ.ΠΑΛΑΜΑ – » Ο Ύμνος της Αθηνάς », [ Θ’ ].
»Κι αν έρθουν χρόνια δίσεχτα, καταραμένα χρόνιαθα πέσεις, θ ‘ αποκοιμηθείς βαθιά, δε θα πεθάνεις ‘‘.
Γ.Π. ΛΑΒΒΑ – » Επίτομη ιστορία της Αρχιτεκτονικής », { σελ. 82 }.
Από τους πιο γνωστούς δωρικούς ναούς ,από την αρχαϊκή μέχρι την ελληνιστική εποχή , ήταν ο Παρθενών. Ο ναός έχει αναφορές στον άνθρωπο και στην νομοτέλειά του ,που δεν είναι άλλη από την Ελληνική Μαθηματική Πνευματικότητα ,η οποία θέλει να μετουσιωθεί σε καλλιτεχνική-αρχιτεκτονική δημιουργία .Οι κίονες του Παρθενώνος, επειδή δεν είναι κάθετοι, εάν προεκταθούν νοητά προς τα επάνω σχηματίζουν μία νοητή πυραμίδα.
Κ.ΠΑΛΑΜΑ – » Περάσματα και Χαιρετισμοί », { Η’ }. Η πατρίδα στους νεκρούς της.
ΥΜΝΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. »Οι Μαραθώνες—μάθετε γεννούν τους Παρθενώνες ‘‘
NIC. POUSSIN – » Et in Arcadia ego » { The Arcadian shepherds } II , [ 1638-39 ].
ΑΓΟΡΑΖΕΤΕ ΒΙΒΛΙΑ , ΕΛΕΓΧΕΤΕ ΤΙΣ ΠΗΓΕΣ.
Κ..ΠΑΛΑΜΑ – » Δειλοί και σκληροί στίχοι ». Λυρικοί Λόγοι. «Γνώμες, καρδιές, όσοι Έλληνες ».
»Χρωστάτε και σ᾽ όσους ήρθαν, πέρασαν, θα ‘ρθούνε, θα περάσουν ».
Ποία η αξία της φιλίας στην ζωή των ανθρώπων ; Ποιοι λόγοι ωθούν τους ανθρώπους να συνάπτουν φιλικούς δεσμούς; Γιατί ορισμένοι άνθρωποι γίνονται φίλοι μεταξύ τους και άλλοι όχι ; Στηρίζεται η φιλία στο όφελος [ συμφέρον ] που μπορεί να έχουν δυο φίλοι ; Υφέρπει ερωτική έλξη στην οικοδόμηση μιας φιλικής σχέσης ; Έχει σημασία η ομοιότητα ή η ανομοιότητα του χαρακτήρα δύο φίλων για να εκδηλωθεί η φιλική σχέση ; Ποία η αξία της ισότητας στην οικοδόμηση μίας φιλικής σχέσης ; Υπάρχει αξία ή απαξία στην πολυφιλία ; Πολλά τα φιλοσοφικά ερωτήματα για την ουσία της αληθινής φιλίας . Πολλοί οι ένοχοι λίγοι οι αθώοι.
ΠΡΟΛΟΓΟΣ.
ΝΕΩΤ.ΕΓΚΥΚΛ.ΛΕΞΙΚΟΝ ΤΟΥ ‘ΗΛΙΟΥ‘ .
Φιλία. Η αγάπη, η αφοσίωση προς κάποιον, που διαφέρει από τον έρωτα.
ΌSCAR WILDE – » Μερικά αποφθέγματα για τη διδασκαλία των υπερ μορφωμένων ».
Φιλία -έρωτας.
ΧΡ. Γ . ΡΩΜΑ – » Λεξικόν ανεπτυγμένων εννοιών ».
Φιλία: Είναι ελεύθερος ψυχικός σύνδεσμος μεταξύ δύο ή περισσότερων προσώπων, στηριζόμενος στην αμοιβαία εκτίμηση, εμπιστοσύνη και κατανόηση. Η σύναψη φιλίας αποτελεί βαθύτατη ψυχική ανάγκη του ανθρώπου.
Στις ελεγείες του Θέογνη απαντάται για πρώτη φορά η λέξη φιλία [ φιλίη ] .Εδώ αγαθοί και εσθλοί είναι οι αριστοκρατικοί , αντιθέτως κακοί και δειλοί είναι οι δημοκρατικοί.
ΟΜΗΡΟΥ – » Ιλιάς », { Σ’ 80-83 ].
Η λέξη φίλος συναντάται στα Ομηρικά έπη . Ο Αχιλλέας θρηνεί τον Πάτροκλο.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Ρητορική τέχνη », { 1371 a } .
Kαι το φιλείν [ το να αγαπάς ] και το φιλείσθαι [ το να σε αγαπούν ] είναι ευχάριστο πράγμα.
ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΚΑΙ ΠΑΤΡΟΚΛΟΣ.Κύλιξ ερυθρόμορφη εσωτερικό {~ 5ος αι. π.Χ. }. Mus. Staatliche .
Ο Αχιλλέας με περικεφαλαία και γονατιστός, επειδή γνωρίζει την ιατρική τέχνη από τον Κένταυρο Χείρωνα , επιδένει το πληγωμένο χέρι του φίλου του. Ο τραυματίας Πάτροκλος ,που υποφέρει από τους πόνους , έχει γυρισμένο το κεφάλι του για να μην βλέπει και υποβαστάζει το τραυματισμένο χέρι με το άλλο.
Α’. ΜΕΡΟΣ.
Γενικά – Πρόσωπα του διαλόγου -Μέρη του διαλόγου [ Προοίμιον ,Κυρίως θέμα { ορισμοί φιλίας } ,Επίλογος }.
Ο Σωκράτης περπατώντας έξω απ’ το τείχος της πόλεως συναντά τον Ιπποθάλη, τον Κτήσιππο κι ένα πλήθος από νεαρούς . Ο Ιπποθάλης αγαπά ερωτικώς τον Λύσιν [ ή αυτό τουλάχιστον ισχυρίζεται ο Κτήσιππος ] και δεν μπορεί να το αρνηθεί ο Ιπποθάλης. Ο Σωκράτης εισερχόμενος στην εκεί παλαίστρα αρχίζει συνομιλία με τον ίδιον τον Λύσι ,τον Μενέξενο και τον Ιπποθάλη για το πώς μπορεί κάποιος να προσελκύσει την φιλίαν ενός νέου. Ο διάλογος δεν καταλήγει σε κανένα οριστικό συμπέρασμα περί φιλίας .
ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ
ΣΩΚΡΑΤΗΣ, ΙΠΠΟΘΑΛΗΣ, ΚΤΗΣΙΠΠΟΣ, ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ, ΛΥΣΙΣ.
1).ΛYΣΙΣ : υιός του Δημοκράτους από πλούσια οικογένεια εξαιρετικού κάλλους με θαυμαστή σωφροσύνη και σεμνό-τητα , συνομήλικος φίλος του Μενέξενου και ερωμένος του Ιπποθάλους 2). ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ : υιός του Δημοφώντος από πλούσια οικογένεια , εξάδελφος του Κτησίππου και επιστήθιος φίλος του Λύσιδος. 3).ΙΠΠΟΘΑΛΗΣ : υιός του Ιερωνύμου και εραστής του Λύσιδος χάριν του οποίου γράφει διηγήσεις και στίχους. Ήταν μεταξύ των μαθητών του Πλάτωνος. 4).ΚΤΗΣΙΠΠΟΣ : εξάδελφος του Μενέξενου, από τον δήμο της Παιανίας ,που συνοδεύει τον Σωκράτη στην παλαίστρα.
ΝΕΩΤ.ΕΓΚΥΚΛ.ΛΕΞΙΚΟΝ ΤΟΥ ‘ΗΛΙΟΥ‘.
Η λύσις : το λύσιμο. Αντίθετο το δέσιμο [ δέσις ]. Οι Λυτικοί.
ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ .
i ].Προοίμιον. ii]. Κύριον θέμα iii]. Επίλογος.
i].Προοίμιον .
Ο Σωκράτης συναντά τον Ιπποθάλη και τον Κτήσιππον .Σκοπός της συνάντησης είναι να έλθει προς συζήτηση το θέμα της φιλίας και του έρωτα. Ο Σωκράτης διαθέτει την μοναδική ικανότητα να διαβάζει του κρυφούς πόθους στα μύχια της ψυχής εραστή και ερωμένου ,γι’ αυτό κι είναι κατάλληλος στο να διαγιγνώσκει περί των θεμάτων αυτών.
ΤΑ ΠΑΙΔΙΚΑ.
Σκηνή σε σχολείο. Κύλιξ του ζωγράφου Δούριδος [480 π.Χ.]. Μουσείο Βερολίνου.
Ο έρωτας του Ιπποθάλη για τον Λύσι. O Λύσις -όπως και ο συνομήλικος Μενέξενος – θα πρέπει να ήταν τουλάχιστον 12 ετών, επειδή είναι ικανός παίζει την λύρα. Ενώ ο Ιπποθάλης θα πρέπει να ήταν 15-16 χρονών. Ο Σωκράτης ως γνώστης εξετάζει τους παίδες στα ερωτικά θέματα.
ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ – » Περὶ εβδομάδων » ,[ 5 ].
Οι ηλικίες του ανθρώπου : Παιδίον – παις [ 2χ7 ]– μειράκιον· νεηνίσκος – ανὴρ – πρεσβύτης – γέρων .
ΑΜΜΩΝΙΟΥ – » Λεξικόν Ομοίων και Διαφόρων λέξεων ».
Βρέφος -παιδίον – παιδάριον ,παιδίσκος – παις [ ή πάλληκας / πάλλακας { εξ ου παλληκάρι και όχι παλικάρι } , βούπαις, αντίπαις , μελλ[ο]έφηβος } -μειράκιον – μείραξ – νεανίσκος – νεανίας – ανὴρ – προβεβηκώς [ < προβαίνω ] ή ωμογέρων – γέρων – πρεσβύτης- εσχατόγηρως.
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ – »Πώς αν τις αίσθοιτο εαυτού προκόπτοντος επ’ αρετή», [ 4 ].
Έρωτος δήγμα παιδικών πρόσεστι.
ΑΙΚ. ΧΡ. ΜΑΥΡΙΔΟΥ – » Το παιδί στην αρχαιότητα μέσα από έργα του Πλάτωνα », { σελ.41-42 },[ διπλ.εργ. ]. 3.11 Ο Έρωτας και τα Παιδικά στην αρχαιότητα.
Το θέμα του παιδικού έρωτα στην αρχαιότητα δεν ήταν κάτι το απαγορευτικό ,όπως στις σύγχρονες κοινωνίες. Αποτελεί μια παγιωμένη συνήθεια για τους αρχαίους και έναν αναγνωρισμένο κοινωνικό θεσμό, με κανόνες, παραδόσεις και τεχνική. Δεν πρόκειται για μια ηθική διαστροφή του καιρού τους, αλλά για ένα στοιχείο που οι ίδιοι οι αρχαίοι Έλληνες ανέφεραν ως δείγμα πολιτισμού έναντι των Βαρβάρων. Συνεπώς πρέπει να γίνει επιστημονική εξέταση αυτής της συνήθειας, όπως και για την δουλεία, την θέση της γυναίκας στην αρχαιότητα κ.α.
4.Ο παιδικός έρως εις τους αρχαίους Έλληνας. Ευτυχώς η επιστήμη ξέφυγε προ πολλού απ’ το δίλημμα : έγκριση ή κατάκριση. Έργον της είναι η κρίση , δηλαδή η κατανόηση , και το έργον αυτό κλείνει μέσα του πολύ μεγαλύτερη δικαιοσύνη και σεβασμό προς τους πατέρες του ωραίου και του αληθινού, απ’ όσον η μονοκόμματη καταδίκη ή ,ακόμη χειρότερα : η δήθεν ευλαβής παρασιώπηση ,που αφενός τίποτα δεν λέει ,αφετέρου πολλά σημαίνει.
Το παιδαγωγικό στοιχείο υπάρχει σε κάθε είδους έρωτα. { σημ. [1] ,σελ.65 }.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Γοργίας », { 481 d – 482 a },[ αποδ. : ΚΑΚΤΟΣ ].
ΣΩΚΡ. : Τα δικά μου παιδικά είναι η φιλοσοφία.!
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Γοργίας », { 481 d – 482 a } ,[ σχόλιο : ΣΤ. ΤΖΟΥΜΕΛΕΑΣ ].
Τα παιδικά : φιλικός σύνδεσμος των πρεσβυτέρων με τους νεωτέρους.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Φαίδρος », { 249 a }.
Η ψυχή εκείνου που φιλοσοφεί χωρίς δόλο ή εκείνου που αγάπησε νεαρούς [ παιδεράστησε ] με φιλοσοφικό έρωτα αποκτά φτερά μετά από 3.000 χρόνια [ για να επανέλθει στο σημείο απ’ όπου αναχώρησε ].
NEΩΤ. ΕΓΚ. ΛΕΞΙΚΟΝ του ‘ΗΛΙΟΥ‘ – » Το Αρχαίον Ελληνικόν Πνεύμα ».
Φιλία. Η αρετή αυτή έχει για τον ̓Αριστοτέλη όχι μόνον ηθικήν, αλλά και πολιτική και κοινωνική σημασία .Διότι το θεμέλιο της πολιτείας ,η φιλία, είναι σταθερότερον από την δικαιοσύνη . Το πλάτος της εννοίας της φιλίας στα αριστοτελικά συγγράμματα είναι πολύ μεγάλο. Συμπεριλαμβάνει την εύνοια, την φιλική διάθεση από την απλή συμπάθεια μέχρι την πολύ στενή σύνδεση. Σ’ αυτήν περιλαμβάνονται και τα οικογενειακά συναισθήματα της αγάπης [ γονέων προς τα τέκνα και των τέκνων προς τους συγγενείς ] καθώς και η πολιτική ομοφροσύνη και ομόνοια. Η αριστοτελική φιλία δεν συμπεριλαμβάνει τον παιδικόν έρωτα, τον οποίον ρητώς ο ̓Αριστοτέλης αποδοκιμάζει, χαρακτηρίζοντας αυτόν ως θηριώδη διαστροφή .
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Ηθικά Νικομάχεια», [ Η’ ],{ 1148 b – 1149 a }.[ αποδ. : ΔΗΜ. ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ].
Οι Θηριώδεις έξεις [ διαθέσεις ] προσιδιάζουν στα θηρία και είναι ξένες προς την φύση του ανθρώπου. Μία από αυτές τις θηριώδεις έξεις είναι και » η των αφροδισίων τοις άρρεσιν ».
Sr.ALEX. GRAND – » Ethics of Aristotle ,essays and notes »,{ p.214 }.
{*}. »η των αφροδισίων τοις άρρεσιν» :
It is important to observe here the strong terms in which the unnatural character of these practices is denounced. An equally strong and more explicit passage occurs in the ‘Laws’ of Plato [ p. 636 b ], where the advantages and disadvantages of the gy–mnasia and syssitia are discussed .{ Είναι σημαντικό να παρατηρήσουμε εδώ τους έντονους όρους με τους οποίους καταγγέλ–λεται ο αφύσικος χαρακτήρας αυτών των πρακτικών. Ένα εξίσου ισχυρό και πιο σαφές απόσπασμα βρίσκεται στους »Νόμους» του Πλάτωνος [ 636 b ], όπου συζητούνται τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των γυμνασίων και των συσσιτίων }.
N. DA URBINO – » Ο ταύρος του Φαλάριδος », { istoriato majolica ~1530 }.
Ο »χάλκινος ταύρος» ήταν μια συσκευή βασανιστηρίων και εκτέλεσης που σχεδιάστηκε ,κατασκευάστηκε και »δοκιμάστηκε » από τον Περίλαο κατ’ εντολήν του περιβόητου Τυράννου του Ακράγαντα Φαλάριδος.
H συνεύρεση αρσενικών με αρσενικούς ή θηλυκών με θηλυκά θεωρείται παρά φύσιν.
ΑΙΣΧΙΝΟΥ – » Κατά Τιμάρχου », { 16-18 }.
Αν αυτός που κατηγορείται ,ότι εξυβρίζει [ ασελγεί πάνω σε ] ελεύθερον ή δούλον παίδα, καταδικασθεί , πρέπει να παραδίδεται στους ένδεκα και να εκτελείται αυθημερόν.
ΔΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ – » Κατά Μειδίου » , { 47 ].
ΝΟΜΟΣ : Όποιος ασελγήσει πάνω σε παιδί ,σε γυναίκα ή άνδρα από τους ελεύθερους ή τους δούλους να καταγγέλλεται για διάπραξη δημοσίου αδικήματος.
ΔΕΙΝΑΡΧΟΥ – » Κατά Δημοσθένους », [ 23 ].
Επί καταδίκης για προαγωγεία [ μαστροπεία ] ελευθέρου ή δούλου ,παιδιού ή γυναίκας ,επιβαλλόταν η ποινή του θανάτου.
Εντυπωσιάζει ιδιαιτέρως είναι η σκληρότητα των κυρώσεων, που επέβαλλε το Αττικόν Δίκαιον σε περιπτώσεις προαγωγείας, παιδεραστίας, ανδρικής πορνείας και εταιρήσεως.
Αντίθετα η ομοφυλοφιλία, όσο και αν είναι ερωτική έκφραση, την οποία ενδεχομένως συνοδεύουν χαρακτηριστικά του Έρωτα, επισωρεύει δεινά στους συντρόφους, τα οποία ο Πλούταρχος περιγράφει σαφώς στο κείμενο { 768e-f }. …Με σεβασμό στο « διαφορετικόν » ο Πλούταρχος, με την ευρυμάθειά του και τις « καταδύσεις » του στην ελληνική, ρωμαϊκή και αιγυπτιακή φιλολογία, λογοτεχνία και παράδοση, αναδεικνύεται ο υπέρμαχος του γάμου, εξυψώνοντας τη γυναίκα στο έπακρο ως αξιέραστη και ενάρετη με πλήθος ισχυρών παραδειγμάτων, οριζόντια και κάθετα στην Ιστορία, αφού « την μεν προς άρρεν’ ̓ άρρενος ομιλίαν μάλλον δ’ ακρασίαν και επιπήδησιν { = εφόρμηση, επίθεση · επὶ του άρρενος ζώου, όχευση ,»πήδημα» }, είποι αν τις ».
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ – » Ερωτικές διηγήσεις ή προς ερώντας », [ σελ.328 -29 }.
Έρωτας και φιλοσοφία .Ο Σωκράτης καταδίκασε την παιδεραστία τόσο στην Πολιτεία όσο και στους Νόμους.
ΝΕΩΤ. ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΙΚΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ του ‘ΗΛΙΟΥ’ ,{ σελ.439 }.
Π.Π.ΚΟΛΟΝΑΡΟΥ : Παιδεραστία.
Θ. ΤΑΜΠΑΚΗ / Σ. ΤΑΜΠΑΚΗ – » Η παιδεραστία στην αρχαία Ελλάδα »,{ σελ.166 }.
Η λέξη παιδεραστία προέρχεται από το « παις » και « εράν ». Η δεύτερη στα λεξικά της αρχαιοελληνικής γλώσσας σημαίνει αγαπώ, έχω έρωτα, ερωτεύομαι. Η χρησιμοποίηση του όρου κατά συνέπεια για να δηλώσει την εκπόρνευση αγοριών είναι ατυχής. Ενώ στη σημερινή εποχή η λέξη παιδεραστία εκφράζει τη «σεξουαλική έλξη ενός ενηλίκου προς ένα μικρό παιδί», λέει ηReay Tannahill στο βιβλίο της «Η ιστορία των σεξουαλικών ηθών», για τους αρχαίους Έλληνες σήμαινε «αγάπη ενός άνδρα προς ένα αγόρι που είχε περάσει την εφηβεία, αλλά δεν ήταν ενήλικο». Τον 6ο, τον 5ο και τον 4ο π.Χ. αι. η ενηλικίωση γινόταν στα 17 και οι ερωτικές επαφές μεταξύ ενός μεγάλου άνδρα και ενός προεφήβου ξεκινούσαν από την ηλικία των 12 ετών .Οι παραπάνω σχέσεις όταν αφορούσαν σε καθηγητή και μαθητή αποτελούσαν κλάδο της ανώτερης παιδείας και αποτελούσαν την « παιδευτική παιδεραστία ». Ο βιασμός, όμως, ανηλίκου τιμωρείτο πολύ σοβαρά με δήμευση ιδιοκτησίας, εξορία και βάσει των νόμων του Σόλωνα ( 6ος αι. ), ακόμη και με θανατική ποινή ! { Δελτ. Α’ Παιδ. Κλιν . Παν. Αθηνών [ 55, 2008 ] }.
ΕΚΔ.ΑΘΗΝΩΝ – » Ιστορία του Ελληνικού έθνους », { Γ2 , σελ.475 }.
ΙΩ. ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ : Ο πλατωνικός έρως. Παιδεραστία.
Α.Ε.TAYLOR – » Πλάτων, ο άνθρωπος και το έργο του », { σελ. 96 }.
Το μυστήριο της έλξης.!
Διδασκαλία μουσικής και γραμματικής { να παιδί παίζει αυλό κι άλλο ένα γράφει .Δεξιά κάθεται ο παιδαγωγός } , όπως εικονίζεται στις δύο όψεις κύλικος, του Ε ́ αι. π.Χ. από τον περίφημο Αθηναίο αγγειογράφο Δούρι. [ Αρχαιολ. Μουσείο Βερολίνου].
Κοινάείναι τα υλικά αγαθά των αληθινών φίλων. { απόδ. και σχολ. : ΔΗΜ. ΤΖΩΡΤΖΟΠΟΥΛΟΣ , { σελ.703 }.
Του σοφού και του αγαθού και του χρήσιμου , όλοι γίνονται φίλοι και οικείοι ,αντιθέτως του ανωφελούς κανείς.
ii ]. Κύριον θέμα [ ΟΡΙΣΜΟΙ ΦΙΛΙΑΣ ].
Α’ ΟΡΙΣΜΟΣ .
Ποίος γίνεται φίλος ποίου ; Αυτός που αγαπάει [ ο φιλών ] γίνεται φίλος αυτού ,που αγαπιέται [του φιλουμένου ] ,είτε βρίσκει ανταπόκριση στην αγάπη του είτε γίνεται μισητός, ή αυτός ,που αγαπιέται γίνεται φίλος εκείνου ,ο οποίος αγαπάει , ή δεν υπάρχει διαφορά [ κανείς από τους δυο δεν γίνεται φίλος ,αν δεν υπάρχει αμοιβαία έλξη και στους δύο ] ; Η φιλία διαχωρίζεται σε ενεργητική [ φιλών ] και σε παθητική [ φιλούμενος ].Έτσι διακρίνονται περιπτώσεις . Δηλαδή διαφέρει ,εάν ο φιλούμενος αντιδρά θετικά ή αρνητικά στην φιλική διάθεση του φιλούντος. Αν και οι έννοιες εδώ [ φιλών -φιλούμενος ] λαμβάνονται σε απόλυτες τιμές ,αποκλείοντας τις ενδιάμεσες καταστάσεις.
Η αμοιβαία φιλία. Μόνο η αμοιβαία αγάπη είναι δυνατόν να οδηγήσει σε φιλία .Διότι δεν είναι δυνατόν να αγαπάει κάποιος κάποιον ,ο οποίος μπορεί ακόμη και να τον μισεί. Άρα αυτό που δεν ανταποδίδει αγάπη δεν είναι αγαπητό σ’ αυτόν ,ο οποίος αγαπάει.
Β’ ΟΡΙΣΜΟΣ .
Ο Όμηρος και ο Εμπεδοκλής συμφωνούν ,ότι »ο όμοιος αγαπά τον όμοιον‘‘ . » Όμοιος τον όμοιον αγαπά, κι η κοπριά τα λάχανα ‘‘. Αυτό ισχύει ενίοτε ,όχι όμως πάντα . Διότι ,όταν σμίξουν δύο κακοί δεν γίνονται φίλοι .
Λόγια του πονηρού [ κακού ] Μελάνθιου για δύο πονηρούς { τον Εύμαιο [ συβώτης ] και τον Οδυσσέα [ επαίτης ] }.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Περί ψυχής », { 404 b , 408 a }..
Εμπεδοκλέους [ fragm.109 ]. Ι Η ψυχή αποτελείται απ’ όλα τα στοιχεία με συγκεκριμένη αναλογία ,αλλά και κάθε στοιχείο μόνο του αποτελεί ψυχή ,αφού μας επιτρέπει να το γνωρίσουμε.
Η φιλία είναι αιτία της οποιασδήποτε ανάμειξης ή της ανάμειξης σύμφωνα με μία συγκεκριμένη αναλογία ;
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Μετά τα φυσικά », { Β’,1000 b }.
Σύμφωνα με τον Εμπεδοκλήη έριδα είναι η αιτία της φθοράς και αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί ,ότι γεννά τα πάντα, έξω από το ένα ,αφού όλα τα πράγματα -εκτός από τον Θεό- προέρχονται από την έριδα. Έτσι ,σύμφωνα με την θεωρία του. Έτσι προκύπτει ,ότι ο ευδαιμονέστατος Θεός ,είναι λιγώτερο σοφός από τους άλλους ,επειδή δεν γνωρίζει όλα τα στοιχεία ,λόγω του ότι δεν έχει μέσα του την έριδα κι αφού η γνώση του ομοίου αποκτάται δια του ομοίου !
Το νείκος [ η έριδα που χωρίζει το Ένα σε Πολλά ] ,κατά τον Εμπεδοκλή , είναι στον ίδιο βαθμό αίτιον τόσο της φθοράς όσο και του είναι. Έτσι όμως ούτε η φιλότης [ η φιλία που ενώνει τα Πολλά σε Ένα ] είναι ειδικά αιτία του είναι ,διότι συγκεντρώνοντας τα Πολλά στοιχεία μέσα στο Ένα καταστρέφει όλα τ’ άλλα [ τα Πολλά ].!
NΕΩΤ.ΕΓΚΥΚΛ. ΛΕΞΙΚΟΝ του ‘ΗΛΙΟΥ’ – » Το Αρχαίον Ελληνικόν Πνεύμα », { σελ. 30 ,220 }.
Εμπεδοκλής { Κ.Δ.ΓΕΩΡΓΟΥΛΗΣ ]: Κάθε γνωστική λειτουργία είναι κάποιον είδος εκλεκτικής συμπάθειας μεταξύ ομοειδών πραγμάτων.
Γ’ ΟΡΙΣΜΟΣ .
Κατά τον Ηράκλειτον »το εναντίον εστί φίλον τω εναντίω » . Παροιμία : » τα αντίθετα έλκονται‘‘. Αυτό ισχύει ενίοτε ,όχι όμως πάντα .Διότι το αντίθετα ,εάν αλληλοσυμπληρώνονται , ολοκληρώνουν τις αδυναμίες του ,που έχει ο καθένας σε κάτι. Αλλά ο αγαθός δεν έχει ανάγκη συμπληρώματος ,διότι είναι αυτάρκης .Συνεπώς και οιφιλίες μεταξύ των αγαθών είναι αδύνατες.
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ – » Παραμυθητικός προς Απολλώνιον », { 10 }.
Η βαθύτερη ενότητα των αντιθέτων.
Δ’ ΟΡΙΣΜΟΣ.
Κατά τον Σωκράτη : »Το ουδέτερο (το μήτε αγαθόν μήτε κακόν) μπορεί να είναι φίλον του αγαθού» (216 d -217 a).Με την διάκριση αυτή ,ο Σωκράτης επανέρχεται στην θεωρία του »ενδιάμεσου », του » μεταξύ’‘ .Όπως ο Έρως ή ο φιλόσοφος είναι »μεταξύ», έτσι και η φιλία είναι »μεταξύ».
Ανώτερος σκοπός είναι το »πρώτον φίλον’‘ [ πρωταρχικό φιλικό ],που είναι και το »αληθώς φίλον’ » ,το ύψιστον και απόλυτον αγαθόν. Για να καταλήξουμε σε μια πρώτη αρχή , που δεν θα χρειάζεται πια να αναχθεί σε κάποιο άλλο φιλικό πράγμα, αλλά θα έχει φτάσει στο πρωταρχικά φιλικό, σ᾽ αυτό που για χάρη του είναι φιλικά όλα εκείνα τα άλλα..
Αγαπάμε το αγαθόν εξ αιτίας της παρουσίας του κακού;
Aληθινά φιλικό και αγαπητό φαίνεται ότι είναι αποκλειστικά εκείνο, στο οποίο καταλήγουν όλες αυτές οι ας τις πούμε φιλίες.Tο αληθινά φιλικό γίνεται φιλικό για χάρη κάποιου άλλου φιλικού πράγματος ; Εξαιτίας του κακού αγαπάμε το καλό, επειδή το καλό είναι φάρμακο του κακού ;.Ό,τι δεν είναι ούτε αγαθόν ούτε κακόν , γίνεται – λόγω της παρουσίας του κακού- φιλικό προς ό,τι είναι αγαθόν ;
ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΚΑΙ ΦΙΛΙΑ.
Αιτία της φιλίας είναι η επιθυμία .Και επιθυμούμε αυτό που έχουμε ανάγκη…Και έχουμε ανάγκη αυτό που μας αφαιρείται. Άρα η φιλία σχετίζεται με κάτι δικό μας. Όταν κάποιος αγαπάει κάποιον άλλο, ταιριάζει με αυτόν ή στην ψυχή ή στον χαρακτήρα ή στη μορφή. Το εκ φύσεως οικείον δημιουργεί κατ’ ανάγκη τη φιλία.To οικείον είναι ταυτόν προς το όμοιον ή διάφορον ; [ 221 d-222 b ].
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Τοπικά », { Β’.7 }.
Η φιλία βρίσκεται στο θυμοειδές ή στο επιθυμητικόν μέρος της ψυχής , εάν έχει ως αντίθετο τo μίσος ;
ΕΠΙΘΥΜΙΑ – ΒΟΥΛΗΣΙΣ – ΟΡΕΞΙΣ.
Διαφέρει η επιθυμία από την βούληση και την όρεξη. Η επιθυμία έχει ζωώδη ορμή [ το επιθυμητικόν είναι το άλογον ,κατώτερον και αναγκαίον μέρος της τριμερούς ψυχής } , η βούληση είναι επιθυμία με ορθό λόγο και η όρεξη είναι βούληση με »άπλωμα χεριού ».
Γ. ΛΑΘΥΡΗ – » Οι ‘ΟΡΟΙ‘ του Σπευσίππου ».
Επιθυμία – βούλησις.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Πολιτεία Ή’ » { 558 e – 559 c }.
Eπιθυμίες αναγκαίες και μη αναγκαίες .
Αναγκαίες επιθυμίες είναι αυτές που δεν μπορούμε ν’ απομακρύνουμε και όσες μας ωφελούν όταν ικανοποιηθούν κατά φυσική αναγκαιότητα. Μη αναγκαίες επιθυμίες είναι εκείνες ,που μπορεί κάποιος ν απαλλαχθεί, αν εξασκηθεί από τα νιάτα του, και που δεν κάνουν κανένα καλό αν υπάρχουν, αλλά το αντίθετο.
ΙΩ.ΣΤΑΜΑΤΑΚΟΥ – » Λεξικόν της αρχαίας ελληνικής γλώσσης ».
Ορέγομαι ,όρεξις.
ΑΝ. ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – » Ο εν τη λέξει Λόγος ».
Ορέγω.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Περί ψυχής », { 433 a-b }.
Η δύναμη της ψυχής , η αποκαλούμενη όρεξις, κινεί. Oι ορέξεις πολλές φορές αλληλοεναντιώνονται ,όταν το λογικόν και οι επιθυμίες τυχαίνει να είναι ενάντιες .Αυτό παρατηρείται στα έμψυχα όντα που διαθέτουν αίσθηση χρόνου.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Περί αρετών και κακιών », { 4,5,6 }.
Το τρίτο μέρος της ψυχής είναι το επιθυμητικόν .Αρετές του επιθυμητικού είναι η σωφροσύνη και η εγκράτεια ,ενώ κακίες είναι η ακολασία και η ακρασία.
Η επιθυμία είναι η αιτία της φιλίας και επιθυμεί κάποιος εκείνο ,που του λείπει ή του αφαιρέθηκε, το απαραίτητο για την ζωή. Αυτό είναι το « οικείον » ,που είναι ή ταυτόν ή διάφορον προς το όμοιον.
A.E. TAYLOR – » Πλάτων ,ο άνθρωπος και το έργο του », { σελ.104-5 }.
Φαίνεται ,ότι αιτία κάθε δεσμού (φιλίας) είναι η επιθυμία, και «ό,τι κάποιος επιθυμεί είναι επιθυμητό σ’ αυτόν, και τότε, όταν το επιθυμεί». Ένα ον που επιθυμεί τακτικά, επιθυμεί εκείνο στο οποίο είναι «ελλειμματικό» (ενδεές). Έτσι «το ελλειμματικό» (ενδεές) είναι «προσηλωμένο» (φίλον) σε εκείνο στο οποίο είναι «ελλειμματικόν». «Ελλειμματικότη-τα» η ελάττωμα» σημαίνει να «στερείται» κάποιος κάτι, του λείπει κάτι για να είναι ολόκληρος. Άρα, το «πάθος» (ο έρως), η φιλία και η επιθυμία είναι όλα τους [συν]αισθήματα που στρέφονται σε κάτι το οποίο «ανήκει στον ίδιο τον εαυτό μας» (κάτι οικείον). Έπεται ,ότι οι φίλοι ή εραστές είναι οικείοι μεταξύ τους· ο ένας «ανήκει» στον άλλο· καθένας τους, θα λέγαμε, είναι «μέρος του άλλου», και μάλιστα «στην ψυχή ή τον χαρακτήρα ή το σώμα» (κατά την ψυχήν ή κατά το της ψυχής ήθος ή τρόπους ή είδος). Τότε ό,τι αγαπάμε μας είναι φύσει οικείον, «κατάδικό μας»…Για να είναι κάποιος «γνήσιος εραστής», η αγάπη του πρέπει να ανταποδίδεται. Η ανταπόδοση αποτελούσε βέβαια το τελευταίο πράγμα που θα ήταν δυνατό να περιμένει ο διεστραμμένος από τα παιδικά του, όπως εξηγείται στον ‘Φαίδρο’. Ο κομψευόμενος εραστής του συρμού, εννοείται εδώ, δεν αξίζει καθόλου τον τίτλο του εραστή.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Λύσις »,{ αποδ. στο μονοτ. βασισμ . στην ερμ. σημ. του Ν.Μ.ΣΚΟΥΤΕΡΟΠΟΥΛΟΥ }, [ σελ.70-73 ].
Φιλία είναι η επιθυμία του οικείου.
Η ερώτηση του Σωκράτη περί οικειότητας είχε δύο ανομοιογενή και άνισα διαζευκτικά σκέλη : η οικειότητα ,που υποδηλώνεται στο πρώτο σκέλος ,» ταγαθόν οικείον θήσομεν παντί‘‘ [ το αγαθόν είναι συγγενικό με τα πάντα) ,έχει μεταφυσικό – οντολογικό χαρακτήρα και σχετίζεται με την παραδοχή ,ότι όλα ανεξαιρέτως τα πράγματα συγγενεύουν με το αγαθόν, αφού διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να συγκρατηθούν στην τάξη του Είναι, αλλά θα χάνονταν στην άβυσσο του μη όντος . H οικειότητα στο δεύτερο σκέλος, » το μεν κακόν τω κακώ οικείον..» [ το κακόν είναι συγγενικό με το κακόν, το αγαθόν με το αγαθόν και το ουδέτερο { αυτό που δεν είναι ούτε αγαθόν ούτε κακόν } με το ουδέτερο ] έχει καθαρά λογικό χαρακτήρα. Η οικειότητα εδώ συνίσταται στην τυπολογική ομοιογένεια καθενός από τα τρία γένη, στα οποία έχει υποδιαιρεθεί το είναι, (»τρία άττα είναι γένη ‘‘).
̓Ακόμη, τα δύο σκέλη της διάζευξης, ψυχολογικά τουλάχιστον, προβάλλονται από τον Σωκράτη με τρόπον άνισον, αφού μόνο στο Β’ σκέλος έχουν ξεδιπλωθεί οι επιμέρους περιπτώσεις. Ενώ θα έπρεπε να αναπτυχθούν και όλες οι δυνατές περιπτώσεις του Α’ σκέλους για να ολοκληρωθεί το φάσμα των περιπτώσεων. Καθώς όμως ο Λύσις και ο Μενέξενος επιλέγουν ανεπιφύλακτα το Β’ σκέλος της διάζευξης, το Α’ σκέλος της ( το αγαθό είναι συγγενικό με τα πάντα) μένει κατά βάσιν ανεξέταστο. Και επειδή η άποψη ,ότι » έκαστον εκάστω οικείον είναι » συγκρούεται με συγκεκριμένα συμπεράσματα [ ότι κατά τη γνώμη τους καθένα απ’ αυτά τα τρία ζεύγη είναι συγγενικό ] ,που πριν είχαν γίνει αποδεκτά από όλους , η συζήτηση καταλήγει σε αδιέξοδο. Αναλυτικά η απάντηση των παιδιών υπέρ της Β’ εκδοχής » έκαστον εκάστω οικείον είναι » περικλείει τα εξής [ 3 ] ζεύγη οικειότητας και φιλίας :
Έτσι επιστρέφουμε στην εκδοχή του Α’ σκέλους , ότι »το αγαθόν είναι οικείον [ συγγενές ] με όλα », ( ταγαθὸν οικείον θήσομεν παντί ), αλλά τώρα ο Σωκράτης ταυτίζει το αγαθόν με το οικείον » το αγαθὸν και το οικείον αν ταυτόν φώμεν είναι » [ αν δεχτούμε, ότι το αγαθό και το συγγενικό ταυτίζονται). Από αυτό απορρέει η πρόταση ,ότι »ο αγαθός τω αγαθώ μόνον φίλος» [ο αγαθός μόνο με τον αγαθό μπορεί να είναι φίλος] ,αλλά κι αυτή, έχει ήδη ανασκευαστεί . Έτσι η συζήτηση καταλήγει σε αδιέξοδο. Ωστόσο το Α’ σκέλος της ερώτησης του Σωκράτη, ότι »το αγαθόν είναι οικείον με όλα»’ ,έμεινε ουσιαστικά αδιερεύνητη. Το ξετύλιγμα αυτής της πρότασης θα έδινε τα ακόλουθα ζεύγη οικειότητας και φιλίας :
Η επιθυμία είναι η αιτία για την φιλία, που σημαίνει, ότι ανήκει στη φύση του ίδιου του ανθρώπου να αγαπά, να επιθυμεί . Όποιος επιθυμεί κάτι, επιθυμεί αυτό που δεν έχει, δηλαδή , αυτό που στερείται · και εκείνο που στερείται, είναι κάτι που αφαιρέθηκε από τον άνθρωπο, άρα δεν του είναι ξένο αλλά φιλικό.
Η φιλία καταλήγει σε ομοιότητα. { Παρ.» δείξε μου τον φίλο σου ,να σου πω ποιος είσαι » }.
iii ) Επίλογος.
Ο διάλογος διακόπτεται απότομα λόγω της ‘απαγωγής’ των παιδιών απ’ τους παιδαγωγούς [*},(222-223 b).
Η συζήτηση καταλήγει σε αδιέξοδο. Τίποτα απ’ όσα εξέτασαν δεν είναι φιλία.
ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΙ.
Πολλοί δούλοι από βαρβαρικές χώρες χρησιμοποιούνταν ως παιδαγωγοί ( 208 c ) και ήταν φυσικό να μιλούν τα Ελληνικά με βαρβαρική προφορά.
ΣΩΚΡ. ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΥ – » Λεξικόν των Ελληνικών και Ρωμα’ι’κών αρχαιοτήτων », { Β’. σελ.720 }.
Παιδεία , παιδαγωγός. Την παιδαγωγία ανέθεταν οι ελληνικοί οίκοι των ευγενών και πλουσίων στονπάρα πολύ έμπιστο από τους δούλους. Οδηγούσε τα παιδιά απ’ το πατρικό σπίτι στο σχολείο ή στο γυμναστήριο και μετά επέστεφαν μαζί στο σπίτι .
W. DURANT – » Παγκόσμιος Ιστορία του Πολιτισμού », { B’. σελ.301-2 }.
Διαφέρει ο παιδαγωγός από τον παιδονόμο και τον διδάσκαλο.
Το όνομα παιδαγωγός δίδεται όχι στον διδάσκαλο, αλλά στον δούλον ,που οδηγεί καθημερινά το παιδί στο σχολείο και το επαναφέρει στην οικία του. Η φοίτηση εξακολουθεί μέχρις ηλικίας δέκα τεσσάρων ή δέκα έξι ετών ή και περισσό-τερο για τους ευπόρους. Τα σχολεία δεν έχουν θρανία , αλλά μόνον πάγκους .Ο μαθητής κρατεί στα γόνατά του τον κύλινδρο τον οποίον διαβάζει ή το υλικό στο οποίο γράφει. Ο διδάσκαλος διδάσκει όλα τα μαθήματα και φροντίζει για τον χαρακτήρα των μαθητών. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει τρία μαθήματα : γραφή , μουσική και γυμναστική.
Σχολείο διδασκαλίας μουσικής και γραμματικής ,όπως εικονίζεται στις δύο όψεις κύλικος του Ε ́ αι. π.Χ. από τον περίφημο Αθηναίο αγγειογράφο Δούρι. [ Αρχαιολ. Μουσείο Βερολίνου ].
Ο ‘Λύσις’ είναι πλατωνικός διάλογος ,που έχει ως υπόθεση την φιλία, η οποία μεταξύ των αρχαίων Ελλήνων ήταν ιδιότυπο συναίσθημα, το οποίο δεν είναι ούτε έρως, ούτε η σύγχρονη φιλία, υπότιτλος δε του διαλόγου είναι «η περί φιλίας, μαιευτικός». Ο Πλάτων θέτει το ερώτημα :
Ποίος από τους δύο γίνεται φίλος του άλλου : »ο φιλών του φιλουμένου ή ο φιλούμενος του φιλούντος » ;
A.E.TAYLOR – » Πλάτων , ο άνθρωπος και το έργο του », { σελ.105 }.
Δ. Ελάσσονες Σωκρατικοί Διάλογοι .Λύσις : Ο άνθρωπος έχει ένα τέτοιο φυσικὸν « αγαθόν » που αποτελεί το πιο αξιαγάπητο πράγμα στη ζωή. Η φιλία, στην πληρέστερη έννοιά της, είναι δυνατή μόνο μεταξύ «των αγαθών ».
U. WILAMOWITZ – MOELLENDORFF – » Πλάτων , τα χρόνια της νεότητας », { σελ.313- 15 }.
Ο Σωκράτης κάνει ένα απότομο πέρασμα από τη φιλία στην αγάπη – για τους αρχαίους ήσαν δύο εντελώς διαφορετικές σχέσεις – και εκβιάζει την συναίνεση ,πως η αγάπη ενός αληθινού εραστή πρέπει να ανταποδίδεται με φιλία.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Λύσις »,{ εισ. ΚΑΚΤΟΣ }.
Το καλό [ αγαθόν ] δεν γίνεται φιλικό σε μας εξαιτίας του κακού, αλλά εξαιτίας της ενδιάθετης επιθυμίας μας. Επιθυμίας αυτού ,που μας λείπει. Και αυτό ,που λείπει -διότι έχει πριν αφαιρεθεί-είναι κάτι δικό μας [ οικείον ] το οποίον εκ φύσεως αγαπάμε γι’ αυτό και είναι δικό μας.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Λύσις »,{ εισ.: ΑΠ.ΤΖΑΦΕΡΟΠΟΥΛΟΣ }.
Τα προσφιλή [οικεία ] σ’ εμάς πράγματα είναι πολλά και αποτελούν μία κλιμακωτή σειρά .Έτσι πρέπει να υπερβούμε όλες τις ενδιάμεσες βαθμίδες της κλίμακος για να φθάσουμε στο απολύτως « φίλον », το αγαθόν.
Αγαπάμε κάτι ,που το έχουμε ανάγκη, που το στερούμαστε .Απαιτείται συνεπώς η παρουσία ενός μικρού κακού για να προκαλέσει την επιθυμία του αγαθού. Το απολύτως αγαθόν ,επειδή έχει αυτάρκεια ,είναι αδύνατον να αγαπά.
Στην εισαγωγή του διαλόγου είναι έντονα αισθητή η ατμόσφαιρα της αττικής παιδεραστίας. Αυτό το ερωτικό κλίμα συνδέεται ,ως ένα βαθμό, με το θέμα του διαλόγου.. . Ωστόσο στον» Λύσι » η φιλία δεν περιορίζεται στο ερωτικό πλαίσιο ,αλλά έχει έναν ευρύτερο χαρακτήρα με διαφορετικούς τύπους της φιλικής σχέσης. Οι δύο διάλογοι [ Λύσις -Χαρμίδης ] συγγενεύουν προβάλλοντας ανάγλυφα την παιδαγωγική όψη της προσωπικότητας του Σωκράτη.
Η αληθινή αιτία για την φιλία αναζητείται στην τάση μας να επιδιώκουμε το »πρώτο φίλον’‘ , το οποίον αγαπάμε, επειδή μας είναι »φύσει οικείον». Η φιλία ή αγάπη ως πνευματικό φαινόμενο συνιστά τμήμα της πνευματικής μας ύπαρξης ,που διαφοροποιείται από την επιθυμία ως συστατικό στοιχείο της καθημερινής μας ύπαρξης.
Ο κόσμος είναι σκηνή θεάτρου , ο βίος είναι πάροδος , » ήλθες ,είδες ,απήλθες ».
Β’. ΜΕΡΟΣ
Γραμματική , ετυμολογική έρευνα και προσπάθειες προσέγγισης της σημασίας της λέξεως .
Φιλία – μίσος, έχθρα.
ΕΚΔ.ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ – » Ανώμαλα ρήματα της αρχαίας ελληνικής γλώσσης ».
Φιλώ / φιλούμαι =/= μισώ ,εχθαίρω.
ΙΩΑΝ. Μ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ – » Τα ανώμαλα ρήματα και ονόματα της αρχαίας Ελληνικής γλώσσης ».
Φιλέω-ώ.
ΠΑΝ.ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ – » Λεξικό ρημάτων της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσας ».
Φιλέω ( -ώ ).
ΠΑΝ.ΔΙΑΜΑΝΤΑΚΟΥ -» Λεξικό απάντων των ρημάτων ».
1. Φιλώ =/= Εχθαίρω ,μισώ 2 .Φίλος=/= Εχθρός .
Ι.ΠΑΝΤΑΖΙΔΟΥ – » Ομηρικόν Λεξικόν ».
Φιλότης [< φίλος,η,ον ].
ΙΩ .ΣΤΑΜΑΤΑΚΟΥ – »Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης ».
ΑΝΔΡΙΝΙΚΟΥ του ΡΟΔΙΟΥ – »Ηθικών των Νικομάχειων παραφράσεως » .
Ζ. Περί και της φιλίας και της φιλήσεως [ De amicitia et amatione ].
Διαφέρει η φιλία από την φίληση [ αρέσκεια ].Γιατί η φίληση έχει σχέση με το πάθος ,ενώ η φιλία με την έξη [ συνήθεια ]. Επειδή η φι-λία είναι πάθος με προαίρεση [ επιλογή μετά φρονήσεως ] ,ενώ η φίληση πάθος άνευ προαιρέσεως . Όμως η προαίρεση μαζί με λογική είναι αποτέλεσμα έξεως. Άρα η φιλία είναι έξις . Η φίληση και προς τα άψυχα είναι αγάπη [ γιατί αγαπάμε κάτι χωρίς λογική , κρίση και προαίρεση ] και σ’ αυτήν μάλιστα δεν υπάρχει αντιφίληση [ ανταπόδοση αγάπης ή στοργής ].Τέλος, η φιλότητα είναι ισότητα και θέλει ίση ανταπόδοση μεταξύ των πραγματικών φίλων ,επειδή είναι ίσοι.
ΠΑΠΥΡΟΥ – » Λεξικό της Ελληνικής γλώσσας ».
Φίλος-η-ο.
Γ.ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ – » Ετυμολογικό λεξικό ».
Η λέξη φίλος απαντάται στις Μυκηναϊκές επιγραφές.
Κ. ΔΟΥΚΑ – » Λεξικόν διεθνών λέξεων του Ομήρου ».
Φίλος [ philos }.
ΑΡΙΣΤ. Ε. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ – » Η Οικουμενική διάσταση της Ελληνικής γλώσσας ».
Φιλία [ philia }.
Α. ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – ‘ Αρχιγένεθλος Ελληνική Γλώσσα ».
Fils [ υιός ] , Fille [ θυγατέρα ].
ΕΥΣΤΡ. ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΥ – » Λεξικόν Ελληνο-Λατινικόν ».
Αmicus ,amo,amor, jungo.
ΣΤΕΦ. ΚΟΥΜΑΝΟΥΔΗ – » Λεξικόν Λατινοελληνικόν ».
Αmicitia,amico,amor ,Αmor.
ΕΥΣΤΡ. ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΥ – » Λεξικόν Λατινο-Ελληνικόν ».
Φιλητός, φίλητρον ,φιλία, φίλιος, φιλόω-ώ .
Γ. Χ. ΠΡΙΝΙΑΝΑΚΗ – » Η γλώσσα των Ελλήνων είναι η γλώσσα που ομιλεί η φύση», { σελ.70 }.
Από το φλάω το φιλάω.
Α. ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – » Ο εν τη λέξει Λόγος ».
Φιλότης.
ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ – » Ίων » , { στ.730-32 }.
Ευχάριστο πράγμα είναι να μοιράζεσαι τις χαρές και παρηγοριά τις λύπες με τους φίλους.
Φιλότης – Νείκος
Η Φιλότης και το Νείκοςαποτελούν κοσμογονικές δυνάμεις κατά τον Εμπεδοκλή.
ΣΥΡΙΑΝΟΥ του ΦΙΛΟΞΕΝΟΥ – » Εις το Β’ τα Μετά τα Φυσικά », { σελ.859 }.
Oi Πυθαγόρειοι τις δύο αρχές φιλία [ στο νοητόν ] και νείκος [ στο αισθητόν ] διέκριναν με τα ονόματα Μονάδα και [ Αόριστον ] Δυάδα. Η Φιλία ταυτίζεται με την Μονάδα και το Νείκος με την Αόριστη Δυάδα.
ΟΜΗΡΟΥ – ‘‘ Ιλιάς » , { Γ , 441- 446 }.
Φιλοτήσια έργα = ερωτικό σμίξιμο. Η Φιλότης είναι ομηρική λέξη. Δεν έχει βέβαια την σημερινή έννοια ,του φιλιού αλλά της ‘αγάπης’ και της ερωτικής συνευρέσεως.
ΑΠ.ΓΟΝΙΔΕΛΗ – » Η Γένεση κατά τους αρχαίους Έλληνες », { Ε’} ,[ σελ.111-117 ].
Α’. Φιλότης { < φίλος }.
ΣΟΦΟΚΛΕΟΥΣ -‘ Αντιγόνη ‘, { στ.521 }.
Στα λόγια της Αντιγόνης εντοπίζεται και το εννοιολογικό δίπολο : Συμφιλείν [ συν + φιλέω-ώ ] – Συνέχθειν[ συν + εχθαίρω } .Φιλώ – Εχθαίρω { < *έχθος [ = μίσος ] > εχθρός . Εχθός = ο εκτός της πόλεως ,της χώρας κ.τ.λ }.Κατά λέξη : συμφιλώ = αγαπώ μαζί με άλλους ,συναγαπώ και συνεχθαίρω = μισώ μαζί με άλλους, συμμισώ. Και οι δύο λέξεις είναι πεποιημένες [ποιητικές ] από τον Σοφοκλή.
ΙΩ. ΓΡΥΠΑΡΗ – » Σκαραβαίοι και Τερρακότες ». Ο όρθρος των ψυχών { 1928 }.
Ξημερώνει μετά από αιματηρή μάχη κι ο κάμπος είναι στρωμένος από μαυρισμένα κορμιά . Πάνω από τις εφήμερες φιλίες και έχθρες η μοίρα των σκοτωμένων να γίνουν βορά στ’ αγρίμια και στα όρνια. Σκληρή υπενθύμιση ,ότι κοινή είναι η μοίρα των θνητών εχθρών και φίλων : το »μόρσιμον ήμαρ» θα ‘ρθει για όλους στο τέλος.
Γ. ΜΕΡΟΣ.
H αναγκαιότητα της φιλίας – Η εύνοια – Το αντιπεπονθός – Ποία είναι η πραγματική φιλία – Η φιλία των αγαθών και των ομοίων κατ’ αρετήν – Η [ αληθινή ]φιλία είναι ισότητα – Η πολυφιλία – Είδη φιλίας – Φιλία και αγάπη.
H αναγκαιότητα της φιλίας .
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Ηθικά Νικομάχεια », { 1155 a }.
Η φιλιά είναι αναγκαιότατο πράγμα στην ζωή του ανθρώπου.
ΚΙΚΕΡΩΝΟΣ – » Περί φιλίας », { VII }, [σελ.36 }.
Κατά τη γνώμη μου, μητέρα της φιλίας είναι η φύση και όχι η ανάγκη. Υπάρχει μια φυσική κλίση της ψυχής, μια τάση να αγαπήσου-με και σ’ αυτό το συναίσθημα δεν εμπεριέχεται ο υπολογισμός και το συμφέρον. Θα μπορούσε κανείς να το διαπιστώσει αυτό και στα ζώα ακόμη.
SENECA – » Epistulae morales ad Lucilium » [ Ηθικές επιστολές προς τον Λουκίλιο ].
O σοφός άνθρωπος ,που είναι αυτάρκης ,μπορεί και χωρίς φίλους .Αλλά αυτό δεν σημαίνει ,ότι δεν επιθυμεί να έχει φίλους.
Η εύνοια.
Η εύνοια στρέφεται γι’ αυτόν ή για εκείνο τον λόγον και προς πρόσωπα, που μας είναι άγνωστα και που δεν έχουμε καμμία επαφή. [ π.χ. για έναν ξένο μουσικό ].Ακόμη δεν εκδηλώνεται με πράξεις .Η φιλία αναπτύσσεται μεταξύ γνωστών προσώπων και στηρίζεται στην αμοιβαιότητα των συναισθημάτων και των πράξεων.
Η εύνοια { ευ + νους } φαίνεται ότι έχει τα χαρακτηριστικά της φιλίας ,αλλά όμως δεν είναι φιλία. Ομοιάζει με την αρχή της φιλίας. Η εύνοια είναι μια αδρανής φιλία.
Γ. ΛΑΘΥΡΗ – » ‘Όροι’ του Σπευσίππου ».
Εύνοια ,συμπάθεια[ ασπασμός ] ανθρώπου προς άνθρωπον.
Το αντιπεπονθός.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Ηθικά Νικομάχεια », { 1155 b }.
Η φιλία είναι ευμένεια {εύνοια} που υπάρχει κατά την αμοιβαία ανταπόδοση { αντιπεπονθός } ,δηλ. κατά την περίσταση αμοιβαιότητα .,
Το πιο συγκινητικό παράδειγμα αληθινής φιλίας. {σ.σ. το ακραίον αυτό παράδειγμα φιλίας ,όπως και αυτά που ακολουθούν ,θέλουν να δείξουν την σπανιότητα της αληθινής φιλίας ] .
ΔΑΜΩΝ – ΦΙΝΤΙΑΣ – ΔΙΟΝΥΣΟΣ.
ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ – » Απομνημονεύματα », { Β’. IV }.
Ο αγαθός φίλος τάσσεται στο πλευρό του φίλου του σε καθετί.
GAIUS JULIUS HYGINUS – » Fabulae ».[ CCLVII ]. Qui inter se amicitia iunctissimi fuerun .
ΥΓΙΝΟΥ – »Μύθοι». [ 257 ]. Αυτοί που ήσαν πιο ενωμένοι [ στενοί ] φίλοι μεταξύ άλλων.
Εκτός από τον Αχιλλέα με τον Πάτροκλο ή τον Αλέξανδρο με τον Ηφαιστίωνα, πιστοί φίλοι ήσαν και : << Ο Πυλάδης, γιος του Στρόφιου, με τον Ορέστη, γιο του Αγαμέμνονα. Ο Πειρίθους, γιος του Ιξίωνα, με τον Θησέα, γιο του Αιγέα. Ο Αχιλλέας, γιος του Πηλέα, με τον Πάτροκλο, γιο του Μενοίτιου. Η Διομήδης, γιος του Τυδέα, με τον Σθένελο, γιο του Καπανέα. Ο Πηλέας, γιος του Αιακού, με τον Φοίνικα, γιο του Αμύντορα. Ο Ηρακλής, γιος του Ιόβη, με τον Φιλοκτήτη, γιο του Ποίαντα. Ο Νίσος ήταν φίλος του Ευρύαλου και πέθανε γι’ αυτόν. Ο Αρμόδιος και ο Αριστογείτονας {*} είχαν αδελφική αγάπη.
Harmodius et Aristogiton ΑΡΜΟΔΙΟΣ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΟΓΕΙΤΩΝ .
{*}. Ο Αρμόδιος και ο Αριστογείτων ήσαν οι γνωστοί τυραννοκτόνοι, που φόνευσαν τον Ιππία ,υιόν του Πεισιστράτου { για ερωτικούς και όχι πολιτικούς λόγους }.
ΛΟΥΚΙΑΝΟΥ – » Άπαντα » . Τόξαρις ή περί φιλίας.
Ο Σκύθης Τόξαρις υπερηφανεύεται στον Μνήσιππον, ότι μόνον οι Σκύθες γνωρίζουν τί σημαίνει αληθινή φιλία κι όχι οι Έλληνες Ο Μνήσιππος το αρνείται και στο τέλος της λογομαχίας βάζουν ένα στοίχημα .Ο Τόξαρις ,αν χάσει θα κόψει το δεξί του χέρι ,ενώ ο Μνήσιππος την γλώσσα του .Θα διαγωνιστούν φέρνοντας πέντε παραδείγματα φιλίας ο καθένας .Στο τέλος -ελλείψει και κριτή – γίνονται και οι δύο φίλοι.
Αβαύχας και Γυδάνης . [ Ο Αβαύχας χρησιμοποιεί το ίδιο επιχείρημα με την Αντιγόνη του Σοφοκλέους ].
ΜΟΝΤΑΙΝΙΟΥ – »Δοκίμια »,[ Ι .28 }.Περί φιλίας.
Το ύψιστο σημείο της τελειότητας στην συναναστροφή είναι η φιλία.Φιλίες μπορούν να κριθούν εκείνες ,όπου οι χαρακτήρες στερεώθηκαν και ωρίμασαν με τα χρόνια.
Χρυσά Έπη [στ. 5-8 ] .Πώς πρέπει να συμπεριφερόμαστε στους φίλους μας ;
Πρέπει να επιλέγουμε για φίλο μας τον πιο ενάρετον άνθρωπο για ενάρετη αιτία κι όχι για άλλους σκοπούς. Πρέπει εκούσια να υπακούμε στους φίλους μας και να πειθαρχούμε ,εφόσον μας δίνουν ωφέλιμες συμβουλές και πράττουν κάτι που μας ωφελεί. Διότι ο νόμος της φιλίας συνδέεται με αυτό το κοινόν αγαθόν , εμείς να ωφελούμαστε από εκείνους και εκείνοι από εμάς στην πρόοδο της αρετής. Και εάν κάποτε έρθει ρήξη ανάμεσα στην σχέση μας ,ας αποφύγουμε η απόρριψη αυτή να μεταβληθεί σε έχθρα. Γιατί αυτό το απαγορεύει ο θεσμός της φιλίας ,η οποία αποτελεί μέγιστη αρετή και εμφανίζεται στις άλλες αρετές ως τελείωσή τους. Ο άνθρωπος πρέπει να μιμείται τον Θεό, που δεν μισεί κανέναν άνθρωπον, αλλά αγαπά ιδιαιτέρως τον αγαθόν. Η φιλία είναι η μεγαλύτερη των αρετών και επειδή η φιλανθρωπία παρατηρείται ειδικά προς τους αγαθούς , της ταιριάζει περισσότερο ο χαρακτηρισμός της φιλίας.
Φιλία δεν είναι το »δούναι και λαβείν’‘ .Η φιλία δεν είναι μέσο εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο ούτε συνεργα-σία ανθρώπων με βάση τα υλικά αγαθά , αλλά μία αγνή πνευματική σχέση ανθρώπων, πού στηρίζουν ο ένας τον άλλον δίχως να λαμβάνουμε υπόψιν υλικά εμπόδια. Η φιλία είναι πάνω από όλα ζήτημα πνευματικής αρετής.
Από τις αρετές τις μεν αποκαλούμε διανοητικές [ σοφία, σύνεση ,φρόνηση ] και τις άλλες ηθικές [ ελευθεριότητα ,σωφροσύνη ] ,επειδή προσδιορίζουν το ήθος [ χαρακτήρα ] ενός ανθρώπου .
Η αρετή ως «μεσότητα » αποδίδεται -από τον Αριστοτέλη- μόνο στις Ηθικές Αρετές,. Αυτές δεν έχουν σχέση με τις «διανοητικές αρετές» οι οποίες αναφέρονται στην ενεργητικότητα του νου και του λόγου Τέτοιες διανοητικές αρετές τυγχάνουν η σοφία, η σύνεσις και η φρόνησις. (ΗΘ. Νικ. 1103α 5). Ως προς αυτές δεν ισχύει ο χαρακτηρισμός της μεσότητος. Οι υπόλοιπες αρετές δεν αναφέρονται στον ΝΟΥΝ , αλλά στο ΗΘΟΣ, δηλαδή στην βουλητική ηθική πράξη και γι’ αυτόν τον λόγον καλούνται Ηθικές.
ΚΟΛΑΞ : ο παρ’ αξίαν επαινών. Αυτός που εγκωμιάζει τινά ή τι χωρίς να το αξίζει με υπερβολικές φιλοφρονήσεις ή φιλοφροσύνες .ΦΙΛΟΣ: ούτε κόλακας , ούτε εχθροπαθής .Η φιλική διάθεση που αρμόζει στην περίσταση , η εύνοια. ΑΠΕΧΘΗΣ { εχθροπαθής } : o επαινών λιγότερον απ’ όσο πρέπει .Ο δύσκολος ,» δυσκοίλιος», δύστροπος άνθρωπος.
ΈΛΛΕΙΨΗ [-] — ΜΕΣΟΝ { =ΟΡΘΟΝ } — ΥΠΕΡΒΟΛΗ [+]
ΚΟΛΑΚΕΙΑ – ΚΟΛΑΞ .
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ – » Πώς αν τις διακρίνοιε τον κόλακα τού φίλου » { 1. 25 }.
Ο κόλακας είναι επικίνδυνος -γιατί χρησιμοποιεί το χαρακτηριστικό όπλο του φίλου, την παρρησία -κάνει τον καθέ-να να αυταπατάται, να μη γνωρίζει τον εαυτό του και όλα τα καλά και τα κακά που τον αφορούν. Πρέπει κάποιος να αποβάλει από μέσα του την φιλαυτία και την οίηση ,γιατί αυτή είναι που αρχίζει πρώτη τις κολακείες και μας κάνει πιο τρωτούς στους θύραθεν κόλακες,
ΠΛΑΤΩΝΟΣ » Γοργίας » {463 a -b }.
Η κολακεία είναι τέχνη, όπως η οψοποι’ι’κή [ οψοποιός : ο παρασκευάζων όψα= εδέσματα .Εξ ου και η λέξη οψάριον [ ή ψάρι].
Οι ευρύτερες «τέχνες» που αντιστοιχούν στις δύο υποστάσεις του ανθρώπου είναι η πολιτική για την ψυχή και αυτή που χαρακτηρίζεται ως ιατρική και γυμναστική για το σώμα. Η πολιτική έχει αντίστοιχό της στο σώμα την γυμναστική, ενώ ως αντίστοιχο της ιατρικής τίθεται η δικαιοσύνη. Οι τέσσερις τούτες επιζητούν την βελτίωση του σώματος και της ψυχής, ανάλογα με τον τομέα για τον οποίον έχουν ταχθεί. Οι μεταξύ τους αντίστοιχες ενεργούν κατά τον ίδιο τρόπο ό,τι επιτελεί η μια για την ψυχή, επιτελεί η αντίστοιχή της για το σώμα.
ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ – » Χαρακτήρες ».
Β’. Περί κολακείας.
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ – » Περί παρασίτου » { 841 – 43 }.
Η παρασιτική [ ενν. τέχνη ] είναι το επάγγελμα του παρασίτου, το να σιτίζεται κάποιος από το τραπέζι άλλου.
Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΥ – » Μέγα λεξικόν της Ελληνικής Γλώσσης ».
Κόλακας και παράσιτος . »Καλλίτερα να πέσεις στα ‘χέρια’ κορακιών παρά κολάκων ».
G. HAMILTON – » Ο Αχιλλέας θρηνεί τον θάνατο του Πατρόκλου » { 1760 -63 }.
ΚΗ‘. Περὶ της Tιμής, Αρετής, ̓Αφθονίας και Φιλίας.
ΙΣΟΚΡΑΤΟΥΣ – » Προς Νικοκλέα » { 8 }.
Να αποκτάς φίλους ,που είναι σύμφωνοι με τον χαρακτήρα σου.
Η [ αληθινή ] φιλία είναι ισότητα .
Η φιλία μεταξύ ίσων και μεταξύ εκείνων ,που διαφέρουν κατά την θέση και την ιδιότητα. Η σταθερότητα της φιλίας έγκειται μάλλον στο να αγαπά κανείς παρά να αγαπιέται .Η φιλία όπως και το δίκαιον είναι αποτέλεσμα της αμοιβαίας επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων .
Η φιλία είναι « εναρμόνιος ισότης » . Κοινά τα των φίλων .
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – Ηθικά Νικομάχεια » , { 1158 b }.
Οι ανώτερες φιλίες έχουν στη βάση τους την αμοιβαία ισότητα .Οι κατώτερες ομοιάζουν και δεν ομοιάζουν προς τις πρώτες ,γιατί είναι και δεν είναι φιλίες.
Η πολυφιλία.
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ – » Περί πολυφιλίας » { 2 -6 ,8-9 ].
O άνθρωπος, που έχει πολλούς φίλους μοιάζει με τις ακόλαστες [ non castigatus ] γυναίκες. Όταν ο Σωκράτης ρώτησε τον Μένωνα ,τί είναι αρετή , αυτός άρχισε να απαριθμεί πολλές αρετές. Τότε ο Σωκράτης του απάντησε ,ότι δεν γνώριζε ούτε μία αρετή ,διότι αντί για μία αρετή του απάντησε με σμήνος αρετών. Η δυάδα [ φιλικοί δεσμοί μεταξύ δύο προσώπων ] είναι το μέτρο της φιλίας .
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Ηθικά Ευδήμεια » {Η’. 1245 b }.
» ουδείς φίλος ω πολλοί φίλοι » : αυτός που έχει πολλούς φίλους δεν έχει [ κανένα ] φίλο .
ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ – » Ιέρων ή τυραννικός » { III }.
Ασφαλώς οι πιο σταθερές αγάπες θεωρούνται εκείνες των γονιών για τα παιδιά τους, των παιδιών για τους γονείς, των αδελφών για τους αδελφούς, των γυναικών για τους άντρες τους, και των φίλων για τους φίλους.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Πολιτεία » { Α’. 351 c-d }.
Η αδικία δημιουργεί ταραχές και μίσος και εχθροπραξίες του ενός προς τον άλλο, ενώ η δικαιοσύνη φέρνει ομόνοια και φιλία.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – »Ρητορική προς Αλέξανδρον », { 1447 b }.
Είναι συμφέρον στο σώμα η ευεξία , το κάλλος , η ρώμη και η υγίεια ,ενώ στην ψυχήν η σοφία ,η φρόνησις ,η ανδρεία ,η σωφροσύνη και η δικαιοσύνη ,και για τα δύο μαζί { συναμφότερα ] είναι τα χρήματα και οι φίλοι .
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – »Κλειτοφών », { 409 d-e }.
Η φιλία είναι πάντα καλό και ποτέ κακό .Η φιλία των παιδιών και των θηρίων δεν αποτελούν φιλία, γιατί αυτές οι φιλίες είναι περισσότερο βλαβερές παρά καλές. Η πραγματική και αληθινή φιλία δηλώνεται πιο καθαρά με την λέξη ομόνοια. Η φιλία είναι κάτι αγαθό και έργο της δικαιοσύνης.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Επιστολαί » { Θ’ }.
Ο Πλάτων συμβουλεύει τον τύραννο του Τάραντα και Πυθαγόρειο φιλόσοφο Αρχύτα : »κανείς από μας δεν γεννήθηκε μόνο για τον εαυτό του,αλλά ανήκουμε στην πατρίδα, στους γονείς και στους φίλους.
Τα είδη της φιλίας .
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Ηθικά Ευδήμεια » [ Η’. 1239 a ,1242 a ].
Υπάρχουν τρία [ 3 ] είδη φιλίας : από αρετή ,από συμφέρον και από ηδονή. Αυτές [ οι φιλίες ] μπορούν να διαιρεθούν σε δύο τάξεις : αυτές ,που βασίζονται στην ισότητα και αυτές ,που στηρίζονται στην ανισότητα [ υπάρχει υπεροχή του ενός από τους δύο φίλους ]. Η οικογένεια είναι ένα είδος φιλίας.
ΖΩ’Ι’ΤΣΑ Κ.ΤΕΝΤΑ – » Πλουτάρχου ΕΡΩΤΙΚΟΣ : Μία νέα ανάγνωση » .[ Διδακτ. Διατρ. Δ.Π.Θ ] ,{ σελ.53 }.
Ο Διογένης ο Λαέρτιος μας πληροφορεί, ότι αυτός ο διαχωρισμός της φιλίας οφείλεται στον Πλάτωνα, δεν μας δίνει όμως κάποια περαιτέρω διευκρίνιση για το κείμενο που τον περιείχε. Ούτε ο Πλούταρχος αναφέρει τον Πλάτωνα ως πηγή του.
CICERONE – » Laelius De Amicitia » [ VI ]. ΚΙΚΕΡΩΝΟΣ – » Περί Φιλίας » { σελ.30-32 }.
Εκτός από τη σοφία, η φιλία είναι ίσως το μεγαλύτερο δώρο που έχουν δώσει οι θεοί στον άνθρωπο. Η πραγματική φιλία κάνει την ευτυχία μεγαλύτερη και τη δυστυχία λιγότερο οδυνηρή γιατί μοιράζει το βάρος της.
Τ. ΒΟΥΡΝΑ – » Αισώπου μύθοι ‘‘{ * }.
3. Αετός και ̓Αλώπηξ. (S. 1. C. 1 et p. 279 sq. F. 1.) .
CAR. HALM – » Αισωπείων μύθων συλλογή » .
Όφις και Καρκίνος.
{*}. Οι ερμηνείες και τα συμπεράσματα στο τέλος των μύθων είναι ενός πολυμαθούς και λογίου βυζαντινού μοναχού ,του Μάξιμου Πλανούδη, τα οποία ενίοτε προσεγγίζουν την πραγματικότητα σε κάποια βασικά σημεία κι άλλες φορές όχι. Πολλά μάλιστα από τα γεγονότα των μύθων , αναφέρονται και στο «Συμπόσιο των Επτά Σοφών» του Πλουτάρχου, όπου μάλλον τα δανείστηκε.
Η κατεξοχήν αρετή σ’ αυτή την κοινωνία είναι η φιλία : ένα »διαπροσωπικό συμβόλαιο » που μαζί με το κοινωνικό συμβόλαιο και το »λάθε βιώσας » [ ζήσε απαρατήρητος ] προσφέρουν λύση στο πρόβλημα της κοινωνικής συμβίωσης [ εισαγωγή ].
Ποία η σχέση της φιλίας με την εντολή της αγάπης στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιον ; Βλ. <<Η εντολή της αγάπης >>.
ΙΩ. ΓΡΥΠΑΡΗ – » Σκαραβαίοι και Τερρακότες ». Ο όρθρος των ψυχών { 1928 }.
Eικόνα πεδιάδας τα ξημερώματα ύστερα από μια αιματηρή μάχη, όπου δε βλέπει κανείς παρά μονάχα συντρίμμια και κορμιά στρωμένα. Πάνω από τις περαστικές έχθρες η μοίρα των σκοτωμένων : ανακατωμένοι όλοι τους εχθροί και φίλοι προορίζονται να γίνουν βορά [ τροφή ] για τα όρνια .Μία υπενθύμιση πως παρόλες τις διαφορές το τέλος είναι κοινό για όλους.
N. POUSSIN – » The Birth of Bacchus » { 1657 }.
Διακρίνουμε τον αγγελιοφόρο των Θεών Ερμή ,που φέρνει στις Νύμφες ένα μωρό [ Βάκχο ], τον Πάνα με τον αυλό του ,τον Δία πάνω σε ένα σύννεφο να δέχεται ένα ποτό από την Ήβη, έναν αετός να κάθεται στην άκρη του σύννεφου και κάτω δεξιά έναν νεκρό.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ.
ΤΑ ΑΓΡΑΦΑ ΔΟΓΜΑΤΑ .
Σχεδόν όλα τα έργα του Πλάτωνα είναι διάλογοι τρόπον τινά θεατρικοί και όχι επιστημονικά δοκίμια. Οι προσωπι-κές απόψεις του ποιητή -φιλοσόφου περί αγαθού είναι αδύνατον να βρεθούν καταγεγραμμένες ,διότι ΔΕΝ έγραψε ποτέ τίποτα γι’ αυτό . Ο Αριστοτέλης γράφει για κάποια » ΑΓΡΑΦΑ ΔΟΓΜΑΤΑ » τού δασκάλου του , τα οποία δίδασκε μόνο μέσα στην σχολή και μόνο στους μαθητές του.
A.E.TAYLOR – » Πλάτων ,ο άνθρωπος και το έργο του » { σελ. 30 }.
Β’. ΤΑ ΠΛΑΤΩΝΙΚΑ ΕΡΓΑ. Η »άγραφη διδασκαλία » [άγραφα δόγματα ].
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Φίληβος » { 16 c, 18 e -19 b}.
EN – AΠΕΙΡΟΝ.
Όσα υπάρχουν ,αποτελούνται από ένα κι από πολλά. Το πέρας και το άπειρον ενυπάρχουν σ’ αυτά σαν ιδιότητες σύμφυτες. Η ιδέα του απείρου δεν πρέπει να αποδίδεται στο πλήθος, προτού εξακριβωθεί το σύνολο του αριθμού του, που υπάρχει ανάμεσα στο άπειρο και στο ένα.
ΕΝ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ.
Το καθένα απ’ αυτά τα δύο [ φρόνηση και ηδονή ] είναι ένα. Υπάρχουν ή όχι είδη ηδονής και φρονήσεως ; Πόσα και ποία είναι αυτά; Πώς συνδέονται το εν και τα πολλά ;
A.E.TAYLOR – » Πλάτων ,ο άνθρωπος και το έργο του » { σελ.475-76 }. ΦΙΛΗΒΟΣ.
Ο ΠΛΑΤΩΝ θέλησε να γράψει βιβλίο, που θα προσέφερε υπαινιγμούς, ικανούς ίσως να επιτρέψουν σε ανθρώπους με δημιουργική σκέψη να ανακαλύψουν την σκέψη του με επίμονη προσωπική περισυλλογή.
Κ.Π.ΚΑΒΑΦΗ – Άπαντα Ποιητικά ».
Τείχη.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ :
ΑΓΟΡΑΖΕΤΕ ΒΙΒΛΙΑ , ΕΛΕΓΧΕΤΕ ΤΙΣ ΠΗΓΕΣ.
Η απόδοσις των αρχαίων κειμένων δεν είναι φωτογραφική . Συνεπώς βασίζεται, αλλά ενίοτε δεν ταυτίζεται απόλυτα με αυτή των μεταφραστών συγγραφέων .
Τα περισσότερα αρχαία κείμενα ,από όσα χρησιμοποιήθηκαν ,μπορείτε να τα αναζητήσετε στο διαδίκτυο ,όπως στα πολύ χρήσιμα »google books » ,» wikisource» , »anemi » ,» πύλη» κ. α
Kαλά Χριστούγεννα και Καλή Πρωτοχρονιά με υγεία στο σώμα σας και ευθυμία στην ψυχή σας .
S .BOTTICELLI – » Mystic Nativity » { 1500-1 }.
Είναι το μοναδικό έργο του Μποτιτσέλι ,που φέρει χρονολογία και υπογραφή και είναι σε καμβά χωρίς τελάρο για να μπορέσει μετά να τον τυλίξει και να τον κρύψει ! ! ! Στο πάνω μέρος υπάρχει μία επιγραφή στα ελληνικά με σκοτεινό νόημα και αμφίβολες ερμηνείες : «Το έργο αυτό, ζωγράφισα εγώ, ο Αλεσάντρο, στο τέλος του έτους 1500, σε καιρούς ταραγμένους για την Ιταλία, στα μισά του χρόνου, πριν από την εκπλήρωση της προφητείας του 11ου Κεφαλαίου της Αποκάλυψης του Ιωάννη, την εποχή της δεύτερης πληγής της Αποκάλυψης, όταν ο Διάβολος εξαπολύεται ελεύθερος για τρία και μισό χρόνια. Μετά θα αλυσοδεθεί ξανά, σύμφωνα με το 12ο Κεφάλαιο, και θα συντριβεί ολοκληρωτικά, όπως σε αυτό το έργο».
ΚΕΝΤΡΟ : Ο Χριστός γυμνό βρέφος πάνω σε σεντόνι με τον Ιωσήφ [ πλάτη ]και την Παναγία ,που σκύβει ,αλλά δεν αγκαλιάζει το Θείον βρέφος σε στάβλο με ένα βόδι [ καθαρό ζώο ] κι ένα γαϊδούρι [ ακάθαρτο ζώο ]και πίσω τους μία σπηλιά – ΑΡ. : Τρεις Βασιλείς υποδέχονται τον Ιησού με άδεια χέρια ! – ΔΕΞ. : οι βοσκοί . -ΠΑΝΩ :Ο χρυσός θόλος του ουρανού με 12 αγγέλους ,που περιστρέφονται φορώντας κόκκινα, πράσινα και λευκά άμφια { Πίστη (λευκό), Ελπίδα (πράσινο) και Φιλανθρωπία ή αγάπη (κόκκινο) } , κρατούν κλαδιά ελιάς [ η Κυριακή των Βαΐων ονομαζόταν τότε Κυριακή των Ελαιών ] πλεγμένα με ειλητάρια ,που κάποτε ήταν χαραγμένα με τα 12 προνόμια ή αρετές της Παναγίας [ ψευτο-όραμα του Σαβαναρόλα ] και κρεμασμένα με στέμματα. Στην σκεπή της ξύλινης καλύβας ,καθισμένοι τρεις άγγελοι φορώντας κόκκινα, πράσινα και λευκά άμφια -ΚΑΤΩ : τρία ζεύγη αγγέλων [ έχουν κλαδιά ελιάς με κορδέλες που ρέουν που λένε: «Ειρήνη στη γη σε ανθρώπους καλής θέλησης» ] και ανδρών [ Ποίοι είναι αυτοί ; Αγκαλιάζονται ,παλεύουν ή κλαίνε ; ] μοτίβο που συνήθως υποβιβάζεται σε αποδόσεις της Εσχάτης Κρίσεως και της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού . -ΚΑΤΩ : επτά μικροσκοπικοί δαίμονες τρέχουν να βρουν καταφύγιο στον κάτω κόσμο μέσα από ρωγμές στα βράχια ,με μερικούς να καρφώνονται στα δικά τους δόρατα. Άραγε βρισκόμαστε σε μια εποχή μετάβασης και μεταμόρφωσης ;
Ο << Κρατύλοςή περί ορθότητος ονομάτων ,λογικός >> του Πλάτωνος { 385 – 379 π.χ. } είναι ένας φιλοσοφικός διάλογος , όπου ερευνάται η προέλευση ,η κατασκευή ,η λειτουργία όπως και οι δυνατότητες της Ελληνικής γλώσσας. Από πολ-λούς θεωρείται » το πρώτο έργο της παγκόσμιας γραμματείας περί ετυμολογίας των ονομάτων »,δηλαδή την δυνατότητα αναλύσεως ενός ονόματος στα συστατικά του μέρη και την αναζήτηση του ετύμου{ = αληθινού , πραγματικού , βέβαιου } της λέξεως Άλλοι υποστηρίζουν ,ότι ο ‘Κρατύλος’ είναι » θεϊκό σχέδιο κατασκευής της ελληνικής γλώσσας ».Άλλοι ότι είναι ένα »κωμικό έργο » ή » ένα βιβλίο γεμάτο χιουμοριστικές παρετυμολογίες ». Ο πρώτος υπότιτλος του διαλόγου { περί ορθότητος ονομάτων } μας δηλώνει και την προβληματική του διαλόγου [ έχουν ορθότητα όλα τα ονόματα ή κάποια έχουν και κάποια δεν έχουν ; ] ,ενώ ο δεύτερος [ λογικός ] αναφέρεται στο περιεχόμενο του διαλόγου. Ποίος είναι ο αληθής σκοπός της συγγραφής αυτού του έργου από τον Πλάτωνα ;
Α’. ΜΕΡΟΣ.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Κρατύλος , { σχολ. Λ.ΛΑΓΙΟΥ }.
Κρατύλος ,«περί ορθότητος ονομάτων» , «λογικός».
Γ. ΜΙΣΤΡΙΩΤΟΥ – » Ελληνική γραμματολογία » , {σελ.504-505 }.
Το γενικό διάγραμμα του «Κρατύλου» μοιάζει σχεδόν με του «Πρωταγόρα». Σχεδόν, διότι υπάρχει μια ουσιώδης δια-φορά : στον μεν «Πρωταγόρα» αναιρείται ολωσδιόλου η θέση του α΄ μέρους και ο Σωκράτης αποδεικνύει αντίθετα απ’ τον Πρωταγόρα, ότι η αρετή είναι διδακτή, στον δε «Κρατύλον», δεν αναιρείται η θέση του α΄ μέρους, αλλά ενισχύονται τα συμπεράσματα, που έχουν εξαχθεί . Συνεπώς , θέτονται προς εξέταση δύο απόψεις. Η μία του Κρατύλου, κατά την οποίαν τα ονόματα έχουν φυσική ορθότητα και η άλλη του Ερμογένη, κατά την οποία τα ονόματα καθορίζονται κατά συνθήκη και με συμφωνία μεταξύ των ανθρώπων και επομένως η φύση των πραγμάτων δεν παίζει κανένα ρόλο στον καθορισμό τους.
ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ του ΘΡΑΚΟΣ – » Γραμματική Τέχνη » .
Tα μέρη της Γραμματικής είναι έξι { 6 }. Τέταρτο μέρος της γραμματικής είναι ηεύρεση της ετυμολογίας.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Τέχνη ρητορική », { 1407 a – b }.
Θεμελιώδης αρχή [ βάση] της λέξεως [ ύφους ] είναι το ελληνίζειν [ το να μιλάει κανείς σωστά ελληνικά ].
Β’. ΜΕΡΟΣ .
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Κρατύλος ».
I}.ΠΡΟΛΟΓΟΣ.
ΤΟ ΕΡΓΟ : Ο τόποςπου εκτυλίσσεται ο διάλογος είναι άγνωστος.Σε κάποια οδό ή σε κάποιο σημείο της πόλεως των Αθηνών ,το οποίο ο Πλάτων δεν αναφέρει .Εσκεμμένα ,ίσως, για να ταιριάξει με την άδηλη καταγωγή της γλώσσας. Ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο του Κρατύλου είναι το ότι ο διάλογος γίνεται στο πόδι! { σχόλ. Γ. Κεντρωτή }. Η ορθότητα των ονομάτων αρμόζει με τους όρθιους συνομιλητές ! Άρα τίποτα από την συζήτηση δεν είναι προμελετημένο και συστηματικό αλλά στο πόδι και προχείρως. Όλα γεννώνται επί τόπου δια της διαλεκτικής μεθόδου και από την αμηχανία των συνομιλητών. ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ : Oι συνομιλητές στην αρχή είναι δύο : ο Ερμογένης και ο Κρατύλος .Κατόπιν προσκλήσεως προσέρχεται στον διάλογο και ο Σωκράτης.
1]. Ο Ερμογένης{ = Ερμού γένος ,άρα κερδώος και λόγιος } κάθε άλλο παρά αυτό που λέει τ’ όνομά του είναι . Διότι την πλούσια πατρική περιουσία δεν την διεκδίκησε { για κάποιο λόγο } από τον αδελφό του Καλλία ,ώστε κατάντησε πέ-νης και αποτυχημένος . Ο Ερμογένης έχει άγνοια από φιλοσοφία [ δεν είναι ευμήχανος λόγου] κι εκφράζει τις απόψεις του Πρωταγόρα για την γλώσσα, ότι τα ονόματα είναι αποτέλεσμα σύμβασης ,μιας συμφωνίας μεταξύ των ανθρώπων για να δώσουν όνομα σ’ ένα πράγμα. Συνεπώς στηρίζεται σε κάποια συνήθεια ή σύμβαση { συνθήκη και ομολογία ,νόμος και έθος} .Μια σχετικιστική , συμβατική άποψη .
2].Ο Κρατύλος { = ο κρατών την ύλη,αυτός που ελέγχει την διαρκή ροή της ύλης στον κόσμο της γενέσεως και της φθοράς }. Οπαδός της Ηρακλείτειας θεώρησης ,της αενάου ροής και μεταβολής των πραγμάτων. Ο Κρατύλος διαστρεβλώνει τον Ηράκλειτο καταπατώντας το μέτρο και φτάνει σε υπερβολές ,τις οποίες προσπαθεί να διορθώσει.
3]. Ο Σωκράτης { =ο σώζων το κράτος του νου } ,βρίσκεται στην μέση δύο ακραίων θέσεων για την κατασκευή των ονο-μάτων. Αφ’ ενός ψέγει την ρασιοναλιστική θεωρία του Ερμογένη,ότι η γλώσσα δομείται δια μέσου μιας σειράς αποδε-δειγμένων αυθαιρεσιών. Διότι δεν είναι όλα αποτέλεσμα μιας συμφωνίας των ανθρώπων ,όπου όλως τυχαίως αποφά-σισαν να αποκαλούν έτσι τα πράγματα κι όχι αλλιώς . Αποδεικνύει δε, ότι πλείστα ονόματα είναι κατασκευασμένα βάσει κάποιων αρχών ,κανόνων και νόμων, τους οποίους πολλοί αγνοούν. Όμως ο Σωκράτης αποδοκιμάζει και την νατουραλιστική άποψη του Κρατύλουμε την υπερβολική στάση του περί ορθοεπείας. Εάν, δηλαδή, δεν εφαρμόζονται πλήρως αυτοί οι νόμοι, πρέπει να απορρίπτεται το όνομα { άκρα ορθοέπεια }.Διότι υπάρχουν και ονόματα κατά σύμ-βαση ή κατά συνθήκη κατασκευασμένα .Ουσιαστικά ο διάλογος απηχεί :
Ι]. Την αντίθεση μεταξύ Παρμενίδη και Ηρακλείτου.II ]. Την αντίθεση μεταξύΠρωταγόρα και Ηρακλείτου. III ]. Την αντίθεση μεταξύ του Κρατύλου [ ‘‘φύσει» ] και του Ερμογένη [ »νόμω‘‘ ] για την ορθότητα των ονομάτων.
I ].την αντίθεση απόψεων μεταξύ Παρμενίδη και Ηρακλείτου.Ο Σωκράτης με την χαρακτηριστική ειρωνεία του αντιτάσσει στον μεν Ερμογένη { Παρμενιδεία θεωρία } την Ηρακλειτεία θεωρία περί της αενάου ροής και μεταβολής των πάντων , στον δε Κρατύλον {Ηρακλειτεία θεωρία } την Παρμενιδεία θεωρία περί του αιωνίου όντος.! Λεπτοφυής ειρωνεία μέχρι τα άκρα ! Οι δύο αντίθετες απόψεις αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.
Ο Σωκράτης , αν και αποδέχεται την σύνδεση των ονομάτων με τα πράγματα [απόψεις Κρατύλου ], δείχνει όμως ότι και το τυχαίον υπάρχει σε μεγάλο βαθμό στα ονόματα [ απόψεις Ερμογένη ] και ταυτοχρόνως ότι δεν κινούνται όλα τα πράγματα. Τα ονόματα είναι μιμήσεις της ουσίας των πραγμάτων ,είδωλα,σύστοιχα προς τους μιμητές . Ο Σωκράτης κατά την εξέταση των ονομάτων ασκεί κριτική και στις μεν [ απόψεις Ερμογένη ]και στις δε [απόψεις Κρατύλου ].
ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ –ΠΑΡΜΕΝΙΔΗΣ
II ]. την αντίθεση απόψεων μεταξύΠρωταγόρα και Ηρακλείτου. .Η ορθότητα των ονομάτων δεν βασίζεται σε »μαν-τείες», αλλά σε κάποια συνήθεια ή σύμβαση μεταξύ των ανθρώπων ,λέει ο Ερμογένης . Άρα κυρίαρχος πλέον είναι ο υποκειμενισμός και η αυθαιρεσία , αφού κανένα όνομα δεν είναι ορθό παρά είναι αποτέλεσμα αυθαιρεσίας. Πρωτα–γόρας : « Πάντων χρημάτων μέτρον εστίν άνθρωπος, των μεν όντων ως εστιν, των δε ουκ όντων ως ουκ έστιν » { =για όλα τα πράγματα μέτρο (κριτήριο) είναι ο άνθρωπος για όσα υπάρχουν, ότι υπάρχουν και για όσα δεν υπάρχουν, ότι δεν υπάρχουν }. Ο Κρατύλος αντίθετα ισχυρίζεται ότι για κάθε υπαρκτό πράγμα ,υπάρχει οπωσδήποτε και το κατάλληλο εκ φύσεως ορθόν όνομα απορρίπτοντας όσα ονόματα δεν είναι εκ φύσεως ορθά, χαρακτηρίζοντάς τα ως μη ονόματα. Άρα όλα τα ονόματα είναι ορθά και δεν υπάρχουν εσφαλμένα ονόματα, αλλά μόνο εσφαλμένη χρήση των ορθών ονο-μάτων. Ηράκλειτος : « πάντα ρει ,πάντα χωρεί και ουδέν μένει » .
ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ- ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ.
III ]. Εντέλει η ορθότητα των ονομάτων είναι »φύσει» { Κρατύλος } ή »νόμω» { Ερμογένης } ; Μήπως είναι και »φύσει’‘ και »νόμω’‘ ; Ή μήπως ούτε »φύσει » ούτε »νόμω’‘ ;
Τα ονόματα είναι όλα φυσικά και όλα συμβατικά, και άλλα φυσικά και άλλα συμβατικά…Ο Κρατύλος και ο Ερμογένης ανατρέπουν μερικώς ο ένας τον άλλο, χωρίς όμως να μπορέσουν να δομήσουν πλήρως ο καθένας την δική του θεωρία.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Τέχνη ρητορική », { 1407 b }.
Δεν είναι φανερό στα αποσπάσματα του Ηρακλείτου με ποια λέξη πάει μαζί η κάθε λέξη : με την προηγούμενη ή με την επόμενή της ; Ανάλογα με την προτίμηση εξάγονται διαφορετικά συμπεράσματα. Η ασάφεια αυτή χαρακτηρίζει ιδίως τους χρησμούς.
ΙΙ }.ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ.
Τα μέρη του διαλόγου είναι : I .Προοίμιον II .Κύριον μέρος .Το Κύριον μέρος χωρίζεται σε : a }. Διάλογος Σωκράτη -Ερμογένη b }. Διάλογος Κρατύλου -Σωκράτη.
Ι }. ΠΡΟΙΜΙΟΝ . [ 383 a – 384 e ].
Στον διάλογο τίθενται δύο δοξασίες : α) δοξασία του Κρατύλου { τα ονόματα δεν είναι συμβατικά, αλλά ενέχουν φυσική ορθότητα [ φύσει ] } , β)η δοξασία του Ερμογένη { τα ονόματα ,όπως και η γλώσσα είναι σύνολο φωνητικών σημείων, που καθορίζονται από τους ανθρώπους κατά τη θέλησή τους και κατόπιν κοινής συμφωνίας [ νόμω ] }.
[ 383 a -b ].
Η ορθότητα του ονόματος υπάρχει από τη φύση μέσα σε καθένα από τα όντα.
Κ.Δ.ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ : » Κρατύλος ». Πρώτος ο Πλάτων θέτει το πρόβλημα της γενέσεως της γλώσσης .
Ο Σωκράτης αρχίζει τον διάλογο με τον Ερμογένη τονίζοντας μια παλιά παροιμία : τα καλά [ πράγματα ]είναι δύσκολα όταν πρόκειται να μάθουμε την φύση τους. Η σπουδή των ονομάτων μάλιστα δεν τυγχάνει να είναι εύκολο μάθημα
[ 384 b ]
EΛΛΗΝΕΣ ΠΑΡΟΙΜΙΟΓΡΑΦΟΙ – » ΖΗΝΟΒΙΟΥ- » Επιτομὴ εκ των Ταρραίου και Διδύμου παροιμιών συντεθείσα κατά στοιχείον », { σελ.172 [38] }.
»Χαλεπά τα καλά ».<< Σύμφωνα με τον σχολιαστή, η παροιμία λεγόταν για τους ισχυρούς ,που εκτρέπονταν σε ωμούς και σκληρούς δυνάστες ,ακριβώς ένεκα της ‘‘ευπραγίας » τους >> ,[ σχολ. Τ. ΝΑΤΣΟΥΛΗ – »3.000 λέξ. & φρ.παροιμ.»}
XAΛKINO METAΛΛΙΟ : Δισκοβόλος του Μύρωνα με ρητό Πλάτωνος ‘ΧΑΛΕΠΑ ΤΑ ΚΑΛΑ‘ { Clifton College ,1905 }.
{ 384 d-e }.
Η ορθότητα του ονόματος προσδιορίζεται από κοινή συμφωνία και συναίνεση . Η φύση δεν έχει προσδιορίσει όνομα σε κανένα πράγμα, αλλά το προσδιόρισε η χρήση και η συνήθεια εκείνων, πού το καθιέρωσαν.
ΙΙ }. ΚΥΡΙΟΝ ΜΕΡΟΣ.
Ο διάλογος χωρίζεται σε δύο μέρη : Α . Διάλογος ΕΡΜΟΓΕΝΗ – ΣΩΚΡΑΤΗ { 385 a – 427 e } και Β . Διάλογος ΚΡΑΤΥΛΟΥ – ΣΩΚΡΑΤΗ { 428 a –440 e }.
Α’ .ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΕΡΜΟΓΕΝΗ – ΣΩΚΡΑΤΗ { 385 a – 427 e }.
Η συζήτηση που ακολουθεί μεταξύ των δύο αυτών προσώπων καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του διαλόγου.
{I}.Επιχειρηματολογία υπέρ της φυσικής ορθότητας των ονομάτων .
Δεν υπάρχει μόνον ένας τρόπος να κατασκευαστεί ένα όνομα αλλά πολλοί ,όπως μπορεί εξ ίσου καλά, αλλά διαφορε-τικά εργαλεία να φτιαχτούν από διαφορετικούς σιδηρουργούς για τον ίδιο σκοπό. Αρωγός απαραίτητος του ονομα–τουργού είναι ο διαλεκτικός. Ποίος είναι ο διαλεκτικός ; Αυτός που ξέρει να ρωτά και ν’ αποκρίνεται όταν τον ερωτούν , που κρίνει την ορθότητα των ονομάτων .Είναι ο χρήστης του ονόματος.Έτσι ο νομοθέτης [ ονοματουργός ] κατασκευάζει ορθώς τα ονόματα όταν έχει την επιστασία του διαλεκτικού. Από τις θέσεις αυτές εξάγεται το γενικό συμπέρασμα ,ότι ο καθορισμός του ονόματος δεν είναι έργο του πρώτου τυχόντος και κατά συνέπεια ο Κρατύλος είχε δίκιο, όταν υποστήριζε ,ότι »φύσει τα ονόματα είναι τοις πράγμασι ‘‘, δηλ. καθορίζονται σύμφωνα με τη φύση των πραγμάτων και δεν μπορεί ο καθένας να είναι καλός ονοματοποιός .
Ο Σωκράτης θέτει προς συζήτηση τα ακόλουθα προβλήματα, τα οποία παραδέχεται και ο Ερμογένης:
1.Όπως υπάρχει λόγος αληθής και ψευδής, υπάρχουν και ονόματα αληθή και ψευδή .Επομένως τα αληθή τουλάχιστον ονόματα δεν είναι συμβατικά στοιχεία, που καθορίσθηκαν με κοινή συμφωνία των ανθρώπων.
( 385 b ).
2.Τα πράγματα έχουν κάποια ορισμένη [δεδομένη] ουσία και σταθερή (βεβαίαν ) ,η οποία δεν εξαρτάται από την δική μας υποκειμενικότητα και φαντασία.
[ 386 e ].
3.Οι πράξεις ,που αναφέρονται στα πράγματα ,είναι ένα είδος των όντων και εκτελούνται [ πράττονται ] σύμφωνα με την φύση τους, όχι σύμφωνα με την γνώμη μας.
( 387 a ).
4.Ο καθορισμός των ονομάτων [ ονοματοθεσία ] είναι μέρος του λόγου και είναι κάποιου είδους πράξη .
( 387 c ).
5. Επειδή η ονοματοθεσία { το ονομάζειν } είναι πράξη , πρέπει να γίνεται σύμφωνα με την φύση του πράγματος και να αποτυπώνει την ουσία του πράγματος στο όνομά του. Τα όργανα διευκολύνουν τις πράξεις . Το όνομα είναι ένα όργανο, με το οποίον εκτελούμε την πράξη του «ονομάζειν» [ ονοματοθεσία ] και μάλιστα διδακτικό και διακριτικό της ουσίας του πράγματος.
( 388 c ).
6. Όπως για να κατασκευαστεί κάποιο όργανο υπάρχει ο αρμόδιος τεχνίτης, έτσι για να κατασκευαστεί κι ένα όνομα- όργανο, πρέπει να υπάρξει ο κατάλληλος τεχνίτης – νομοθέτης ή ονοματοποιός .
[ 389 a ]
7.Ο έγκυρος νομοθέτης πρέπει να γνωρίζει τον τρόπο της κατασκευής του ονόματος με γράμματα και συλλαβές, ώστε το όνομα να ταιριάζει στην ουσία και στη φύση κάθε πράγματος.
( 389 d ).
8.Για να επιτύχει ο έγκυρος ονοματοθέτης σε μεγάλο βαθμό αυτό , να αποδώσει το είδος του ονόματος που αρμόζει σε κάθε πράγμα ,πρέπει να έχει κάποιο πρότυπο και ν’ αποβλέπει στο ιδεώδες όνομα.
(390 a )
9.‘Εργον του νομοθέτη είναι να κατασκευάζει το όνομα υπό την επίβλεψη και καθοδήγηση του » διαλεκτικού» , που γνωρίζει να κάνει ερωτήσεις και ν’ απαντά σε ερωτήσεις [ είτε απ’ αυτόν τον ίδιον είτε απ’ άλλον ] .
( 390 c- d ).
Στην συνέχεια εξετάζεται η ουσία, αυτή η ίδια φυσική ιδιότητα των ονομάτων. Δηλαδή , σε τί συνίσταται η φυσική ορθότητα του ονόματος για να γίνει επαλήθευση ; Πώς πραγματοποιείται αυτός ο ιδεώδης προσδιορισμός. Το όνομα έχει κάποια ορθότητα από την φύση του και δεν είναι δυνατόν να γνωρίζει κάθε άνθρωπος το πώς να θέτει με εύστοχο τρόπο όνομα στο κάθε τι.
[ 391 a-b ]
ΑΠΟΨΕ ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΖΟΥΜΕ !
To » Απόψε αυτοσχεδιάζουμε » είναι το τελευταίο μέρος μιας τριλογίας , που έχει αφιερώσει ο σπουδαίος θεατρικός συγγραφέας Λ.ΠΙΡΑΝΤΕΛΛΟ [ βρ. Νόμπελ Λογοτεχνίας 1934 ] στο « θέατρο μέσα στο θέατρο ».
Μια διαμάχη [ που αφορά την σκηνοθεσία μιας θεατρικής παράστασης και στηρίζεται πάνω στο διήγημα του Λ. Πι-ραντέλλο » Λεονώρα, αντίο ! »], ξεσπά ανάμεσα στον σκηνοθέτη ,ο οποίος θέλει να κάνει τους ηθοποιούς του να αυτο-σχεδιάσουν χωρίς συγκεκριμένο σενάριο και να διασπάσει την ιστορία σε εικόνες και σκηνές και στους ηθοποιούς ,που πιστεύουν ότι έτσι χάνεται η ένταση των συναισθημάτων .Στο τέλος η διαμάχη αυτή οδηγεί τους θυμωμένους ηθοποιούς από την ανάμειξη του σκηνοθέτη και από την σύγχυση που προκάλεσε ,να τον πετάξουν έξω από το θέατρο. Η αυθαιρεσία έχει και τα όριά της ,ενώ η ανοησία στερείται – δυστυχώς – ορίων.
Ο ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑΣ.
Ο τίτλος »Απόψε αυτοσχεδιάζουμε » μπορεί να αποδοθεί και σε όλους τους ημιμαθείς και αμαθείς, ημιπαρανοϊκούς και παράφρονες και προπάντων στους δοκησίσοφους ερασιτέχνες »γλωσσολόγους » ,που ως επί το πλείστονευρισκόμενοι σε παραλήρημααυτοσχεδιάζουνπροσθέτοντας ή αφαιρώντας γράμματα και συλλαβές σε μία λέξη. Αυτό έχει ως συνέ-πεια είτε να εκμαυλίζουν και να ευτελίζουν την ετυμολογία των λέξεων της ελληνικής με ανόητες παρετυμολογίες [ π.χ. όφις = σοφί-α, αν αλλάξει η σειρά των γραμμάτων. Το δε γράμμα που περισσεύει [ α ] , δηλώνει τον Α» [= τον πρώτον ] όφιν !!!! ] ,είτε να κακοποιούν και να απαξιώνουν την ιστορική ορθογραφία με πρόσχημα [ μανδύα ] την απλοποίηση της γλώσσας ,ούτως ώστε να καθίσταται η ετυμολογία αδύνατη [ π.χ. προτείνοντας φωνητική γραφή και λατινικά αλφάβητα ή προτείνοντας ,από ημιμάθεια αναμεμιγμένη με παρθένα ανοησία , ανορθόγραφες λέξεις με συνέπεια να τις γελοιοποιούν ,όπως »συγνώμη» { < συς = χοίρος + γνώμη } αντί για » συγγνώμη» { < συν + γνώμη } ]. Η ουσιαστική διαφορά με το θεατρικό του Λ. Πιραντέλλο βεβαίως είναι , ότι στο έργο αυτό υπάρχει σκηνοθέτης » ευρισκόμενος εν συγχύσει » ,τον οποίον διώχνουν οι ηθοποιοί , ενώ στο δικό μας έργο ,δυστυχώς, δεν υπάρχει σκηνοθέτης » ψευτοετυμολόγος » για να τον διώξουν .
ΠΡΟΣΟΧΉ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΠΛΆΝΗΣΗ.!
Είναι αδιάφορο, εάν η ίδια έννοια εκφράζεται με τέτοιες ή άλλες συλλαβές σε ένα όνομα . Γράμματα μπορούν να προσθέτονται ή να αφαιρούνται ή να μεταθέτονται και να είναι ολότελα διαφορετικά , αρκεί η ουσία του πράγματος να φανερώνεται στο όνομα . Τα όντα, των οποίων η γέννηση είναι σύμφωνη με τη φύση, πρέπει να έχουν τα ίδια ονόματα .
[ 393 d ].
[ 394 a ].
[ 394 d ].
[ 396 c-d ].
Ο Σωκράτης αποδίδει στην έμπνευσή του [ από τον Ευθύφρονα ] τις ένθεες ετυμολογίες [ ή παρετυμολογίες ] του .!
Α.Ε. ΤAYLOR – » Ο Πλάτων ,ο άνθρωπος και το έργο του », { σελ.115-16 }.
O Σωκράτης προειδοποιεί εμμέσως πλην σαφώς τον συνομιλητή του ,ότι αυτά που θα πει δεν θα πρέπει ο άλλος να τα εκλάβει ως απολύτως σοβαρά. Δηλαδή ,ότι όσες υπερβολές ακολουθούν σκοπό έχουν απλώς να διακωμωδήσουν τις εικασίες των « ετυμολόγων », οι οποίοι ψάχνουν στα σκοτεινά, χωρίς επιστημονική βάση.
Ακολουθεί ένα τεκμήριο ότι ο Σωκράτης δεν παίρνει στα σοβαρά τα παρακάτω. Είναι μια παρέκβαση, όπου ο Σωκρά-της – για να συμπληρώσει τον διαφωτισμό του συνομιλητή του – εξετάζει ετυμολογικώς τα ονόματα : α) θεών β) δαι-μόνων γ) ηρώων δ) ανθρώπων ε) ψυχής στ ] σώματος ζ ) άστρων και των φυσικών φαινομένων η) ηθικών εννοιών και παρατηρεί ,ότι »μερικά ονόματα κοντεύουν να μας αποπλανούν [ αυτά που δόθηκαν στους ήρωες και στους θεούς ]. Πολλά ανάμεσα σ ̓ αυτά δόθηκαν κατά τις ονομασίες των προγόνων, άλλα χωρίς καμμία συμφωνία , άλλα εκφράζοντας μία ευχή. Γι’ αυτό καλύτερα πρέπει να εξετάσουμε τα ονόματα που είναι κατάλληλα σε όσα έχουν από φυσικού τους αιώνιαν ύπαρξη. Σ’ αυτή την ανάπτυξη υπάρχουν αναμφιβόλως ιδέες ενδιαφέρουσες και ορθές, αλλά οι ετυμολογίες παρουσιάζονται στο σύνολό τους με μια πολύ δυνατή πρόθεση ειρωνείας.
( 397 a ).
Υπάρχουν και περιπτώσεις όπου γίνεται χρήση δύο διαφορετικών ονομάτων για το ίδιο πράγμα{ π.χ. άναξ και Έκτωρ }.Τα ονόματα αυτά δεν είναι εύκολο να τα ξεχωρίσει οποιοσδήποτε τυχάρπαστος ,αλλά μόνον ο επαΐων,» ο επιστάμενος περί των ονομάτων‘ ‘. Μπορεί να υπάρχουν πολλά ονόματα για το ίδιο πράγμα και όλα ν’ αποδίδουν εξ ίσου καλά την ουσία του. Κάποια ονόματα προέρχονται από συνεκφορά πολλών λέξεων ,οι οποίες σχηματίζουν μια φράση { π.χ. άνθρωπος }.
ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΣΤΟΝ ΠΡΟΚΡΟΥΣΤΗ .
Στα ονόματα άλλοτε προσθέτουμε και άλλοτε αφαιρούμε γράμματα και μεταβάλλουμε τον τονισμό.
{ 399 a }.
Παλαιά και νέα γλώσσα. Η ορθή ετυμολογία ανάγεται στις αρχαιότερες μορφές ονομάτων. Tα αρχικά ονόματα θάφτηκαν στην αφάνεια απ’ αυτούς που θέλουν να να τα ωραιοποιούν με τις προσθαφαιρέσεις γραμμάτων χάριν ευφωνίας και με τις τροποποιήσεις χάριν καλλωπισμού και από την πάροδο του χρόνου .
{414 d }.
Με μικρή προσθήκη ή αφαίρεση γραμμάτων σε μία λέξη μεταβάλλεται η σημασία των λέξεων και υπάρχει ο κίνδυνος η αλλοίωση αυτή να φτάσει σε σημείο ,που η λέξη να πάρει την αντίθετη σημασία της . Έτσι αν θέλουμε να βρούμε το αληθινό νόημα της λέξεως πρέπει να ανατρέξουμε σε αρχαιότερες μορφές της .
{ 418b }.
TO ONOMA .
To όνομα – κατά τον Σωκράτη- είναι μία ολόκληρη πρόταση : » ὅν οὗ μάσμα ἐστίν » . Μάσμα ( < *μάω ) = ψηλάφηση ζήτηση, έρευνα.
LIDDELL & SCOTT – » Μέγα λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Μάω : a].επιθυμώ κάτι ,το επιδιώκω με θέρμη ,το ποθώ b].επιθυμώ να είμαι , αξιώνω, ότι είμαι. Διαιρείται σε : MAΩ [1] = σφοδρά επιθυμία ,πόθος ,σύντονος σκοπός // ΜΑΩ [2] = Έξαψη του νου ,διατάραξη // ΜΑΩ[3] =Σκέψη ,διά-σκεψη ,εμμονή .
Ι. ΣΤΑΜΑΤΑΚΟΥ – » Λεξικόν της αρχαίας ελληνικής γλώσσης ».
ΌΝΟΜΑ -ατος [ ιων. ούνομα, αιολ. όνυμα, λατ. ΝΟΜΕΝ ].
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – ‘ Όργανον », Περί Ερμηνείας »,{2].
Όνομα είναι σημαντική φωνή ,κατά συνθήκη [συμβατικά] και άνευ χρονικής αναφοράς,της οποίας κανένα μεμονωμένο μέρος δεν είναι σημαντικό.
Οι φθόγγοι της φωνής των πρώτων ανθρώπων αρχικά ήσαν ακατάληπτοι και άναρθροι και σταδιακά άρχισαν να διαρθρώνουν λέξεις [ μέροπες ] και να θέτουν από κοινού σύμβολα για κάθε πράγμα. Δεν μιλούσαν όλοι την ίδια γλώσσα, αλλά η κάθε ομάδα την δική της.
ΑΝ. ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – » Ο εν τη λέξει Λόγος », { σελ.12,27,617 }.
Το όνομα είναι «μίμημα του πράγματος » και οντότητα, αφού ον και όνομα είναι αλληλένδετα.
Το όνομα είναι το αποτέλεσμα ,που αποτυπώνει την έρευνα , την αναζήτηση . { Μάσμα < μάω = αναζητώ}
Τα πρώτα ονόματα δεν αναλύονται ,επειδή δεν είναι δυνατόν να εξηγηθούν με ορισμό από άλλα ονόματα και γι’ αυτό η εξήγησή τους απαιτεί διαφορετική μέθοδο .Τα σύνθετα μπορούν ν’ αναλυθούν και να φανερώσουν την ουσία τους μέσω των πρώτων ονομάτων στα οποία αναλύονται.
[ 422 d ].
Mία είναι η ορθότητα κάθε ονόματος. Για να είναι ορθό το όνομα, οφείλει να μας φανερώνει την ουσία του πράγματος που ορίζει [ δηλ. το τί είναι το καθένα από τα όντα ].
Πρώτος και δεύτεροςορισμός του ονόματος. Τα πρώτα ονόματα είναι μια πράξη μιμήσεως με τη βοήθεια της φωνής [ φωνητική μίμηση ] . ̓Και μπορεί να ονομάζει κανείς, όταν απομιμηθεί με τη φωνή εκείνο που μιμείται .Αλλά εκείνοι, που μιμούνται τη φωνή των προβάτων και του κόκκορα και άλλων ζώων, δεν είναι αναγκαίο να παραδεχθούμε ότι ονομάζουν εκείνα που μιμούνται. Η μίμηση που επιτυγχάνεται με το όνομα, δεν αναφέρεται ούτε στον ήχο ( γιατί τότε θα συγχέονταν με τη μουσική ) ούτε στη μορφή και στο χρώμα (ό,τι είναι χαρακτηριστικό της ζωγραφικής ) . Το όνομα οφείλει να μιμηθεί την ουσία του πράγματος με γράμματα και συλλαβές . Η έκφραση της ουσίας των όντων γίνεται επομένως με λέξεις. Οι λέξεις πρέπει να είναι κατασκευασμένες κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να δίνεται με αυτές μια μιμητική αναπαράσταση του πράγματος που ονομάζεται.
{423 b }.
Οι ‘‘παλαιοί» ήσαν εκείνοι που συνέθεσαν τα ονόματα , διότι ήσαν σοφοί νομοθέτες και γνώστες των πραγμάτων .Η ονοματοθεσία , η τέχνη της κατασκευής ονομάτων , μιμείται την ουσία των πραγμάτων.Συνεπώς ο ονομαστικός { νομο–θέτης }πρέπει να ελεγχθεί, εάν με τα γράμματα και τις συλλαβές, που χρησιμοποίησε στην κατασκευή ονομάτων, κατάφερε να μιμηθεί την ουσία των πρώτων ονομάτων. Αυτές οι διακρίσεις, αν και είναι δύσκολες, είναι όμως απαραί–τητο να γίνουν, διότι , αν δεν γνωρίζουμε σε τι συνίσταται η ορθότητα των πρώτων ονομάτων, είναι αδύνατο να γνω–ρίσουμε την ορθότητα των ονομάτων, των παραγώγων και των συνθέτων, που προέρχονται απ’ αυτά και τότε αναγκαζόμαστε να λέμε φλυαρίες .
{ 425 a-b }
Ο Σωκράτης επιχειρώντας να κάνει ορισμένες μεθοδολογικές διακρίσεις ,προχωρεί στην εξέταση μερικών στοιχείων – γραμμάτων και καταλήγει στο συμπέρασμα, ότι για κάθε ον ο νομοθέτης έχει βρει ένα σημείο και ένα όνομα και με βάση αυτά συνθέτει με απομίμηση τα υπόλοιπα. Επομένως σ’ αυτό συνίσταται η ορθότητα των ονομάτων .
J. KOSUTH – » Τίτλος [ Η τέχνη ως ιδέα ] , { ιδέα } , { 1967 }
To έργο υπό μορφή κειμένου αναλύει την ελληνική λέξη ιδέα [ idea } .Αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της Εννοιολογικής τέχνης ,που αποκλείει τελείως την εικαστική πλευρά χάριν της πνευματικής.
Β’ ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΚΡΑΤΥΛΟΥ – ΣΩΚΡΑΤΗ { 428 a –440 e }.
II.β]. Τα ονόματα δεν αποτελούν ασφαλή βάση της γνώσεως των όντων και της ουσίας των πραγμάτων.
Ο διάλογος αυτός μπορεί να χωριστεί σε τρία μέρη : I. (428b- 435c) , II. [ 435 c – 439 b ] ,III. [ 439 b – 440 e ].
Α’.ΜΕΡΟΣ.
α}.Ο Κρατύλος δέχεται γενικώς τις απόψεις του Σωκράτη διότι συμφωνούν με τις δικές του. Oμως ο Σωκράτης , παραδόξως γι’ αυτόν, έχει επιφυλάξεις για τα συμπεράσματα και προτείνει να επαναλάβουν την εξέταση πάλι απ’ την αρχή .Παραδέχεται ,ότι η ορθότητα των ονομάτων έγκειται στο εκφράζουν και να ερμηνεύουν την αληθινή φύση των πραγμάτων. Ο Κρατύλος εγκρίνει τον ορισμό και προσθέτει , ότι τα ονόματα χρησιμεύουν για να διδάσκουν και ότι αυτά τα καθορίζει ο νομοθέτης. Δεν παραδέχεται όμως ότι υπάρχουν ψευδή ονόματα ,διότι κατά τη γνώμη του κάθε λόγος είναι αληθινός και δεν υπάρχει λόγος ψευδής [το ψευδές λέγειν είναι αδύνατον ] . Ο Σωκράτης τότε του δηλώνει με παράδειγμα, ότι μπορεί κάποιος να βεβαιώσει ή να εκφρασθεί και κατά τρόπο ψευδή.
{429 d }.
Όλα τα ονόματα είναι ορθά .Είναι αδύνατον να υπάρχουν ονόματα ψευδή . Ψεύδος είναι όταν λες ονόματα γι’ αυτά που δεν υπάρχουν.
β].Ο Κρατύλος δεν το παραδέχεται και λέει ,ότι τότε δεν ομιλούμε ,αλλά κάνουμε θόρυβο {ψοφείν } στις συνομιλίες μας « ψοφείν έγωγ ̓ αν φαίην τον τοιούτον » (430a). Ο Σωκράτης δηλώνει ,ότι το όνομα ,όπως και η ζωγραφιά ,είναι απομίμηση του πράγματος. Αν λοιπόν παρομοιάσουμε τα πρώτα ονόματα με ζωγραφιές, συμβαίνει και εδώ το ίδιο όπως στις ζωγραφιές· άλλες φορές αποδίδουμε όλα τα κατάλληλα χρώματα και σχήματα κι αντίθετα άλλες φορές πάλι δεν τα αποδίδουμε όλα. Διότι άλλοτε παραλείπουμε μερικά και άλλοτε προσθέτουμε μερικά, περισσότερα και μεγαλύτερα. Και εκείνος που τ’ αποδίδει όλα ορθώς , κατασκευάζει τα όμορφα σχήματα και τις καλλιτεχνικές εικόνες, ενώ εκείνος που ή προσθέτει ή αφαιρεί, κατασκευάζει βέβαια κι αυτός σκίτσα και εικόνες, αλλά κατασκευάζει μη ορθώς ακόμη και ψευδώς .Ό,τι είναι η εικόνα για την όραση είναι το όνομα για την ακοή.
ΟΙ ΕΥΡΥΠΡΩΚΤΟΙ : δικηγόροι , τραγωδοί ,ρήτορες ,θεατές .[ ευρύπρωκτος : ο έχων ευρύν πρωκτόν ].
K.J. DOVER – » Η κωμωδία του Αριστοφάνη », { σελ.166 }.
Ο Δίκαιος Λόγος υποστήριζε ότι από τα χειρότερα πράγματα είναι να είσαι ευρύπρωκτος · ο Άδικος Λόγος όμως τον υποχρεώνει να παραδεχτεί ότι όλοι οι πολιτικοί και οι τραγικοί ποιητές προέρχονται από την τάξη των ευρυπρώκτων.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Περί ερμηνείας », { 1,2 }.
Το ψεύδος και το αληθές έχει να κάνει με την σύνθεση και την διαίρεση. Το όνομαείναι συμβατικά σημαίνουσα φωνή , χωρίς αναφορά στον χρόνο.
Ο Σωκράτης διδάσκει στην »σχολή» του περί του ΑΔΙΚΟΥ και ΔΙΚΑΙΟΥ λόγου.
γ].Αυτός που απομιμείται με τις συλλαβές και τα γράμματα την ουσία των πραγμάτων, είναι σαν τον ζωγράφο. Όπως ο ζωγράφος ,αν αποδώσει με την ζωγραφιά του στα πράγματα όλα όσα τους ταιριάζουν, τότε η απομίμηση θα είναι ορθή ,έτσι και ονοματοποιός , αν αποδώσει με το όνομα την ουσία του πράγματος ,τότε το όνομα θα είναι και ορθό και αληθινό .Αντιθέτως , όπως αν ο ζωγράφος αφαιρέσει ή προσθέσει λίγα, τότε θα γίνει απομίμηση , όχι όμως ορθή , έτσι και ο ονοματοποιός , αν αφαιρέσει ή προσθέσει λίγα ,τότε το όνομα θα είναι και μη ορθόν και ψευδές. Επομένως άλλα ονόματα είναι καλά φτιαγμένα και άλλα αισχρά. Συνεπώς είναι δυνατό να σχηματισθούν και να καθορισθούν ονόματα και ρήματα εσφαλμένα, όπως και φράσεις εσφαλμένες. Γι’ αυτό ,άλλος θα είναι αγαθός δημιουργός και άλλος κακός. Κατά συνέπειαν από τους νομοθέτες θα είναι άλλος καλός και άλλος αισχρός [ όπως συμβαίνει και στις άλλες τέχνες ].
[ 431 c- d ].
Το όνομα ,όπως και η ζωγραφιά , είναι μια απομίμηση του πράγματος.
[ 431 e ].
Υπάρχει αγαθός και κακός δημιουργός ονομάτων.
δ }. Ο Σωκράτης λέγει ,ότι τα ονόματα δεν είναι σαν τους αριθμούς,που αν προσθέσουμε ή αφαιρέσουμε κάτι, προκύ-πτει νέος αριθμός ,αλλά είναι σαν τις ζωγραφικές εικόνες : μια μίμηση. Η μίμηση βεβαίως είναι πάντα κατώτερη από το πρωτότυπο. Και όπως η ζωγραφιά δεν είναι ανάγκη να περιέχει όλα ανεξαιρέτως τα χαρακτηριστικά του πράγματος, αλλά τα κύρια μόνον ,έτσι δεν είναι αναγκαίο στο όνομα να περιέχονται όλα τα γράμματα αλλά μόνο τα σπουδαιότερα και πιο χαρακτηριστικά .Επομένως μπορεί να μην έχει μερικά που έχουν δευτερεύουσα σημασία, όπως μπορεί επίσης να έχει από αυτά και περισσότερα. Αρκεί βέβαια να αποδοθεί με αυτά τα γράμματα ορθώς { σωστά } ο τύπος { το καλούπι } του πράγματος. Διότι εάν απεικονίζονταν όλα τα χαρακτηριστικά θα είχαμε δύο απολύτως όμοια ονόματα / πράγματα ή ζωγραφιές /πράγματα . Η ύπαρξη ή όχι των πιο σπουδαίων και πιο χαρακτηριστικών γραμμάτων μας βοηθά να συμπεράνουμε ,ότι άλλα ονόματα είναι καλώς κατασκευασμένα και άλλα κακώς .
Ουδέποτε ταυτίζεται εικόνα και εικονιζόμενο [ πράγμα ] .Αν τυχόν συνέβαινε κάτι τέτοιο ,ο κόσμος των πραγμάτων θα ήταν διπλός και δεν θα μπορούσαμε να ξεχωρίσουμε ποία είναι η εικόνα και ποίο το αντικείμενο [ πράγμα].Άρα η εικόνα διαφέρει απ’ αυτό ,που απεικονίζει [ σ.σ. όπως και η λέξη ,που είναι εικόνα και μίμηση του πράγματος ].
[ 432 e ].
‘Οπως η ζωγραφιά δεν είναι ανάγκη να περιέχει όλα ανεξαιρέτως τα χαρακτηριστικά του πράγματος, αλλά τα κύρια μόνον ,έτσι δεν είναι αναγκαίο στο όνομα να περιέχονται όλα τα γράμματα αλλά μόνο τα σπουδαιότερα και πιο χαρακτηριστικά.
ε].Ο Σωκράτης δεν παραδέχεται ,ότι το όνομα είναι έκφραση του πράγματος με συλλαβές και λέξεις , αλλά δηλώνει ,ότι διαφέρει το όνομα ,από αυτό που περιγράφει. Το όνομα είναι η μίμησις αυτού που περιγράφει και όχι το ίδιο το πράγμα. Οι όροι ενός ονόματος για να είναι σωστοί, πρέπει το όνομα να έχει και τα κατάλληλα γράμματα, κι αυτά να μοιάζουν με τα πράγματα. Επομένως το όνομα για να είναι ορθό, πρέπει να έχει και τα κατάλληλα γράμματα . Ο ονοματοθέτης όμως είναι δυνατόν να μην έχει κατασκευάσει σωστά ένα όνομα , όταν το κατασκευάζει κατά μη ορθόν τρόπον. Ίσως το περισσότερο μέρος του ν’ αποτελείται από κατάλληλα και όμοια γράμματα, αφού είναι εικόνα, όμως θα έχει και κάποιο ακατάλληλο, εξαιτίας του οποίου δεν είναι ορθό ούτε καλοφτιαγμένο το όνομα.
[ 433 a-b ].
στ }. Ο Κρατύλος δέχεται, ότι το όνομα είναι έκφραση του πράγματος, άρα όμοιο προς εκείνο που εκφράζει. Επομένως τα στοιχεία, από τα οποία θα αποτελέσει κανείς τα πρώτα ονόματα, πρέπει να είναι όμοια με τα πράγματα. Δέχεται όμως την άποψη αυτή με δυσκολία και χωρίς τη θέλησή του. Δυσκολεύεται να συμφωνήσει ότι υπάρχουν ονόματα κακοβαλμένα, και τότε ο Σωκράτης αναλαμβάνει την εξέταση των στοιχείων. Έτσι τον κάνει να δει με παράδειγμα ότι ένα όνομα μπορεί να κατανοείται από εκείνους που το μεταχειρίζονται, αν περιέχει μέσα του στοιχεία ασυμβίβαστα με την έννοια που εκφράζει. Η χρήση ( έθος ) αντικαθιστά την ομοιότητα ως μέσον «δηλώματος». Θα ήταν ευχής έργον, αν τα ονόματα ήσαν, όσο το δυνατόν, όμοια με τα πράγματα· αλλά πραγματικά πρέπει να παραδεχθούμε σ’ αυτά κάποια συμφωνία ( συνθήκη ). Επομένως και η συνθήκη κατά κάποιον τρόπο και η συνήθεια συντελούν στην έκφραση εκείνου, που έχομε στο νου μας, όταν μιλάμε. Έτσι είμαστε αναγκασμένοι να προσφεύγουμε για την ορθότητα των ονομάτων και στη συνθήκη και στη συνήθεια.
[ 434 a-b }.
( 435 b – c ).
Πολλές φορές το έθος { συνήθεια } ,που έχει καθιερώσει το όνομα ,δηλώνει και την σημασίατου.Εμείς δηλαδή εκ συνηθείας { δια το έθος } καταλαβαίνουμε τι εννοεί το όνομα. Αποδεικνύεται λοιπόν ότι όχι μόνον η συνήθεια αλλά και η συμφωνία / σύμβαση{ συνθήκη } δεν είναι καθόλου ευκαταφρόνητοι παράγοντες στην κατασκευή ονομάτων και δεν μπορούμε να τους αγνοήσουμε .Τα καλλίτερα ονόματα βέβαια είναι τα σοφά ,αυτά που αποτυπώνουν την φύση των πραγμάτων, αλλά δυστυχώς δεν είναι όλα.
Β’ ΜΕΡΟΣ.
Μετά απ’ αυτό ρωτάει ο Σωκράτης τον Κρατύλο για την δύναμη των ονομάτων και την ωφέλεια, που προκύπτει απ’ αυτό. Ο Κρατύλος απαντά ,ότι σκοπός τους είναι να διδάσκουν, διότι »όποιος γνωρίζει τα ονόματα, γνωρίζει και τα πράγματα» .Ο ισχυρισμός αυτός είναι και του ̓Αντισθένη, ο οποίος στο περί «Παιδείας η ονομάτων» έργο του γράφει : «αρχή παιδείας ονομάτων θεωρία». Αυτό βέβαια θα ήταν πολύ σωστό, απαντά ο Σωκράτης, υπό την προϋπόθεση, ότι εκείνος που καθόρισε τα ονόματα [ ονοματοθέτης ] τα καθόρισε ορθώς. Εάν όμως αυτός δεν τα καθόρισε ορθώς και όπως έπρεπε, τότε θα συμβεί να εξαπατηθούμε. Εάν εκείνος που έθεσε τα πρώτα ονόματα γνώριζε τα πράγματα, στα οποία τα έθεσε, από ποία ονόματα έμαθε ή βρήκε ο ονοματοθέτης τα πράγματα, αφού αυτά δεν είχαν ονόματα, όταν αυτός τα αντιμετώπισε ; Επομένως δεν μπορούμε να παραδεχτούμε ότι τα έβαλε γνωρίζοντας τα πράγματα, ή ότι ήταν νομοθέτης, πριν να έχει τεθεί κανένα όνομα και να το γνωρίζουν οι άνθρωποι, αφού δεν είναι δυνατόν να μάθει κανείς τα πράγματα αλλιώς παρά μόνο με τα ονόματα . Επίσης δεν πρέπει να παραδεχθούμε, ότι και τα κατά συνθήκη και τα κατά συμφωνία ονόματα μπορούν να μας διδάξουν.
( 435 d- e ).
Όποιος γνωρίζει τα ονόματα γνωρίζει και τα πράγματα ;
{436 b }.
Ο Σωκράτης δηλώνει πως η μόνη ασφαλής γνώση είναι ότι [ τα ονόματα ] τα κατασκεύασε ο ονοματουργός , ο οποίος όμως δεν αποκλείεται να έχει κάνει λάθος και λόγω της πλάνης αυτού να πλανώμεθα και εμείς. Συνεπώς τα πρώτα ονό–ματα δεν μας διδάσκουν. Πολύ λιγότερο δεν μπορούν να μας διδάξουν τα κατά συνθήκη και κατά συμφωνία [αυθαιρέτως ] ονόματα.
( 438 b – c ).
Όταν ο Σωκράτης ερωτά ,πώς γνώριζε τα πράγματα / όντα αυτός που πρώτος έθεσε τα ονόματα, αφού η σχετική γνώση των ονομάτων αποκτάται μόνον διά των ονομάτων , ο Κρατύλος απαντά, ότι »κάποια δύναμη ανώτερη του ανθρώπου έχει καθορίσει τα πρώτα ονόματα και πρέπει γι αυτό να είναι ορθά.» Τότε , λέγει ο Σωκράτης, πρέπει να είναι όλα τα ονόματα ορθά και όχι μερικά ψευδή, όπως προηγουμένως είχε γίνει παραδεκτό.
{ 438 e }.
Μετά από διεξοδική συζήτηση καταλήγουν στο συμπέρασμα, ότι είναι δυνατόν να γνωρίσουμε τα πράγματα και χωρίς την βοήθεια των ονομάτων, με κάποιον άλλον τρόπο ,αν είναι ορθά·
( 439 b ).
Με ποίον όμως τρόπο θα μάθουμε ή θα βρούμε τα πράγματα, τούτο είναι ίσως ζήτημα ανώτερο από τις δικές μας δυνάμεις ,λέγει ο Σωκράτης. Πάντως ο καλλίτερος τρόπος για να γνωρίζουμε τα πράγματα είναι να τα γνωρίζουμε απ’ αυτά τα ίδια [ τα πράγματα ] και όχι από τα ονόματά τους ,γιατί τα ονόματα είναι μόνο εικόνες .
Υπάρχουν δύο τρόποι γνώσεως και κατανοήσεως των όντων / πραγμάτων α]. Η γνώση και η κατανόηση των όντων /πραγμάτων διά των ονομάτων β]. η γνώση και η κατανόηση των όντων / πραγμάτων διά των ιδίων των όντων
Γ’. ΜΕΡΟΣ.
O Σωκράτης προτείνει να εξεταστεί μήπως τα ονόματα μας εξαπατούν , αν οι πρώτοι που καθόρισαν τα ονόματα είχαν υπόψη τους την γνωστή θεωρία ότι »όλα τα πράγματα κινούνται και ρέουν διαρκώς» . Πιθανόν οι ίδιοι να έπεσαν σε ένα είδος δίνης (στριφογυρίσματος), όπου αναταράζονται και μας παρασύρουν σ’ αυτήν. Στρέφοντας τα βλέμματά μας προς τον ιδεώδη κόσμο, λέει ο Σωκράτης, βεβαιωνόμαστε ότι δεν υπάρχει στο σύμπαν διαρκής ροή, όπως δίδασκε ο Ηράκλειτος. Υπάρχουν [ και ] σταθερά και απαρασάλευτα δεδομένα, όπως το αγαθόν και το καλόν καθαυτό.
[ 439 c ].
Στη συνέχεια κρίνεται και καταπολεμείται η φιλοσοφία του Ηρακλείτου που θεωρείται πως έχει επιδράσει πάρα πολύ στην αντίληψη για την γλώσσα με όσα διδάσκει περί « ιόντων απάντων αεί και ρεόντων ».Διότι ,αν τα πράγματα διαρκώς μεταβάλλονται και δεν είναι σταθερά ,είναι αδύνατον να υπάρχει και γνώση σταθερή ,διότι πρέπει και αυτή να μεταβάλλεται διαρκώς και να προσαρμόζεται ανάλογα με την κάθε μεταβολή των πραγμάτων. Συνεπώς είναι αδύνατο να υπάρχει γνώση επιστημονική , αν δεν υπάρχει σταθερή ποιότητα των πραγμάτων.
[ 439 ε ] .
Τον κλονισμό και την επίκριση αυτή της θεωρίας του Ηρακλείτου με τη βοήθεια του »καλού και αγαθού» θεωρεί ο Σωκράτης παλαιό του όνειρο. Όμως δεν νομίζει ακόμη ότι κατανίκησε τον Ηράκλειτο και γι’ αυτό εκφράζει αμφιβολία, αν έχει δίκιο.Λέγει : » δεν είναι ίδιον συνετού ανθρώπου να εμπιστευθεί τον εαυτό του και την ψυχή του στα ονόματα -έχοντας πίστη σ ̓ αυτά και σ ̓ εκείνους που τα έθεσαν -και να ισχυρίζεται ότι κάτι γνωρίζει και να κατακρίνει τον εαυτό του και τα πράγματα ,ότι δεν υπάρχει τίποτα το σταθερό σε κανένα πράγμα. Γι’ αυτό αμφιβάλλει ποίον είναι το ορθόν και συνιστά στον Κρατύλο να εξετάσει με θάρρος και με προσοχή το ζήτημα και να μην παραδεχτεί τίποτε αβασάνιστα.
{ 440 b-c }.
Για να υπάρχει γνώση επιστημονική των πραγμάτων πρέπει αυτά να μην αλλάζουν μορφή , αλλά να είναι σταθερά και αμετακίνητα ,ειδάλλως πάντα θα μας διαφεύγει η γνώση της πραγματικής ουσία τους.. Σταθερότητα όμως έχουν μόνο όσα ‘‘είναι» κι όχι όσα ‘‘γίνονται».. Υπάρχουν δηλαδή -πέραν της αενάου κινήσεως των πάντων και μεταβολής τους -και πράγματα που δεν υπόκεινται σε αλλαγή και μεταβολή ούτε αλλοιώνονται ,όπως το καλόν και το αγαθόν {καλόν κάγαθόν }.Τα ονόματα δεν είναι η μοναδική πηγή γνώσεως γι αυτό η γνώση πρέπει να αναζητείται στα ίδια τα πράγματα
Ο νουνεχής άνθρωπος δεν εναποθέτει την φροντίδα του εαυτού του και της ψυχής του στα ονόματα ,ούτε έχει τυφλή εμπιστοσύνη σ’ εκείνα και σ’ εκείνον που τα έθεσε ,ούτε ισχυρίζεται πως κάτι γνωρίζει ,και την ίδια στιγμή να κατα-κρίνει τον εαυτό του και τα όντα , λέγοντας πως τίποτα το υγιές [ αναλλοίωτο ] δεν υπάρχει ,αλλά τα πάντα σαν τα κεραμικά σπάνε και διαλύονται , και γενικώς να νομίζει ,ότι όπως κι εκείνοι που πάσχουν από καταρροή ,έτσι είναι και τα πράγματα, δηλαδή σαν να έχουν καταληφθεί τα πάντα από το ρεύμα και την καταρροή….Ίσως να είναι έτσι τα πράγματα ,ίσως όμως και όχι. Σε κάθε περίπτωσηπρέπει να εξετάζεις τα πάντα με ανδρεία [ σθεναρά] και ορθότητα [ευ ] και να μην αποδέχεσαι τίποτα με ευκολία.
ΠΡΟΣΩΚΡΑΤΙΚΟΙ – » Επίχαρμος »,[ 13 ].
Μείνε νηφάλιος και θυμήσου να απιστείς [ ποτέ να μην πιστεύεις ,να μην πείθεσαι άνευ πειστηρίων ].
Ο κόσμος είναι σκηνή θεάτρου , ο βίος είναι πάροδος , » ήλθες ,είδες ,απήλθες ».
Γ’. ΜΕΡΟΣ.
ZHTHMATA : α}.Ο Κρατύλος ήταν πιστός εκφραστής των απόψεων του Ηρακλείτου ή τις αλλοιώνει ; β].Η ονομάτων επίσκεψις. β].Τι εννοεί ο Πλάτων με το »δυνατόν μαθείν [ το όν ] άνευ ονομάτων ‘ ; γ]. Ο Πλάτων και η »Χρυσή τομή» . δ ]. Ο Πλάτων και ο Σωσσύρ . ε }. Είναι ο » Κρατύλος » ένα »κωμικό » βιβλίο ; στ’ }.Είναι μία ΄’πλατωνική ειρωνεία» ο Κρατύλος ; ζ’ }. Γιατί έγραψε τον »Κρατύλο » ο Πλάτων ;
α ].Ο Κρατύλος ήταν πιστός εκφραστής των απόψεων του Ηρακλείτου ή τις αλλοιώνει ;
ΓΙΑΝΝΗ ΛΑΜΨΑ – » Λεξικό του Αρχαίου κόσμου ».
Ο Ηράκλειτος πίστευε ότι εκτός από την ροή υπάρχει και η σταθερότητα, που εκπροσωπείται από τον Λόγο , τον Νόμο , την Δίκη και το Θείον. Τα όντα κατά τον Ηράκλειτο δεν διακρίνονται σε αισθητά [ αισθησιοκρατία} και μη ,αλλά σε φανερά και αφανή.
ΝΕΩΤ. ΕΓΚΥΚΛ. ΛΕΞΙΚΟΝ ‘ΗΛΙΟΥ’-» Το Αρχαίον Ελληνικόν Πνεύμα».
ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ .Το σύγγραμμα του Ηρακλείτου .Ειδικές ερμηνευτικές δυσκολίες.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Μετά τα φυσικά » ,{ Α. 6. 987 a } , { Γ.5. 1010 a }, [ απόδ. ΚΑΚΤΟΥ ], [ σχόλ.54 ].
Ο Πλάτων σε νεαρά ηλικία ήταν μαθητής του Κρατύλου και ήρθε σε επαφή με τις »ηρακλείτειες δοξασίες ,ότι όλα τα αισθητά πράγματα βρίσκονται σε μια αιώνια ροή και συνεπώς δεν μπορεί να υπάρχει επιστημονική γνώση για αυτά . Φυσικά στην Ηρακλείτεια θεωρία – σύμφωνα με το σχόλιο [ 54 ] – δεν διαφαίνεται διάκριση μεταξύ αισθητών και νοητών πραγμάτων ούτε δηλώνεται αδυναμία αναγνωρίσεως και κατανοήσεως του αισθητού κόσμου.{ Ίσως πρόκειται -όπως στον Πλάτωνα έτσι και στον Αριστοτέλη- για σκόπιμη αλλοίωση της Ηρακλείτειας θεωρίας ,προς επίρρωση των επιχειρημάτων εναντίον της αενάου ροής θεωρίας }.
Γι’ αυτό, το οποίο μεταβάλλεται, καμμία πρόταση δεν επαληθεύεται και από κάθε άποψη καμμία πρόταση δεν μπορεί να είναι αληθής.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Μετά τα φυσικά », { Γ’.3 }.
Διότι είναι αδύνατο να πιστεύει κάποιος, ότι το ίδιο πράγμα είναι και δεν είναι, όπως φαντάζονται μερικοί ,ότι λέει ο Ηράκλειτος, καθότι δεν είναι αναγκαίο, αυτά που λέει κάποιος, αυτά και να πιστεύει
U. VON WILAMOWITZ-MOELLENDORFF – » Πλάτων, τα χρόνια της νεότητας » »,{ σελ. 152-56 ].
Όταν ο Πλάτων έγραψε τον διάλογο »Κρατύλος», εκφράστηκε περιπαικτικά γι’ αυτή την υπερβολή , που πίστευε ότι η ουσία των πραγμάτων αποδίδεται με τα ονόματά τους.
[ Α’. 17 ] .Ότι αναγκαία τα λογικά{ η λογική είναι απαραίτητη } : Η λογική είναι άκαρπη [ στείρα ] και μέσον διάκρισης και εξέτασης άλλων πραγμάτων [ μέσο μέτρησης και ζυγίσματος ] .
Β’. Περί της ελληνικής παιδείας και γλώσσης. Ο Κοραής γράφει , ότι η αυτό το ρητό δεν ανήκει στον ‘Επίκτητο, αλλ’ ότι ο τελευταίος την φέρνει στις »Διατριβές» του » μαρτύριον από τον Αντισθένην μετά τον όποιον ονομάζει και τον Χρύσιππον, και τον Κλεάνθην και τον Ζήνωνα, και προ τούτων τον Σωκράτην, ως ερευνητές των λέξεων ».
β].Τι εννοεί ο Πλάτων με το »δυνατόν μαθείν [ το όν ] άνευ ονομάτων ‘ ;
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Κρατύλος », { 438 e }. [ Λ.ΛΑΓΙΟΣ]
Eίναι δυνατόν να μάθουμε τα όντα χωρίς να καταφύγουμε στα ονόματα ; Προφανώς η πηγή αυτής της γνώσεως ανάγεται στην ίδια την επιστήμη ,της οποίας τα ονόματα είναι βοηθητικά [ όργανα] της προσεγγίσεως της ουσίας των πραγμάτων ,δίνοντάς μας μια πρώτη εικόνα αυτών.{ σημ. Γ. Κεντρωτή : o Πλάτων λέει ‘‘άνευ ονομάτων» , πουθενά δεν λέει »άνευ λόγου »}.
Ποίες είναι οι γενικώτερες μορφές εμφανίσεως του όντος ; Ο Πλάτων τις μορφές αυτές ονομάζει < μέγιστα γένη του όντος > ,ο δε Αριστοτέλης τις ονομάζει < κατηγορίες >. Κατά τον Πλάτωνα υπάρχουν πέντε { 5 } » μέγιστα γένη »: 1.Το ον 2. Η στάσις 3. Η κίνησις 4. Το ταυτόν [ ταυτότης ] 5. Το έτερον [ ετερότης ]. Έκαστον από τα γένη νοείται πως αποτελεί ταυτότητα με τον εαυτόν του και πως διαφέρει από τ’ άλλα γένη. Παρά την διαφορά τους όμως τα γένη αυτά ,ευρίσκονται σε επικοινωνία το ένα με το άλλο.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Σοφιστής », { 253 b-c , 253 e }.
Τα γένη αναμιγνύονται μεταξύ τους και ο επιστήμονας πρέπει με σωστό τρόπο να δείξει ποια με ποια είδη συμβιβάζονται και ποια είναι μεταξύ τους ασυμβίβαστα.
Αυτό σημαίνει το << επίστασθαι διακρίνειν κατά γένος >> . Το να γνωρίζει κανείς να διακρίνει επιστημονικά ,ποια πράγματα μπορούν να μετέχουν και ποια όχι μέσα σε κάθε γένος.
Άρα σύμφωνα με τα προαναφερθέντα το όν μετέχει της κινήσεως { όπως ισχυρίζεται ο δογματικός Κρατύλος } αλλά και της στάσεως. Συνεπώς τα πράγματα υπάρχουν και δια της κινήσεως και δια της στάσεως .
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Επιστολαί », [ Ζ’ ] , { 342 b }.
Οι προϋποθέσεις για την απόκτηση γνώσης εκάστου όντος.
KARL MARX – » Das Kapital » ,{ τ. 1, σ. 31 }.
» Δεν υπάρχει βασιλική οδός να σε οδηγεί στην επιστήμη ,μόνο όσοι δεν φείδονται κόπων ,σκαρφαλώνοντας στα απότομα μονοπάτια της έχουν προοπτική να δουν τα φωτεινά της ύψη ».
Ο Σωκράτης εκφράζει την ‘‘χρυσή τομή’‘ μεταξύ του Ερμογένη και του Κρατύλου.
Εκφράζει ο Σωκράτης πράγματι την ‘‘χρυσή τομή‘‘ μεταξύ Ερμογένους και Κρατύλου ; Για να ισχύει αυτό πρέπει το ένα άνισο μέρος να μην είναι αισθητώς μεγαλύτερο του άλλου . Kι’ αυτό δεν μπορεί να επαληθευτεί χωρίς να γίνει [ κάποιου είδους ] μέτρηση.
ΕΥ.ΣΠΑΝΔΑΓΟΥ – » Η Χρυσή τομή στην Αρχαία Ελλάδα »,{ σελ. 11 ] & οπισθόφυλλο[ φωτογραφία].
Χρυσή Τομή ή Χρυσός Κανόνας ονομάστηκε από τους μεταγενέστερους το »Πρόβλημα της διαιρέσεως ενός ευθυγράμμου τμήματος σε άκρο και μέσο λόγο »[Ευκλείδης]. Θεωρείται ως η πλέον αρμονική διαίρεση ενός ευθυγράμμου τμήματος σε δύο άνισα μέρη ,με τέτοιο τρόπο ώστε το ένα να μην είναι αισθητώς μεγαλύτερο του άλλου .
Εάν κάνουμε την μέτρηση [ 383 a – 440 e ] μεταξύ των δύο διαλόγων βρίσκουμε τα εξής :
Συνεπώς ,εκφράζει πράγματι ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ [ Γ ] την ‘‘χρυσή τομή ‘‘ μεταξύ του Ερμογένους και του Κρατύλου ,όταν το ένα άνισο μέρος ΕΡΜΟΓΕΝΗΣ [ AΓ ] είναι αισθητώς μεγαλύτερον από το άλλο άνισο μέρος ΚΡΑΤΥΛΟΣ [ ΓB ] ;
Η χρυσή τομή αναφέρεται επίσης και ως χρυσός λόγος ή χρυσός κανόνας. Άλλα ονόματα είναι χρυσή μετριότητα και Θεϊκή αναλογία ενώ στον Ευκλείδη ο όρος ήταν «άκρος και μέσος λόγος«.
ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ.
P. VERMEER – » Κορίτσι με μαργαριταρένιο σκουλαρίκι »,{ 1665 }.
Το αριστούργημα του VERMEER είναι η ουσία της ασάφειας. Οι ιστορικοί τέχνης συζητούν εδώ και δεκαετίες το πραγματικό νόημα πίσω από τον πίνακα, αλλά η σημασία του παραμένει μυστήριο για τη σύγχρονη κοινωνία.
Ο Φ. Σωσσύρ ήταν Ελβετός γλωσσολόγος. Υπήρξε ιδρυτής της μοντέρνας γλωσσολογίας και του στρουκτουραλισμού. Η θέση του για το »αυθαίρετο σημείο ‘‘ θεωρείται πρωτοποριακή .Ως φιλοσοφικός πρόγονος του Σωσσύρ θεωρείται ο Πλάτων με το έργο του ‘Κρατύλος’. Τίποτα βέβαια δεν είναι πιο ισχυρό από την φήμη.Διότι σημείο σήμαινε άλλα πράγματα για τον Πλάτωνα και άλλα για τον Σωσσύρ. Τα δε »απόλυτααυθαίρετο» και » σχετικά αυθαίρετο» θυμίζουν λίγο το ..ολίγον έγκυος. Προσέξτε το σκεπτικό : το σύστημα της γλώσσας στηρίζεται στην μη λογική αρχή του αυθαίρετου σημείου [ απόλυτα αυθαίρετο } . Αλλά επειδή εάν εφαρμοστεί αυτή η αρχή θα καταλήξει στην έσχατη περιπλοκή {δηλ. ασυνεννοησία ,αλαλία, αγλωσσία } έρχεται ο νους … ως deus ex machina ,ο οποίος πετυχαίνει να εισαγάγει μιαν αρχή τάξης και κανονικότητας{ σχετικά αυθαίρετο }.! Αν όλα αυτά δεν είναι αυθαίρετα , δογματικά και ‘μεταφυσικά’, τότε μάλλον πρέπει να αναρωτηθούμε μήπως η εξωγήινη παρουσία είναι γεγονός.!
ΧΡ. ΔΑΛΚΟΥ – » Τα Ιδεολογήματα της νέας γλωσσολογίας », { σελ.72 }.
Ο εξαιρετικός και γλωσσικά δομημένος φιλόλογος Xρ.Δάλκος ,δίνει την απάντησή του σε αυτές τις ιδεαλιστικές θεωρίες , οι οποίες δεν έχουν σχέση με τον Πλάτωνα και τον Κρατύλο. Μάλλον ως αλλοίωση ή ως παρερμηνεία μπορούν να χαρακτηρισθούν. Ορθώς λοιπόν διερωτάται κανείς, γιατί ο νους να »εισάγει» εκ των υστέρων και όχι εκ των προτέρων μιαν αρχή τάξεως και κανονικότητας ; Και καταλήγει ο συγγραφέας : ο φυσικός δεσμός μεταξύ σημαίνοντος και σημαινομένου υπήρξε κάποτε , διαταράχθηκε κατόπιν σε πολλές περιπτώσεις γι’ αυτό ο νους δεν »εισάγει» αλλά αποκαθιστά την φυσική τάξη αναγόμενος ,μέσω της ετυμολογίας , στις πρωταρχικές ,ηχομιμητικές ρίζες της γλώσσας.
Ενδιαφέρον κεφάλαιο για την σχέση Πλάτωνα και Σωσσύρ έχει και ο Γ.Κεντρωτής ,καθηγητής Θεωρίας της Μετάφρασης στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο ,στο εξειδικευμένο- και με πλούσια ξένη βιβλιογραφία -βιβλίο του για τον ‘Κρατύλο» του Πλάτωνα. Εκεί διευκρινίζει ότι είναι άλλο πράγμα ο Ιδεαλισμός και διαφορετικό η αισθησιοκρατία. Εάν δε στο γλωσσικό σημείο δεν επιβάλλεται κάτι εκ των έξω ούτε κάτι εκ των έσω ,το μόνο που μπορούμε να περιμένουμε είναι η ..επιφοίτηση του Σωσσυριανού πνεύματος.!
Στην σημείωση [29] o Γ. Κεντρωτής κάνει μερικές αξιοπρόσεκτες διαπιστώσεις. α]. Ο Σωσσύρ ουδέποτε θέλησε να αποκαλύψει τα φιλοσοφικά θεμέλια των γλωσσολογικών απόψεών του. Ούτε όμως και οι επίγονοι κατάφεραν να τα ανακαλύψουν β].Όλοι οι οπαδοί- γλωσσολόγοι του Σωσσύρ αγνοούν ακριβώς τι σημαίνει η έκφραση << θεωρεί τη γλώσσα ως nomenclatura >> στο σώμα των παραδόσεων του Σωσσύρ ,κάτι που συνιστά curiosum{ περίεργο }μοναδικό στην ιστορία της επιστήμης.!
Το παράξενο είναι ότι αυτές τις μεταφυσικές θεωρίες του Σωσσύρ για την γλώσσα τις ενστερνίζονται και »μαρξιστές». Βέβαια αυτές οι αυθαιρεσίες ούτε με τον μαρξισμό ούτε με την διαλεκτική λογική έχουν σχέση.
Μ. Μ.ΡΟΖΕΝΤΑΛ – » Αρχές της διαλεκτικής λογικής «, { σελ.29 }.
Ο άνθρωπος μαθαίνει να σκέφτεται πριν απ’ όλα κάτω από την επίδραση της φύσης .Η φύση υπήρξε το πρώτο ‘‘εγχειρίδιο» λογικής.
RENE MAGRITTE – ‘‘ The False Mirror », { 1928 }.
Αντικαθιστώντας την ίριδα των ματιών με έναν γαλάζιο με άσπρα σύννεφα ουρανό ο MAGRITTE μας προκαλεί να αμφισβητήσουμε αυτό που βλέπουμε και αυτό που νομίζουμε, ότι γνωρίζουμε. Είναι ο ουρανός μια αντανάκλαση αυτού που βλέπει το μάτι;
ε }. Είναι ο » Κρατύλος » ένα »κωμικό » βιβλίο ;
Ένα τόσο σπουδαίο και θεμελιώδες βιβλίο για την γλώσσα όπως ο »Κρατύλος » ήταν αναπόφευκτο να προκαλέσει πολλές έριδες , σφοδρές συζητήσεις { για το τί ακριβώς είναι } και ποικίλες αντιδράσεις -από την καταξίωση μέχρι την απαξίωση -εξ αιτίας του δυσνόητου [ ειδικά για τους αλλόγλωσσους ] περιεχομένου του. Στην »σκοτεινή» πλευρά της απαξιώσεως του »Κρατύλου » και του χαρακτηρισμού του ως κωμικού –ein lustiges buch– τάσσεται ο μεγάλος Βιλα-μόβιτς ( U. von Wilamowitz-Mðllendorff ) , ο κορυφαίος Γερμανός φιλόλογος και ερμηνευτής του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού { ή δεν τα εννοούσε σοβαρά ,όταν τα έγραψε ,κατά τον Γ. Κεντρωτή }. Με τις απόψεις του Βιλαμόβιτς συμφωνεί και ο καθηγητής Γ. Μπαμπινιώτης ,όπου εκδίωξε από τον παράδεισο της ετυμολογίας τον »Κρατύλο» του Πλάτωνος ,»διότι ο Σωκράτης παρετυμολογεί» ,όπως γράφει.
Ο Γ. Μιστριώτης δεν μπόρεσε να εισχωρήσει στο πνεύμα του Πλάτωνος, αλλά και ούτε μπόρεσε να αντιληφθεί τους υπαινιγμούς, τις ειρωνείες και την παιγνιώδη διάθεση απέναντι στους συνομιλητές του. Ούτε καν έλαβε υπ’ όψιν του ,ότι ο ίδιος ο Πλάτων χαρακτηρίζει κάποιες από τις ετυμολογίες του «γελοίες ».
O »Κρατύλος » είναι ένα σχέδιο κατασκευής της ελληνικής γλώσσας , ένα »Ευαγγέλιο της ετυμολογίας »,όπου ο Σωκρά-της καταδεικνύει την πανάρχαια προέλευση των ονομάτων .<< Μερικοί »ειδικοί» {*} μάλιστα σαν τον Wilamowitz-Moellendorff ,το έχουν ονομάσει το βιβλίο αυτό ακόμη και ‘‘κωμικό» – ein lustiges Buch –! Είναι όμως δυνατόν ο φιλόσοφος Πλάτωνας να γράφει γελοιότητες για ένα ζήτημα τόσο σοβαρό ; >>
{*}.Εάν δεν είναι »ειδικός» οWilamowitz-Moellendorff [ ο μέγιστος παγκοσμίως κλασσικός φιλόλογος όλων των εποχών με τα περισσότερα palmarium ] ,τότε ποίος είναι ;
U. V. WILAMOWITZ – MOELLENDORFF – » Πλάτων ,τα χρόνια της ωριμότητας », { σελ.97-98 , 100 }.
Πράγματι, ένα βιβλίο με χιούμορ. .. Ακολουθεί μια βροχή από πνευματώδεις ετυμολογίες, και το ωραίο είναι πως, ενώ στην αρχή τις παρακολουθούμε σοβαρά, στη συνέχεια δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε τί είναι αστείο και τί σο-βαρό.
A.E. TAYLOR – » Πλάτων , ο άνθρωπος και το έργο του », { σελ.107 }.
Ελάσσονες διάλογοι .
P. FRIEDLAENDER – » Plato».I I. Demon and Eros , { σελ.32 }.
O ‘Κρατύλος’ δεν αποτελεί γλωσσολογική πραγματεία.
»The Cratylus is much more like a medley of merry pranks than a scientific treatise in linguistics. ..in his writings, Plato does not teach a science in our sense of the word.» { Ο Κρατύλος μοιάζει πολύ περισσότερο με μείγμα από χαρούμενες φάρσες παρά με επιστημονική πραγματεία στη γλωσσολογία.. Μάλιστα, δεν πρέπει να υπάρχει αμφιβολία ότι, στα γραπτά του, ο Πλάτωνας δεν διδάσκει μια [ γλωσσολογική ] επιστήμη με τη δική μας έννοια της λέξης.}
J.B.HOFMANN – » Ετυμολογικόν λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής ». { Πρόλογος : ΑΝΤ.Δ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ } .
Η σχέση γλώσσας και αντικειμένων είναι »φύσει» ή »νόμω και έθει » ;
<<Οι περισσότερες -κραυγαλέες μάλιστα – παρετυμολογήσεις περιέχονται στον »Κρατύλο » του Πλάτωνα, που φέρει μάλιστα και τον τίτλο »Περί ορθότητος ονομάτων» >> .
{ σ.σ. Βέβαια ,ο Πλάτων αναφέρει και τα »φύσει’‘ ονόματα και τα »νόμω και έθει ». Και ως συμπέρασμα του διαλόγου γράφει » ότι είναι προτιμότερο ν’ απευθυνθούμε στα ίδια τα πράγματα ,για να τα γνωρίσουμε ,παρά στα ονόματα‘‘. Η γνώση των πραγμάτων μόνο με τα ονόματα χωρίς τα πράγματα δεν είναι ασφαλής }.
ΑΣΦΑΛΩΣ ο Κρατύλος δεν είναι κωμικό βιβλίο – ein lustiges Buch – ή μάλλον δεν τα εννοούσε αυτά τα λόγια σοβαρά, όταν τα έγραφε, ο μέγας von Wilamowitz-Moellendorff..
Το να χαρακτηρίζεις ακουσίως ή ακουσίως τον Σωκράτη / Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη ‘αφελείς’,επειδή είδαν την γλώσσα ως nomenclatura { = η θέση περί την σχετικότητα των γλωσσικών σημείων } είναι -κατ’ επιεική έκφραση- κάπως προπετές .
ΠΡΟΚΛΟΥ – » Εκ των του φιλοσόφου Πρόκλου σχολίων εις τον Κρατύλον Πλάτωνος εκλογαί χρήσιμοι ».
1. Υπάρχουν και τα απροσδιόριστα ,τυχαία και τα αυτομάτως περιφερόμενα ονόματα ,και δεν είναι όλα γεννήματα της νοητικής επιστήμης και δεν αποσκοπούν στη συνάφεια με τα πράγματα.5. Είναι αδύνατον να συνυπάρξουν ταυτόχρονα γνώση και άγνοια του ιδίου πράγματος.
PAUL NATORP – » Η περί των Ιδεών θεωρία του Πλάτωνος », { σελ. 118 – 19 , 124 }.
Ο ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΟΣ.
Αρμόδιος όμως, ειδικός στο να μπορεί να δώσει την ονομασίαν δεν είναι ο νομοθέτης,αλλ’ ο διαλεκτικός ,στην απόφα-ση του οποίου οφείλει να συμμορφωθεί ο νομοθέτης [ ονοματουργός] .Διότι εκείνος [ διαλεκτικός ] γνωρίζει πώς να μεταχειρίζεται τα ονόματα · και μόνον σ’ αυτόν που γνωρίζει την χρήση κάποιου πράγματός , ανήκει και το δικαίωμα να μπορεί να κρίνει για την ορθότητα της ονομασίας .
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Μετά τα Φυσικά », { Γ’.4 }.
ΓΝΩΣΗ – ΑΓΝΟΙΑ.
Επίσης είναι αδύνατον το ίδιο πράγμα είναι και δεν είναι. Απόδειξη δεν μπορεί να υπάρχει για όλα τα πράγματα ανεξαιρέτως.
Για όλους τους παραπάνω λόγους δεν πρέπει να παίρνει κανείς στα σοβαρά πολλές από τις ετυμολογίες του Πλάτωνος. Διότι σκοπός του δεν είναι ένα μάθημα γλωσσολογίας , αλλά να ασκήσει κυρίως κριτική μέσω αυτού κατά συγκεκριμένων φιλοσοφικών θεωριών.
ΚΛΑΥΔΙΟΥ ΓΑΛΗΝΟΥ -» Θεραπευτική μέθοδος [ Α΄] »,Galen: De methodo medendi ( On the Therapeutic Method ), { ed. Kühn 1825, p.61 }.
Η κατάλληλη θεραπεία των ασθενειών δεν βασίζεται στα ονόματα ,αλλά στην ορθή αντίληψη των πραγμάτων [ δλδ. στην σωστή διάγνωση της νόσου ].
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Κρατύλος », { εισαγ. : ΚΥΡ. ΖΑΜΠΑ }.
Οι ετυμολογίες του ‘Κρατύλου’ είναι μουσικές ετυμολογίες.
Κ.Δ.ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ – » Κρατύλος»… Ο Πλάτων συνιστά τις γνώσεις μας να τις αντλούμε , όχι απ’ τις λέξεις, αλλ’ απ’ αυτά τα ίδια τα πράγματα. Επίσης ο Πλάτων έχει κατανοήσει τον μιμητικό χαρακτήρα της γλώσσας . Έτσι δίκαια θεωρεί-ται ο διάλογος «Κρατύλος» ως το πρώτο σύγγραμμα, δια του οποίου τέθηκαν υπό συζήτηση τα προβλήματα που αναφέρονται στην φιλοσοφία της γλώσσας..
ΣΚΑΡΛΑΤΟΥ Δ. του ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ – » Λεξικόν της ελληνικής γλώσσης », { σελ. ε-στ’ ].
Το πρόβλημα της ετυμολογίας στην Κοινή Νεοελληνική.
P. CHANTRAINE – » Ετυμολογικό λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής ». Πρόλογος συγγραφέα ,{ σελ.11 , 13 }.
Η ελληνική παρουσιάζει αδιάλειπτη ιστορία, και ότι η »νέα ελληνική», με τη μορφή της δημοτικής ή της καθαρεύου–σας, συνεχίζει άμεσα την ελληνική του Ομήρου και του Δημοσθένη, ενώ η γλώσσα της βυζαντινής περιόδου παρέχει τον κρίκο που ενώνει τα δύο κομμάτια της αλυσίδας.
στ’ }.Είναι μία ΄’πλατωνική ειρωνεία» ο Κρατύλος ;
Η ειρωνεία του Πλάτωνος απευθύνεται και σε πολλούς συγχρόνους « ετυμολογούντες » ανετυμολογήτους, οι οποίοι χωρίς τις βασικές γνώσεις του ετυμολογικού μέρους της γραμματικής και με απύθμενο θράσος προβαίνουν σε παράλογους αυτοσχεδιασμούς, γράφουν για τα πιο παράλογα πράγματα, που μπορεί να φανταστεί κάποιος, καθιστάμενοι γραφικοί αλλά και επικίνδυνοι… Ετυμολόγηση της λέξεως ΔΙΑΝΟΙΑ.
Β. ΚΑΝΤΙΝΣΚΙ – » Κύκλοι «, [ 1926 ].
Μαύρο κύκλος ,»σύμβολο αιώνιας σιωπής που αντηχεί μέσα μας » , και πολυάριθμοι ,πολύχρωμοι κύκλοι που αιωρούνται. ‘‘Ο κύκλος είναι το πιο σεμνό σχήμα ,ακριβές αλλά μεταβαλλόμενο, σταθερό αλλά και ασταθές ,ηχηρό και σιωπηλό ταυτόχρονα».
Ο φιλόσοφος – ποιητής Πλάτων ΔΕΝ γράφει επιστημονικά συγγράμματα, αλλά »θεατρικούς» διαλόγους.
ANΩNYMOY – » Προλεγόμενα εις την φιλοσοφίαν του Πλάτωνος » ,{ μεταπτ. εργ. σελ.64 – 67 }.
ΠΛΑΤΩΝΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ.
Δ ́. Γιατί ο Πλάτων έγραψε σε διαλογική μορφή ; Επειδή ομοιάζει με το σύμπαν. Όπως στον διάλογο έτσι και στο σύμπαν ο καθένας εκφράζεται σύμφωνα με τη φύση του. Επομένως μιμείται τα θεϊκά δημιουργήματα, δηλαδή το σύμπαν.
Ο Πλάτων είναι μυστηριώδης ,αινιγματικός ,αντιφατικός και ασαφής.! Ο Αριστοτέλης αναφέρει ,πως εκτός των διαδεδομένων διαλόγων του ο Πλάτων δίδασκε και τα λεγόμενα »άγραφα δόγματα » μόνον στους μαθητές της σχολής , τα οποία ουδέποτε και ουδαμού κατέγραψε .
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Επιστολαί »,{ Ζ’ }.
ΤΑ ΑΓΡΑΦΑ ΔΟΓΜΑΤΑ.
Δικό μου τουλάχιστον σύγγραμμα για το θέμα τούτο δεν υπάρχει κι ούτε ποτέ θα υπάρξει ·Γιατί τούτο είναι θέμα ανείπωτο ,που δεν είναι σαν τα θέματα των άλλων επιστημών.
ζ’ }. Γιατί έγραψε τον »Κρατύλο » ο Πλάτων ;
Για να κοινοποιήσει τις απόψεις του για την ετυμολογία ,που εκφράζονται και από τον Κρατύλο και από τον Ερμογένη ,εάν εκφράζουν οι ιδέες αυτές τον Πλάτωνα. Όμως τα συμπεράσματα της έρευνας είναι αρνητικά. Στο τέλος του δια-λόγου ουδείς βγαίνει νικητής ,διότι τελική σημασία δεν έχουν οι λέξεις ,αλλά τα πράγματα και η »μέθεξη», η εμπειρία ,το βίωμα στην επαφή με τα πράγματα. Άρα κάθε προσπάθεια μεροληπτική υπέρ της μίας ή της άλλης απόψεως ,δεί-χνει έλλειψη κατανοήσεως του διαλόγου ή ιδεολογική εκμετάλλευση ή οικονομική εκμετάλλευση [είναι μόδα η συγγρα-φή υψηλών μεν στην τιμή βιβλίων, ταπεινού δε και παραφιλολογικού περιεχομένου με τις πιο απίθανες ερμηνείες και παρετυ–μολογίες από συγγραφείς ,που οτιδήποτε άλλο είναι εκτός από κλασσικοί φιλόλογοι } ή απλώς μία μορφή ιδιωτείας. Αλλά γι’ αυτό είναι σαγηνευτικός ο Πλάτων.! Διότι έχει την ποιητική ικανότητα να αποπλανά τον κάθε άπειρο αναγνώστη και εκεί που νομίζει ότι κατάλαβε ,να μην έχει καταλάβει ,αλλά να έχει απλώς λάβει.
IV. Το νόημα του διαλόγου .V.Eναντίον τίνος στρέφεται ο διάλογος ; .
U. V. WILAMOWITZ – MOELLENDORFF – » Πλάτων ,τα χρόνια της ωριμότητας », { σελ.88 – 90 }.
O Πλάτων έγραψε τον »Κρατύλο » για να σκορπίσει την ψευδαίσθηση του ιδίου και των μαθητών του, ότι στα γράμματα ή στον ήχο μιας λέξης μπορεί να εντοπιστεί η πραγματική έννοια μίας ουσίας.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Επιστολή Ζ’ », { 343 b }.
Για καθετί που υπάρχει χρειάζονται τρεις προϋποθέσεις, για ν’ αποκτηθεί η γνώση του ‘ η γνώση η ίδια είναι τέταρτη προϋπόθεση. Στην πέμπτη σειρά πρέπει να βάλουμε αυτό που μπορεί να γίνει γνωστό και είναι αληθινό. Δηλαδή, πρώτο είναι η ονομασία, δεύτερο ο ορισμός, τρίτο η εικόνα, τέταρτο η γνώση… Δεν χαλάει η σταθερότητα των πραγμάτων, αν τους αλλάξουμε ονομασίες και τους δώσουμε αντίθετες.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Πολιτικός », { 261 e }.
Ο Πλάτων επανειλημμένως στους διαλόγους του επισημαίνει τον κίνδυνο να εξαπατηθεί κανείς στη φιλοσοφία από τις λέξεις, κάνοντας υπαινιγμό στην αγάπη που έτρεφαν οι σύγχρονοί του για τις λεκτικές διακρίσεις [ ομοιότητες -διαφορές ].
A.E.TAYLOR – » Πλάτων ,ο άνθρωπος και το έργο του ». ΚΡΑΤΥΛΟΣ { σελ.123 }.
Δεν μοιάζει συνετό να εμπιστευθεί κανείς τα ονόματα ( και τους δημιουργούς τους ) σε σημείο που να τους παραδώσει την ψυχή του για «περίθαλψη».
Στον διάλογο αυτό δεν υπάρχει κάτι ,που να μην είναι αμφίσημο και ακριβώς γι’ αυτό αντιφατικό. Τις ιδέες ο Πλάτων τις υπερασπίζεται ή τις πολεμά ;
N.P. WHITE – » Ο Πλάτων για τη γνώση και την πραγματικότητα », { σελ.225-26 }.
4.Ονόματα και Ιδέες.Μόνον οι Ιδέες μπορούν να ονομαστούν με την άποψη ,ότι μόνον οι Ιδέες μπορούν να γνωσθούν.
J. BRUN – » Ο Πλάτων και η Ακαδημία », { σελ.36-37 }.
ΙΙ. Οι ̓Ιδέες και τα Μαθηματικά.
ZVI GOLDSTEIN – » Μέλλον », { 1985 }.
Ανάγλυφο ,οκτάγωνο στερεό σώμα με δύο ημικυκλικούς δίσκους ,που γράφουν »Future ».Από πάνω η ελληνική λέξη »eschatology» [ κλάδος της Θεολογίας ,που ασχολείται με την συντέλεια του κόσμου ].
Η » ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ».
ΘΟΥΚΙΔΙΔΟΥ – » Ιστορίαι », { Γ’.82 }.
Στη διάρκεια του εμφυλίου στην Κέρκυρα , οι αντιμαχόμενες παρατάξεις προχώρησαν σε ωμότητες και για να δικαιο-λογήσουν τις πράξεις τους , άλλαζαν αυθαίρετα ακόμα και την καθιερωμένη σημασία των λέξεων , έτσι ώστε οι λέξεις να σημαίνουν την αντίθετη σημασία .
G. ORWELL – » 1984 », { I, V }.
ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ NEAΣ OMIΛΙΑΣ. » Το έγκλημα της σκέψης είναι το θανάσιμο αμάρτημα. Γι’ αυτό πρέπει να εξαλειφθεί οτιδήποτε οδηγεί στη διάπραξή του: ελευθερία, γλώσσα, ανθρώπινα αισθήματα. Και όποιος υποπέσει σε έγκλημα σκέψης πρέπει να οδηγηθεί στον θάνατο αναμορφωμένος: θα πεθάνει αγαπώντας τον Μεγάλο Αδελφό.»
AL. HUXLEY – » Επιστροφή στον θαυμαστό Νέο Κόσμο », { σελ. 25 ,91-93 }.
Στο «1984» η διατήρηση της ισχύος επιτυγχάνεται με την πρόκληση του πόνου· στο «Θαυμαστό Νέο Κόσμο» με την παροχή μιας ηδονής σχεδόν το ίδιο εξευτελιστικής.
Ι.Κ.ΒΟΛΑΝΑΚΗ – » Παγκόσμιος ιστορία του ψυχολογικού πολέμου και της προπαγάνδας », { σελ.250-53 }.[ αποδ. στην κοινή ].
7.Η μαγεία των λέξεων. Σ’ όλες τις εποχές τής ιστορίας και σ’ όλους τους λαούς η μαγική ιδιότητα των λέξεων αποτέλεσε το πιο ουσιώδες στοιχείο προσηλυτισμού των μαζών.
ΟΔ. ΕΛΥΤΗ – » Ο μικρός ναυτίλος ».
Μύρισαι το άριστον .[ XV }.
R.MAGRITTE – » The Magician ( Self Portrait with Four Arms ) »,{ 1951 }.
O πίνακας είναι ταυτόχρονα στατικός και παράγει πολλή κίνηση και ''Όποιος τρελαίνεται για την κίνηση ή το αντίθετό της δεν θα απολαύσει αυτόν τον πίνακα ''- R.MAGRITTE.
Η αναζήτηση της σοφίας μπορεί ν’ αρχίζει με την επίσκεψη των ονομάτων [ ετυμολογία ] ,μα δεν τελειώνει εκεί.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ :
ΑΓΟΡΑΖΕΤΕ ΒΙΒΛΙΑ , ΕΛΕΓΧΕΤΕ ΤΙΣ ΠΗΓΕΣ .
Η απόδοσις των αρχαίων κειμένων δεν είναι φωτογραφική . Συνεπώς βασίζεται, αλλά ενίοτε δεν ταυτίζεται απόλυτα με αυτή των μεταφραστών συγγραφέων .
Τα περισσότερα αρχαία κείμενα ,από όσα χρησιμοποιήθηκαν ,μπορείτε να τα αναζητήσετε στο διαδίκτυο ,όπως στα πολύ χρήσιμα »google books » ,» wikisource» , »anemi » ,» πύλη» κ. α
Ο διάλογος «Χαρμίδης» είναι ο πρώτος αφηγηματικός διάλογος του Πλάτωνα και ανήκει στην πρώτη συγγραφική του περίοδο .Το κείμενον του »Χαρμίδου » περιέχεται σε 28 συνολικά χειρόγραφα ,που βρίσκονται σε διάφορες ευρωπαϊ-κές βιβλιοθήκες Από αυτά μεγαλύτερη σπουδαιότητα έχει το Βοδληιανόν ,το Ενετικόν και το Βιενναίον χειρόγραφον. Από τις αρχαιότερες εκδόσεις του Πλάτωνος σπουδαιότερες είναι του Έλληνα Μάρκου Μουσούρου στην Βενετία και του H.Stephanus [ Eρρ. Στεφάνου ] η οποία κατέστη παρα πολύ κοινή [ vulgata ]. ΠΡΟΣΩΠΑ : Χαρμίδης , Κριτίας { κριτής < κρίνω } ,Χαιρεφών { χαίρω + φαίνω } ,Σωκράτης [ σώζω + κράτος ].
ΧΡΟΝΟΣ : Ο διάλογος γίνεται την επομένη της επανόδου του Σωκράτους στην Αθήνα από την μάχη της Ποτίδαιας στην Χαλκιδική ,που είχε λάβει μέρος το 432 π.Χ. ΤΟΠΟΣ : Ο χώρος όπου γίνεται ο διάλογος είναι η παλαίστρα. του Ταυρέου [ που ήταν ιδιοκτήτης της παλαίστρας και παιδοτρίβης ].Ο Σωκράτης διηγείται λεπτομέρειες της μάχης και θέλει κι αυτός να μάθει τα νέα των ̓Αθηνών. Ο Κριτίας συναντά τον Χαρμίδη ,που πάσχει από πονοκέφαλο, κι ο Σωκράτης του προσφέρει ένα βότανο που έχει μαζί του εναντίον του πονοκεφάλου, που πρέπει όμως να συνδυασθεί με μια «επωδή» (ξόρκι) πριν το πάρει ο πάσχων. ΥΠΟΘΕΣΗ : Ο Σωκράτης ζητάει από τον Χαρμίδη να απαντήσει στο ερώτημα, τι είναι σωφροσύνη, πράγμα που αποτελεί και το κύριο θέμα του διαλόγου.
Η τετράδα αρετών για την αποτροπή τέτοιων κακών είναι η εξής :η φρόνηση για το λογικό μέρος, η ανδρεία για το θυμικό μέρος, η σωφροσύνη για το επιθυμητικό μέρος, και η δικαιοσύνη για όλες μαζί τις δυνάμεις.
J.B.HOFMANN – » Ετυμολογικόν Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής ».
Σάος { < σάFος } , σώος ,σως .
ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ – » Ανώμαλα ρήματα της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης ».
Σωφρονίζω.
ΙΩ. ΣΤΑΜΑΤΑΚΟΥ – » Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης ».
Σωφροσύνη ,σώφρων, φρην.
Η.LIDDELL & R.SCOTT – » Μέγα Λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Σωφροσύνη , σώφρων.
ΗΣΥΧΙΟΥ – » Λεξικόν ».
Σως, σωφροσύνη, σώφρων ,σωφρονιστής.
ΣΟΥΔΑ / ΣΟΥ’Ί’ΔΑ – » Λεξικόν ».
Σωφροσύνη.
ΦΩΤΙΟΥ – » Λεξικόν συναγωγή ».
Στο αρχαίο γυμνάσιον ,θεωρείτο μεγάλης σπουδαιότητας και η αρχή των σωφρονιστών ,ως προς την αγωγή των νέων. Αυτοί είχαν έργο τους το να εμπνέουν στους νέους την αγάπη της σωφροσύνης και να προφυλάσσουν την αρετή αυτή από κάθε επιβλαβή επήρεια.
5.ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΘΕΣΙΣ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ. Στον διάλογον αυτόν ο Πλάτων δεν εξετάζει την σωφροσύνην από ηθικής απόψεως, αλλά από λογικής. Η έννοια της σωφροσύνης δεν είναι δυνατόν να αναλυθεί ,να μεταφρασθεί και να αποδοθεί στις ξένες γλώσσες διά μίας λέξεως.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Χαρμίδης ».{ Εισαγ. Γ. ΜΙΣΤΡΙΩΤΟΥ }.
Ο φιλόσοφος στον »Χαρμίδη », παρά πάσαν προσδοκίαν δεν εξετάζει την σωφροσύνην υπό ηθικήν, αλλά υπό λογικήν έποψιν.
Ι. ΘΕΩΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ – » Φαίδρος », [ σελ.21-23 ].
Ό,τι ονόμαζαν οι αρχαίοι σωφροσύνη, δεν είναι άλλο από τον μετριασμό της ορμής, του πάθους, και γενικά της επιθυμίας από τη νοημοσύνη. Τούτο δημιουργεί και τον καθαρό ανθρωπισμό.
Β’ ΜΕΡΟΣ
Τί είναι σωφροσύνη ;
ΟΜΗΡΟΥ – » Οδύσσεια »,{ ψ,10-14 }.
Οι Θεοί μπορούν να παλαβώνουν τον πιο φρόνιμο, και πάλι φρόνιμο να κάνουνε τον σαλεμένο.
ΘΕΟΓΝΙΔΟΣ – »Ελεγείες»,{ στ. 378-380 }.
H σωφροσύνη είναι το αντίθετον της ύβρεως , διότι είναι αντίστοιχα αρετή και κακία του επιθυμητικού { βουλητικού }.Η φρόνησις είναι αρετή του Λογιστικού μέρους της ψυχής. Άρα <<.. είτε στη σωφροσύνη είτε στην ύβρη στρέψει ο νούς …>>
ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ – » Ιφιγένεια η εν Αυλίδι »,{ στ.543-47 }. Στάσιμο Α’.
Καλότυχοι είναι οι άνθρωποι που τις χαρές της Αφροδίτης με μέτρο και συγκράτηση τις δοκιμάζουν.
ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ – Βάκχαι », { στ.314 – 18 }.
Δεν θα αναγκάσει ο Διόνυσος να σωφρονούν οι γυναίκες στην Κύπριν [ Αφροδίτην ] , αλλά εκ φύσεως υπάρχει αυτό { το σωφρονείν [ η σωφροσύνη των γυναικών ] ενυπάρχει στα πάντα για πάντα }.Πρέπει να σκεφτείς ,ότι η γυναίκα η σώφρων, και όταν βακχεύει, δεν διαφθείρεται.
ΓΡ. ΒΕΡΝΑΡΔΑΚΗ – » Ερμηνευτικόν λεξικόν ».
Ευρ. ‘Βάκχαι’‘,[ στ.314-16 }. << Δεν είναι ο Διόνυσος εκείνος, που θ ̓ αναγκάσει τις γυναίκες να είναι σώφρονες ( αν δεν είναι ] ως προς την Κύπριν [= Αφροδίτη ,θεά του έρωτα ].
ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ – » Πλούτος »,{ στ.563-4 }.
Αρετή του φτωχού είναι και η σωφροσύνη. Έργο δικό της είναι η ντροπή [ κοσμιότης ] έργο του πλούτου η αδικία .
ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ – » Νεφέλαι», [ στ.961-2 }.
Στην αρχαία αγωγή των παιδιών διδάσκονταν τα δίκαια και η σωφροσύνη είχε αξία.
Ο Σωκράτης μιλούσε για τα ανθρώπινα πάντα εξετάζοντας τί είναι ευσεβές -ασεβές, τί δίκαιον- άδικον, τί σωφροσύνη -μανία…
ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ – » Κύρου παιδεία »,{ Γ’.Ι }.
Επειδή η σωφροσύνη είναι ψυχική διάθεση [ πάθημα ] όπως η λύπη και η χαρά , δεν αποκτάται με την διδασκαλία και την άσκηση [ μάθημα ].
ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ – » Κύρου παιδεία »,{ Η’.Ι }.
Ξεχώριζε τη σεμνότητα [ αιδώ ] από την σωφροσύνη. Οι σεμνοί [ ντροπαλοί ] αποφεύγουν τις κακές πράξεις φανερά ,ενώ οι σώφρονες αποφεύγουν και τις κακές πράξεις και στα φανερά και στα κρυφά.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Ηθικά Ευδήμεια », III. { 1221 a } .
Η σωφροσύνη είναι το μέσον μεταξύ μίας υπερβολής [ ακολασία ] και μίας ελλείψεως [ αναισθησία ]
ΓΑΛΗΝΟΥ – » Περί των Ιπποκράτους και Πλάτωνος δογμάτων » ,{ Ζ’. 1-3 }.
Ο εγκέφαλος ,η καρδιά και το ήπαρ είναι οι αρχές των δυνάμεων οι οποίες μας διοικούν. Το ένα έχει εγκατασταθεί εντός του εγκεφάλου ,το δεύτερο εντός της καρδιάς και το τρίτο εντός του ήπατος .Ο Πλάτωνας παρομοιάζει το επιθυμητικόν μέρος [της ψυχής ] με θηρίο ποικιλόμορφο και πολυκέφαλο, το θυμοειδές με λέοντα και το λογιστικόν με άνθρωπο .
ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΥ – » Ομηρικά προβλήματα », { 33.8 }.
Την ύβριν με τα πολλά κεφάλια, σαν την Λερναίαν Ύδραν, αποκεφάλισε.
ΚΛΑΣΣΙΚΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΑ – »Ο Προμηθέας ».
Ο Τιτάνας Προμηθέας πάσχει για την φιλανθρωπία του. Δεμένος στον Καύκασο κάθε μέρα ένας αετός του έτρωγε το συκώτι [ ήπαρ ] ,το οποίο ξαναμεγάλωνε την νύχτα κι ο αετός την άλλη μέρα το έτρωγε πάλι. Ως γνωστόν η» έδρα’‘ του Επιθυμητικού είναι το ήπαρ. Το ήπαρ είναι το μόνο από τα όργανα που αναπλάθονται στον άνθρωπο .Ποίες ήσαν αυτές οι επιθυμίες ,που τις κατέτρωγε καθημερινά ο αετός του Διός και βασάνιζαν τον Προμηθέα ;
ΣΩΦΡΩΝ και ΕΓΚΡΑΤΗΣ.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ -» Μεγάλα Ηθικά » [ Β’ ‘], { 1203 b }.
Ο σώφρων είναι και εγκρατής , αλλά ο εγκρατής δεν είναι και σώφρων.
ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΥ – » Ομηρικά προβλήματα », { 18,19 }.
Ο Πλάτων άντλησε από την πηγή των Ομηρικών επών τα άλογα μέρη ψυχής και το λογικόν ,τα οποία μετέφερε στους διαλόγους του.
J. de RIBERA – »Tityus [ Tιτυός ] », { 1632 }.
O υιός του Διός, γίγαντας Tιτυός βασανίζεται όπως ο Προμηθέας : δύο αετοί του τρώνε το ήπαρ { έδρα των επιθυμιών }.
AΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Ηθικά Νικομάχεια », { Γ’.1117 b , 1118 a ,1118 b , 1119 a },{ ΣΤ’.1140 b }.
Σωφροσύνη ,ακολασία. Η σωφροσύνη έχει να κάνει με τις σωματικές ηδονές, αλλά όχι με όλες . Διότι όσοι χαίρονται με τα όσα βλέπουν με τα μάτια τους, όπως, για παράδειγμα, με τα χρώματα, τα σχήματα και τις ζωγραφιές, δεν χαρακτηρίζονται ούτε σώφρονες ούτε ακόλαστοι. Η σωφροσύνη και η ακολασία έχουν σχέση με εκείνες τις ηδονές που είναι κοινές στον άνθρωπο και στα ζώα και που κατά συνέπεια φαίνονται δουλικές και ζωώδεις. Αυτές είναι η αφή και η γεύση. Περισσότερο σχετίζεται με την ακολασία η πιο κοινή αίσθηση απ’ όλες : η αφή, και μάλιστα με την ηδονή που αυτή προκαλεί σε σχέση με ορισμένα σημεία του σώματος. Δίκαια θα μπορούσε να θεωρηθεί (η αφή) επονείδιστη, στον βαθμό που δεν προέρχεται από την ανθρώπινη, αλλά από τη ζωική μας υπόσταση. Το να απο λαμβάνει κανείς τέτοια πράγματα και να τα προτιμά πάνω απ’ όλα είναι ζωώδες.
AΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – »Περί αρετών και κακιών », { 1250 a -1251 a }.
Aκολασία -σωφροσύνη .
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Προβλήματα » [ 3 ] , { 2,3,7 }.
ΚΗ. Όσα περί σωφροσύνην και ακολασίαν , εγκράτειαν και ακρασίαν [ ασωτία ].
Οι άνθρωποι συγχέουν τον ακόλαστο με τον ακρατή, μολονότι είναι δύο διαφορετικοί χαρακτήρες, εφόσον ο ακρατής συνδέεται επίσης και με την οργή, τις τιμές και το κέρδος. Οι άσωτοι.
ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ – » Ιστορίαι », { Α’.18 ,3 }.
Η αιδώς [ αίσθημα της τιμής ] συνδέεται στενά με την σωφροσύνη και η ευψυχία [ γενναιότητα ] με την αισχύνη [αίσθημα της ντροπής ].
Μεγίστη αρετή το να είναι σώφρων κάποιος και η σοφία έγκειται στο να λέμε την αλήθεια και να ενεργούμε σύμφωνα με την ουσίαν των πραγμάτων ,αφού πρωτύτερα την κατανοήσουμε .Η φρόνηση είναι κοινή [ ξυνόν ] σε όλους τους ανθρώπους.
Ο.Ε. ΑΤΛΑΣ – » Απάνθισμα σοφίας ».
Σωφροσύνη ,σώφρων.
CICERONIS – » De Inventione » , { II. 164 }.
Τα μέρη της εγκράτειας [Temperantia ] είναι η αυτοσυγκράτηση [ continentia ],η επιείκεια [ clementia] και η μετριοφροσύνη [ modestia].
Γ’.ΜΕΡΟΣ.
Ο «ΧΑΡΜΙΔΗΣ» είναι ένας μικρός διάλογος του Πλάτωνος ,“περίεργος και δύσκολος” κατά τον Guthrie .Η σκηνογραφία του «Χαρμίδου» είναι από τις ωραιότερες των πλατωνικών συγγραμμάτων Ο Σωκράτης, απαντώντας στις ερωτήσεις των συνδιαλεγομένων εταίρων, αφ’ ενός αφηγείται σ’ αυτούς τις λεπτομέρειες της μάχης, στην οποίαν έπεσαν πολλοί Αθηναίοι ,αφ’ ετέρου ρωτάει να μάθει τα νέα των Αθηνών, ύστερα από την μεγάλη απουσία του, και μάλιστα αυτά που τον ενδιαφέρουν περισσότερο ,δηλαδή τα «περί φιλοσοφίας όπως έχοι τα νυν, περί τε των νέων, ει τινες εν αυτοίς διαφέ–ροντες η σοφία η κάλλει η αμφοτέροις εγγεγονότες είεν» ( δηλ. για την φιλοσοφία, σε ποια κατάσταση βρίσκεται αυτόν τον καιρό, και για τους νέους αν διακρίθηκε κάποιος ανάμεσά τους για την σοφία ή για το κάλλος ή και για τα δύο ].
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – »Χαρμίδης ».
Ο Κριτίας συστήνει τον συγγενή του ,τον όμορφον έφηβο Χαρμίδην ,ο οποίος ακριβώς την ώρα εκείνη προσέρχεται στην σωκρατικήν ομήγυρη και συγκεντρώνει τα βλέμματα του θαυμασμού μικρών και μεγάλων. Όμως ο Χαρμίδης υποφέρει από δυνατό πονοκέφαλο. Ευτυχώς ο Σωκράτης έχει κάποιο βότανο κατά της κεφαλαλγίας, που έχει φέρει μαζί του από την εκστρατεία. Αυτό όμως για να δράσει αποτελεσματικά, πρέπει να συνδυαστεί με ένα γήτεμα ( ξόρκι) , μίαν «επωδήν», επαδομένην προηγουμένως, πριν από την λήψη του φαρμάκου, στον πάσχοντα Η επωδή αυτή δεν είναι βέβαια τίποτα άλλο παρά ο μυθικός συμβολισμός της ψυχικής θεραπείας διά των καλών λόγων, η οποία πρέπει να προηγείται της θεραπείας του σώματος Και αυτή πάλι η σωματική θεραπεία πρέπει να είναι γενική και να μη εντοπίζεται μόνον στο μέρος του σώματος ,που νοσεί και πάσχει (156 Ε)
Συνίσταται λοιπόν η υγεία και η θεραπεία της ψυχής στην σωφροσύνην. Ο Κριτίας βεβαιώνει ότι ο Χαρμίδης υπερέχει των άλλων νέων όχι μόνον κατά το κάλλος του σώματος, αλλά και κατά την υγεία της ψυχής , την σωφροσύνην Εν τοιαύτη περιπτώσει, λέγει ο Σωκράτης, ο Χαρμίδης θα γνωρίζει άριστα τί είναι σωφροσύνη. Του ζητάει ,λοιπόν, απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα, που αποτελεί και το κύριο θέμα του διαλόγου.
«ΑΜΠΡΑ ΚΑΤΑΜΠΡΑ»: Στην ελληνορωμα’ι’κή Αίγυπτο . Ξόρκι για τον πονοκέφαλο.
Το αβρακαδάβρα (abracadabra) ή αμπρακατάμπρα είναι επίκληση που συναντάται σε πολλές γλώσσες παγκοσμίως. Στην αρχαιότητα πιστευόταν πως αυτή η περίεργη λέξη έχει μεγάλη δύναμη. Θεωρούσαν πως θεράπευε ασθένειες και προφύλαγε τους ανθρώπους από το κακό που μπορούσε να τους τύχει.
A. MANTEGNA – » Ο Θρίαμβος της Αρετής »,{ 1502 }.
Η Μινέρβα [ Αθηνά ] διώχνει τις Κακίες από τον Κήπο της Αρετής. Στον ουρανό μέσα σto σύννεφο διακρίνονται : Justice, Temperance and Fortitude { Δικαιοσύνη, Σωφροσύνη και Σθένος [ δύναμη ] }.
ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ .
O πλατωνικός διάλογος »Χαρμίδης » μπορεί να χωριστεί στα εξής μέρη : α) Διάλογος Σωκράτους και Χαρμίδη ( 159 b – 162 b ) β) Διάλογος Σωκράτους και Kριτία ( 162 c – 175 a ) γ] Συμπέρασμα ( 175 a – 176 d ).
Ο Χαρμίδης, απαντώντας στο ερώτημα για την ουσία της σωφροσύνης, λέγει ότι σωφροσύνη είναι »το πράττειν πάντα κοσμίως και ησύχως» .Αυτή η «ηρεμία » και στο βάδισμα και στις κινήσεις γενικά και στην ομιλία και σ’ όλες τις εκδηλώσεις του ανθρώπου είναι η σωφροσύνη. Αυτόν τον ορισμόν αποκρούει αμέσως ο Σωκράτης, αντιλέγοντας, ότι σ’ όλες τις ανθρώπινες ενέργειες εκτιμάται ακριβώς το αντίθετο της ησυχιότητας και της βραδύτητας, δηλαδή η ταχύτητα. Έτσι αποκλείεται το να θεωρείται η βραδύτητα ως σωφροσύνη. Μία νέα απόπειρα του Χαρμίδου να απαντήσει στο αρχικόν ερώτημα, παρουσιάζει ως κύριο γνώρισμα της σωφροσύνης την αιδώ. Η σωφροσύνη, λέγει ο Χαρμίδης, κάνει τον άνθρωπον »αισχυντηλόν» [ αιδήμονα ] .Όμως με έναν ομηρικό στίχο ανατρέπεται και η δεύτερη απόπειρα ορισμού. Η τρίτη απόπειρα του Χαρμίδου ,που ακολουθεί , αποδίδει έναν ορισμό της σωφροσύνης, που άκουσε από άλλον. Σύμφωνα με αυτόν , σωφροσύνη είναι το να μη πολυπραγμονεί κανείς, αλλά να κάνει ο καθένας το δικό του έργο «έκαστον τα εαυτού πράττειν» . Ενώ ο σωκρατικός έλεγχος αρχίζει να κλονίζει την υπόσταση κι αυτού του ορισμού , επεμβαίνει στην συζήτηση ο Κριτίας ,που συμφωνεί με τον Σωκράτη και προσθέτει νέον ορισμό ,ότι σωφροσύνη είναιτο »γνώθι σαυτόν » κι έτσι ο διάλογος υψώνεται σε ανώτερον επίπεδο.
OΡΙΣMOI ΣΩΦΡΟΣΥΝΗΣ :
Στον διάλογο γίνονται έξι προσπάθειες ορισμού της σωφροσύνης :
I }.Σωφροσύνη είναι »το πράττειν πάντα κοσμίως και ησύχως».
Ο Χαρμίδης απαντά λέγοντας πως σωφροσύνη είναι το να κάνει κανείς τα πάντα με κοσμιότητα και ησυχία , ένα είδος ηρεμίας και μέτρου σε όλα όσα κάνουμε. Ο Σωκράτης αντικρούει τον Χαρμίδη, λέγοντας πως η ησυχία, με την έννοια της βραδύτητας, δεν μπορεί να θεωρηθεί στοιχείο της σωφροσύνης, γιατί στις ανθρώπινες ενέργειες μεγάλη σημασία έχει συχνά η ταχύτητα.
ΗΣΥΧΙΟΤΗΣ.
Είναι ήσυχος , ο βραδύς ; Είναι κακόν η ησυχίακαι η κοσμιότητα ;
Ο Σωκράτης ταυτίζει την ησυχία με την βραδύτητα και την συγκρίνει με την ταχύτητα και το καλό , κάτι που δεν ισχύει. Άλλο βραδύτητα και ταχύτητα και άλλο η ησυχία. Η ηρεμία δεν είναι ούτε βραδύτητα ούτε ταχύτητα. Για την βραδύτητα και την ταχύτητα υπάρχουν ανάλογα και αντικρουόμενα γνωμικά [ γοργόν -βραδύ ] .Ο Χαρμίδης εδώ εννοεί την αυτοκυριαρχία ,ενώ ο Σωκράτης πλέκει μία σοφιστεία με μηδαμινή αποδεικτική ισχύ.
ΙΩ. ΣΤΑΜΑΤΑΚΟΥ – » Λεξικόν της αρχαίας ελληνικής γλώσσης ».
AN. ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – » Ο εν τη λέξει Λόγος ».
Ησυχία { < ηδύς }.
ΑΜΜΩΝΙΟΥ – » Λεξικόν ομοίων και διαφόρων λέξεων ».
Ησυχία [σιωπή ] και ησυχία [ επιείκεια = μετριοπάθεια ].
ΙΙ}.Σωφροσύνη είναι η αιδώς.
Κατά το δεύτερον ορισμόν ο Χαρμίδης προσπαθεί να ξεπεράσει τα εξωτερικά γνωρίσματα [ συμπεριφορά ] και να φτάσει στα εσωτερικά ,δίνοντας στην σωφροσύνη την έννοια της σεμνότητας, της ντροπής [ αιδούς ]. Η αιδώς είναι κάτι το αγαθόν ,εφόσον ταυτίζεται με την σωφροσύνη ,αλλά και κάτι κακόν ,όπως μαρτυρεί και ο στίχος του Ομήρου. Η σωφροσύνη όμως είναι μόνο κάτι το αγαθόν ,άρα δεν μπορεί να ταυτίζεται με την αιδώ ,που άλλοτε είναι κάτι το αγαθόν και άλλοτε κάτι το κακόν.
Ο Σωκράτης αποκρούει τον ορισμό με έναν ομηρικό στίχο :
ΟΜΗΡΟΥ – » Οδύσσεια »,{ ρ,347 }
Η ντροπή [ αιδώς ] δεν ταιριάζει [ δεν είναι αγαθή ] σ’ άνδρα που βρίσκεται σε ανάγκη [ χρεία ].
H.LIDDELL & R.SCOTT – » Mέγα λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Αιδώς .
ΑΜΜΩΝΙΟΥ – » Λεξικόν ομοίων και διαφόρων λέξεων ».
Αιδώς – αισχύνη.
Α. ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – » Ο εν τη λέξει Λόγος ».
Αιδούμαι, αιδώς, αισχύνη.
Αίσχος { < αιδχος < αιδώς } : αισχύνη, ατιμία // δυσμορφία, ασχημία, είτε του πνεύματος, είτε του σώματος. Διαφέρει δε ηαιδώς[ εντροπή ] από το αίσχος.
Η κακή αιδώς [ ντροπή] ,δηλώνει αναποφασιστικότητα, δισταγμό , αδυναμία [ δειλία ] ένα είδος φόβου να ακολου-θήσει η ψυχή [ να πράξει κάτι ] το αγαθόν. Η αγαθή αιδώς [ ντροπή ], η αιδημοσύνη που συγκρατεί , εμποδίζει την ψυχή να ακολουθήσει [ να πράξει κάτι ] το κακό. Κάτι σαν το »σωκρατικόν δαιμόνιον ‘.Έτσι η πρώτη αιδώς καταστρέ-φει , η δεύτερη σώζει. { σ.σ. το »σωκρατικόν δαιμόνιον» δεν έλεγε ποτέ στον Σωκράτη τί πρέπει να πράξει ,αλλά τί δεν πρέπει. Ειδάλλως ο άνθρωπος θα κατέληγε μαριονέτα , έρμαιο κάποιων εντολών και όχι πρόσωπο με ελευθερία βουλήσεως }.
ΕΙΣΑΓΩΓΗ : Αιτίες και αφορμές για την τραγωδία , [ σελ.15 }.
ΔΙΣΣΟΙ ΛΟΓΟΙ.
Δισσός / [Αττ.] διττός / [ Ιων.] διξός, -ή, -όν ( < δις ) : δύο ειδών, διπλός ,[ πληθ.] δύο ,[ μεταφ.] , διπλός, αμφίβολος, ασαφής, αμφιλεγόμενος . Στους ‘ δισσούς λόγους ‘ { μία σειρά σοφιστικών κειμένων σε δωρική διάλεκτο } υποστηρίζεται ,ότι για κάθε ζήτημα υπάρχουν [ τουλάχιστον δύο ] διαφορετικές απόψεις ,τις οποίες οι μαθητές πρέπει να ερευνήσουν με σκοπό την εξάσκηση στην επιχειρηματολογία.
Την τρίτη προσπάθεια του Χαρμίδη να ορίσει τη σωφροσύνη ως το αντίθετο της πολυπραγμοσύνης («έκαστον το τα εαυτού πράττειν»), ο Σωκράτης επίσης την ανασκευάζει ,ώσπου μπαίνει στη μέση ο Κριτίας, που διακρίνει το »πράτ–τειν» από το »ποιείν » και ισχυρίζεται ότι το »πράττειν» δεν αποτελεί ποτέ όνειδος [ εδώ αναφέρει προς επίρρωση ;;; και έναν στίχο από το »Έργα και ημέραι » του Ησιόδου ] και ότι σώφρων και αγαθοεργός είναι εκείνος που πράττει τα πράγματα που του είναι οικεία. Ο Σωκράτης παρατηρεί , ότι το πράττειν το αγαθόν προϋποθέτει τη γνώση του αγαθού. Άρα, η σωφροσύνη είναι κάποια γνώση.
ΗΣΙΟΔΟΥ – » Έργα και ημέραι », { στ.311 }.[ αποδ. ΣΤ.ΓΚΙΡΓΚΕΝΗ ].
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Χαρμίδης », { …. }, [ σημ. ΚΑΚΤΟΥ ].
Mία παρερμηνείας [ σοφιστεία ] από την πλευρά του Κριτία ,ο οποίος παραφράζει τον στίχο του Ησιόδου.
Πολυπράγμονες είναι οι πολιτικοί ,{ δηλ. μη φρόνιμοι ,επειδή ασχολούνται με πολλά και είναι δοκησίσοφοι ] ,ενώ ο τω αυτώ ειδέναι [ = αυτός που γνωρίζει αυτά που τον αφορούν ,το συμφέρον του ] είναι φρόνιμος.
Ποία πράγματα »είναι στο χέρι μας» και ποία »δεν είναι στο χέρι μας» ;
ΕΠΙΚΤΗΤΟY – » Εγχειρίδιον » , { 1 }.
Από τα υπάρχοντα πράγματα ,άλλα είναι » εφ’ημίν » { βρίσκονται στην εξουσία μας , εξαρτώνται από μας ] και άλλα είναι »ουκ εφ’ημίν » { δεν βρίσκονται υπό τον έλεγχό μας ,δεν εξαρτώνται από μας }. Τα »εφ’ημίν » είναι φύσει ελεύθερα ,ακώλυτα και ανεμπόδιστα. Τα »ουκ εφ’ημίν » είναι ασθενή ,υποδουλωμένα ,υποκείμενα σε εμπόδια ,αλλότρια [ ξένα]. Αν θεωρήσεις τα φύσει υποδουλωμένα ως ελεύθερα και τα αλλότρια ως δικά σου ,θα πέσεις σε εμπόδια , σε θλίψεις και ταραχές.
ΤΑ »ΕΦ’ ΗΜΙΝ » ΚΑΙ ΤΑ »ΟΥΚ ΕΦ’ ΗΜΙΝ » .
Εκ των πραγμάτων άλλα μεν είναι »εφ’ ημίν», και άλλα »ουκ εφ’ ημίν». »Εφ’ ημίν» είναι η υπόληψις ( δηλ. η εντύπωση, η γνώμη που σχηματίζουμε για τα πράγματα ), η ορμή ( δηλ. η παρόρμηση, η κίνηση της ψυχής μας προς κάποιο στόχο ή σκοπό ), η όρεξις ( δηλ. η φυσική επιθυμία για κάτι που θέλουμε ), η έκκλισις ( δηλ. η παρέκκλιση, η αποστροφή προς κάτι που δεν θέλουμε ) και μ’ έναν λόγο, όσα είναι δικά μας έργα. ‘»Ουκ εφ’ ημίν» είναι το σώμα ( δηλ. η σωματική διάπλαση και γενικώς τα σωματικά χαρακτηριστικά ), η κτήσις ( δηλ. τα υλικά αποκτήματα), οι δόξες (δηλ. οι γνώ-μες που σχηματίζουν οι πολλοί ), οι αρχές ( δηλ. οι θέσεις εξουσίας ) και μ’ έναν λόγο, όσα δεν είναι δικά μας έργα.
ΕΠΙΚΤΗΤΟΥ – » Διατριβαί », {Α’. α . 1-18 }.
α. Περί των » εφ’ ημίν » και των »ουκ εφ’ ημίν».
Οι θεοί έκαναν να εξαρτάται από μας μόνο το πιο σημαντικό απ’ όλα κι αυτό που κυριαρχεί πάνω στα άλλα, δηλαδή η ορθή χρήση των εντυπώσεων, ενώ τα άλλα να μην εξαρτώνται από μας. Η λογική ικανότητα εξετάζει τον εαυτό της και όλα τα άλλα.
ΠΡΑΤΤΕΙΝ – ΠΟΙΕΙΝ – ΕΡΓΑΖΕΣΘΑΙ.
H.LIDDELL & R. SCOTT – » Μέγα λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Πράσσω / πρήσσω / πράττω : Η ρίζα είναι πιθανώς η ίδια με του περάω [ περνάω ].Η πρώτη σημασία φαίνεται ότι ήταν η του περάν, διέρχεσθαι.Eυ πράττω : [ κυρ.] καλώς πράττω ,ενεργώ σωστά // άρα διάκειμαι καλώς ,ευτυχώ. Συνεπώς η ευτυχία έχει άμεση σχέση με τις ορθές [ευ] πράξεις ενός ανθρώπου.Κακώς πράττω : κάνω κάτι εσφαλμένα, ενεργώ κακώς // διάκειμαι κακώς ,δυστυχώ.
H.LIDDELL & R. SCOTT – Επιτομή του Μεγάλου λεξικού της Ελληνικής γλώσσας ».
Ποιέω-ώ . Έχει δύο γενικές σημασίες : κατασκευάζω και πράττω.
ΑΝ. ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – »Ο εν τη λέξει Λόγος ».
Πράσσω / πρήσσω / πράττω .
Η πρώτη σημασία του πράττω είναι δια-περώ, διέρχομαι θάλασσα. Η πράξις για τον Έλληνα είναι πρωτίστως θαλασσινή . ‘Όπως και η πράσις [=πώλησις ] . Πιπράσκω = πωλώ, πρβλ. «πρατήριον «. Γι αυτό πράσις σημαίνει και πράξις .
Ποίησις / Πόησις.
Είναι η δημιουργία ,που αντλεί αυτομάτως από τις «ρίζες«, από αυτήν την ίδια την πηγή της ζωής, τον Θεόν.
Ποίησις είναι κάτι γενικόν. »Κάθε αιτία μεταβάσεως οιουδήποτε πράγματος από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, είναι ποίησις». { ποίησις ,εκ του μη όντος εις το ον }.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Σοφιστής » ,{ 265 b , 219 b }.[ αποδ. ΔΗΜ.ΓΛΗΝΟΥ ].
Ποιητική είναι κάθε δύναμη ,που γίνεται αιτία ν’ αρχίσουν να υπάρχουν -από μια στιγμή κι έπειτα -πράγματα , που πριν δεν υπήρχαν .
ΕΡΓΟΝ -ΕΡΓΑΖΟΜΑΙ.
Σ.ΔΩΡΙΚΟΥ & Κ.Χ»ΓΙΑΝΝΑΚΗ – » Το δίγαμμα F ».
[ F ] έργον.
H.LIDDELL & R. SCOTT – Επιτομή του Μεγάλου λεξικού της Ελληνικής γλώσσας ».
Εργάζομαι < έργον < Fεργον [ Γερμ. Werk ].
ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΥ ΣΟΦΙΣΤΟΥ – » Λεξικόν κατά στοιχείων Ιλιάδος και Οδυσσείας ».
Α. ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – » Ο εν τη λέξει Λόγος ».
Γεωργία ,γεώργημα ,έργον.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Μεγάλα Ηθικά Α’ », { 1197 a }.
ΠΟΙΗΣΙΣ { ποιητικόν } – ΠΡΑΞΙΣ { πρακτικόν }.
IV }.Σωφροσύνη είναι »η των αγαθών πράξις».
Στην τέταρτη προσπάθεια ορισμού της σωφροσύνης ο Κριτίας κατόπιν πιέσεως του Σωκράτους δίνει σαφέστερον ορισμό : αυτός που αγαθά [ποιεί] κατασκευάζει [ αγαθοποιός = ευεργετικός ] κι όχι κακά τον θεωρώ σώφρονα ,κι εκείνον που κακά [ ποιεί ] κατασκευάζει [ κακοποιός= επιβλαβής ] κι όχι αγαθά δεν τον θεωρώ σώφρονα.
Ο Σωκράτης ελέγχει τον ορισμόν αυτόν και αποδεικνύει με τα παραδείγματα του ιατρού και άλλων δημιουργών ,ότι » μερικές φορές είτε ωφέλιμον είτε βλαβερόν έκανε ,π.χ. ο ιατρός , δεν ξέρει τί έκανε .Έτσι μερικές φορές που ο ιατρός έκανε ωφέλιμες θεραπείες ενήργησε με σωφροσύνη και είναι σώφρων ,αγνοεί ότι είναι σώφρων. Ο Κριτίας εδώ περι-έπεσε σε αντίφαση ,διότι πιο πριν είπε ,ότι οι σωφρονούντες δεν αγνοούν ,ότι σωφρονούν. Από την συζήτηση όμως δείχθηκε το αντίθετο ,δηλαδή ότι αγνοούν .Όμως είναι δυνατόν ,να αγνοεί ο σώφρων ,ότι είναι σώφρων και παρ’ όλα αυτά να πράττει με σωφροσύνη ;
V }.Σωφροσύνη είναι το »γιγνώσκειν αυτόν εαυτόν » .
Στην πέμπτη προσπάθεια ορισμού ,ο Κριτίας αποσύρει τον προηγούμενον ορισμό και δίνει νέον ,δηλαδή σωφροσύνη είναι το »γιγνώσκειν εαυτόν » ,διότι αντίθετα από τις άλλες γνώσεις, η σωφροσύνη είναι γνώση του εαυτού της, των άλλων γνώσεων και της αγνοίας { δηλ. αυτογνωσία = γνώση του τι γνωρίζουμε και τι δεν γνωρίζουμε }.Ο Σωκράτης παρατηρεί σ’ αυτά, ότι αυτός που πράττει το αγαθόν δεν γίνεται να μην γνωρίζει ακριβώς το πράττειν το αγαθόν .Έτσι το σωφρονείν, σύμφωνα με τα παραπάνω ,προϋποθέτει την γνώση του αγαθού .Άρα η σωφροσύνη είναι κάποια γνώση [ επιστήμη ] .Συμφωνώντας με αυτά ο Κριτίας, δέχεται ότι όντως σωφροσύνη είναι το «γιγνώσκειν εαυτόν», το να γνωρίζει κανείς τον εαυτόν του, η αυτογνωσία .Η σωφροσύνη, σύμφωνα με τον Κριτία, είναι μία γνώση, μία »επιστήμη του εαυτού της και των άλλων επιστημών» και μάλιστα όχι μόνον αυτών, αλλά και της »ανεπιστημοσύνης», δηλαδή της αμαθείας και αγνοίας.
Ασφαλώς πρόκειται περί αυθαίρετης ερμηνείας του Κριτία . Διότι δεν προκύπτει από κάποια φιλολογική απόδειξη ,ότι το περίφημο γνωμικό »Γνώθι σαυτόν » είναι ταυτόσημο με το » Σωφρόνει » και ότι είναι χαιρετισμός του Θεού προς τους εισερχομένους στο ναό του Απόλλωνος στους Δελφούς. Άλλο ένα σοφιστικό τέχνασμα στον διάλογο από την πλευρά τώρα του Κριτία. Ότι το Δελφικόν ΕΙ σημαίνει » γνώθι σαυτόν » και ταυτίζεται με το »χαίρε», είναι μία υπόθεση του Αμμωνίου στο » Περί του ΕΙ του εν Δελφοίς » [ Πλουτάρχου ] και όχι απόδειξη.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Χαρμίδης » , { σχόλ. Γ. ΜΥΣΤΡΙΩΤΗ }.
ΕΙ = έτσι ο Θεός προσαγορεύει τους εισερχομένους [ σοφιστική ερμηνεία του Κριτία ].
‘‘ΕΙ» και » ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ».
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ – » Περί του ΕΙ του εν Δελφοίς », { 17 }, [ αποδ. Β.ΜΟΣΧΟΒΗ ].
Το δελφικόν ΕΙ σημαίνει » γνώθι σαυτόν » και ταυτίζεται με το »χαίρε».
Από παλιά λέγεται και ορθώς [ ευ ] ,ότι αρμόζει μόνο στον σώφρονα [ να ονομάζεται έτσι ] το να πράττει και να γνωρίζει και τον εαυτόν του και όσα πράγματα ,που αφορούν τον εαυτόν του, συμβαίνουν γύρω του .
VI ].Σωφροσύνη είναι »επιστήμη εαυτής και των άλλων επιστημών ».
1].Είναι δυνατή η »επιστήμη επιστημών και ανεπιστημοσύνης» ; 2]. H επιστήμη [ γνώση ] αυτή έχει κάποια αξία ως παράγοντας καθοδηγητικός στον βίον μας ; 3] Μαθαίνει ευκολότερα όποιος την κατέχει ;
»Η σωφροσύνη είναι γνώσις της τε γνώσεως και της αγνοίας». Επομένως μόνος ο σώφρων είναι σε θέση να γνωρίσει μεν καλά τον εαυτόν του, να εξετάσει τι λογής είναι ο ίδιος και να διακρίνει τί γνωρίζει και τί δεν γνωρίζει ,ομοίως δε να εξετάσει εκτός απ’ τον εαυτόν του τα ίδια πράγματα και στους άλλους ανθρώπους. α}. Είναι ορθός ο νέος αυτός ορισμός της σωφροσύνης, ότι σωφροσύνη είναι το »γνώναι εαυτόν και τους άλλους »όσον αφορά την γνώση και την άγνοιά τους ; β}.Ποια η ωφέλεια από την σωφροσύνη ,που νοείται κατ’ αυτόν τον τρόπον ;
Όσον αφορά την ορθότητα του παραπάνω ορισμού της σωφροσύνης ως αυτογνωσίας, ως επιστήμης του εαυτού της , ο Σωκράτης έχει επιφυλάξεις. Όλες οι ψυχικές λειτουργίες , είτε αισθήματα είναι, είτε συναισθήματα, είτε βουλήσεις και επιθυμίες, έχουν, λέγει, ως αντικείμενον όχι τον εαυτόν τους , αλλά κάτι άλλο. Η όραση λ. χ. έχει ως αντικείμενό της όχι την όραση͵ αλλά τα χρώματα, η ακοή τις φωνές και όχι τις ακοές, ο έρωτας το καλό και όχι τον έρωτα και ούτω καθεξής. Πώς λοιπόν είναι δυνατόν η σωφροσύνη, η οποία είναι κι αυτή λειτουργία της ψυχής , να είναι επιστήμη του εαυτού της ;
TA ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΑ.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Χαρμίδης » .{ σχόλια Γ.ΜΥΣΤΡΙΩΤΗ }.
[166 e ]. Από τον ορισμόν » η σωφροσύνη είναι » γνώσις εαυτού » στον ορισμόν » η σωφροσύνη είναι επιστήμη εαυτής και των άλλων επιστημών ». Ο τελευταίος είναι νέος ορισμός ;
[ 167 e ]. Ο φιλόσοφος δεν πιστεύει ,ότι υπάρχει επιστήμη ,η οποία γνωρίζει ,όσα γνωρίζει και όσα δεν γνωρίζει. Αλλά και αν ήταν δυνατόν να υπάρχει ,δεν θα είναι ωφέλιμη. Διότι δεν είναι δυνατόν το υποκείμενον να έχει τον εαυτόν του ως αντικείμενον.
[ 169 e – 170 a ]. Το »τούτο »είναι το »ειδέναι α τε οίδεν και α μη» ενώ το ‘‘εκείνο »είναι »το αυτόν εαυτόν γιγνώσκειν». Το συγκεκριμένο χωρίο παρουσιάζει αυξημένη δυσκολία. Όπως φαίνεται από τα επόμενα, ο Σωκράτης εννοεί μάλλον πως το να γνωρίζει κανείς τι γνωρίζει και τι αγνοεί δεν μπορεί να είναι το ίδιο με το να γνωρίζει ότι γνωρίζει ή ότι αγνοεί.
[ 170 d ].Ο σώφρων που έχει την »επιστήμη των επιστημών» γνωρίζει μόνον ,»ότι οίδε και ότι ουκ οίδε» και όχι »όσα οίδε και όσα ουκ οίδεν»’. Και είναι διαφορετικό »να γνωρίζει κάποιος ό,τι γνωρίζει» από το »να γνωρίζει ότι γνωρίζει ».
[ 171 e -172 a ]. Οι άνθρωποι που πράττουν ορθώς [ ευ ] ,αφού αφαιρεθεί η αμαρτία [ σφάλμα] και ηγεμονεύσει η ορθότητα ,επιδιώκουν την ευδαιμονία
Το ευ πράττειν έχει διπλή σημασία : α]. είμαι ευδαίμων και β]. ορθώς πράττω. Εάν το ευ πράττω ερμηνευτεί ως ευτυχώ ,αναγκαστικά θα δεχθούμε ,ότι ο Σωκράτης σοφιστεύεται ,όπως υποστηρίζει ο Heindorf και άλλοι .
Ο Σωκράτης δεν σοφιστεύεται χρησιμοποιώντας απατηλούς συλλογισμούς .Αιτία της ευδαιμονίας και της μακαριότητας θεωρεί την ορθή πράξη [ ευ πράττειν ] .Άρα μόνον οι »ορθώς πράττοντες » μπορεί να είναι ευδαίμονες. Έτσι η ευδαιμονία στηρίζεται στην ευπραγία , η οποία διαφέρει από την ευτυχία.
Εκείνο που θηρεύεται δια της σωφροσύνης είναι ιδεώδες ανεκπλήρωτον. Παρέχει μόνον ελλιπή ωφέλεια σε όποιον την κατέχει.
[ 172 d ].Η σωφροσύνη είναι επιστήμη [ γνώση ] του αγαθού και του κακού και ως τέτοια κάνει τους ανθρώπους ευδαίμονες.
Συνεπώς η ωφελιμότητα της σωφροσύνης ,όπως έχει οριστεί [ ως επιστήμης της επιστήμης ], καθίσταται προβλη-ματική, διότι ωφέλιμο για την ευδαιμονία του βίου θα ήταν , αν η σωφροσύνη δεν αρκούνταν στο να διαπιστώνει απλώς την γνώση, αλλά αν μας έλεγε τι είναι γνωστό και τι δεν είναι . ̓Αλλά κι αν υποτεθεί ,ότι η επιστήμη του εαυτού της , επιστήμη της επιστήμης (όπως ορίστηκε η σωφροσύνη), είναι όχι απλώς η διαπίστωση και συνείδηση του γεγονότος της γνώσεως , αλλά και η γνώση του εκάστοτε περιεχομένου αυτής, πάλι η σωφροσύνη, που νοείται έτσι, δεν θα μας έκανε ευδαίμονες.
[174 d-e ]. Δεν μας εξασφαλίζει την ευπραγία και την ευδαιμονία »το ζην κατ ‘ επιστήμην » ούτε » το ζην κατά τας υποδείξεις » όλων των επί μέρους επιστημών ( γνώσεων ), αλλά »το ζην κατά τας υποδείξεις μίας μόνον επιστήμης» , της επιστήμης ( της γνώσεως ) του αγαθού και του κακού.
[ 175 a ,d -e ]. Η σωφροσύνη ,όπως ορίστηκε , «ουδεμίας ωφελίας δημιουργός» είναι. Άρα ανωφελής !
Ο Σωκράτης, με μια σειρά συλλογισμών και παραδειγμάτων, αποδείχνει ότι τέτοια γνώση είναι αδύνατη, ότι μια ψυχική λειτουργία όπως η σωφροσύνη δεν μπορεί να έχει σαν αντικείμενο τον εαυτό της, ότι, κι αν ακόμη ήταν δυνατή, θα ήταν ανώφελη. Μόνο μια γνώση μπορεί είναι ωφέλιμη για μας , η γνώση του αγαθού και του κακού. Διότι μόνο με αυτή την γνώση μπορούμε να εξασφαλίσουμε ευπραγία και ευδαιμονία. Άρα η σωφροσύνη δεν είναι ωφέλιμη για τον άνθρωπο ,ούτε μεγάλο αγαθόν ,πράγμα που είναι άτοπον .
Στους διάφορους ορισμού ,τους οποίους δίνουν οι συνομιλητές για την σωφροσύνη, παρατηρείται μια βαθμιαία πρόοδος ,που εκφράζεται ως εξής : 1. σωφροσύνη είναι η ψυχική υγεία 2 . σωφροσύνη είναι η κοσμιότητα και η ησυχιότητα 3. σωφροσύνη είναι η αιδώς 4.σωφροσύνη είναι »τα εαυτού πράττειν» [ δηλ. »το πράττειν το αγαθόν» ] 5. η σωφροσύνη είναι »’επιστήμη επιστήμης» 6. σωφροσύνη είναι »η μετά αυτοσυνειδησίας επιστήμη του αγαθού».
ΣΥΜΠΈΡΑΣΜΑ ΑΠΟΡΗΤΙΚΌΝ .
Η απορητική κατακλείδα του διαλόγου, συνηθισμένη στα πρώτα έργα του Πλάτωνος, συνοψίζεται στην τελική διαπίστωση του Σωκράτους, κατά την οποία » δεν μπορούμε να βρούμε ποια είναι η ουσία εκείνου που ο νομοθέτης των λέξεων { ονοματοθέτης, «ονοματουργός } έδωσε το όνομα σωφροσύνη. Μια παραδοχή ήττας από τον Σωκράτη ,εφόσον η συζήτηση δεν κατέληξε σε θετικό συμπέρασμα, εξ αιτίας του λανθασμένου τρόπου έρευνας . Ο Σωκράτης κατηγορεί τον εαυτό του σαν κακό ερευνητή, αφού δεν παραδέχεται, ως σωστό και αληθές ,το συμπέρασμα της έρευνας αυτής ,δηλ .ότι η σωφροσύνη ,ως γνώση του ότι γνωρίζει κάποιος ,όσα γνωρίζει είναι ανώφελη.
(175b-176d). Είναι αδύνατον κάποιος να γνωρίζει κάπως κάτι ,που αγνοεί τελείως, διότι έτσι οδηγείται στον παραλογισμό.
[ 176 a ].H σωφροσύνη είναι μεγάλο αγαθό .
Η έρευνα της σωφροσύνης εντάσσεται στο γενικότερο πλαίσιο της έρευνας του αγαθού στο σύνολό του, της αρετής σαν γενικότερου προβλήματος. Η γνώση του αγαθού είναι η καλλίτερη «επωδή» (το καλλίτερο «ξόρκι»), που ζητάει στο τέλος του διαλόγου ο Χαρμίδης από τον Σωκράτη να του κάνει, εξ αφορμής εκείνου του πονοκεφάλου, όχι μόνο για τώρα, αλλά για όσον καιρό θα ήταν αναγκαία για την όλη ψυχική θεραπεία του. Το ότι ο Χαρμίδης είναι σώφρων και επιθυμεί να ακολουθήσει την διδασκαλία του Σωκράτη, αυτός είναι ο αισιόδοξος τόνος με τον οποίο τελειώνει ο διάλογος.
Bernard van Orley / Pieter van Aelst – »Prudence, from Los Honores »,{ 1525-32 }.
» ΝΗ ΤΟΝ ΚΥΝΑ »
Στον διάλογο »Χαρμίδης » , ο Σωκράτης ορκίζεται στον …. κύνα . Παράξενο και αινιγματικό .Είναι δυνατόν να ορκίζεται κάποιος σαν τον Σωκράτη στον …σκύλο ; Μήπως κάτι άλλο είναι αυτός ο »σκύλος» , και όχι σκύλος ;
Ο Σωκράτης ,εκτός από τον »Χαρμίδη »,ορκίζεται στον κύνα στα εξής έργα : »Απολογία» [ 22 a ] , »Γοργίας» [ 466 c ], »Πολιτεία »[ Γ’.399 c ] και »Ιππίας μείζων» [ 287 e ].Άρα δεν είναι ένας τυχαίος αυτός ο όρκος. Γιατί όμως χρησιμο-ποιούσε ο Σωκράτης αυτό το όνομα ; Ντρεπόταν να ονομάσει τον θεό Δία ; Ήταν ένα και το αυτό Ζευς , Κύων και τα χρησιμοποιούσε εναλλάξ ή κατά το δοκούν ; Ποίος είναι αυτός ο Κύων ;
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Γοργίας », { 461 b ,466 c , 482 b }.
Ο Σωκράτης ορκίζεται στον Κύνα ,που ήταν Θεός των Αιγυπτίων [ Σώθις ].Γιατί ορκίζεται σε έναν ξένο θεό ; Εισάγει »καινά δαιμόνια» στην πόλη;
ΗΣΙΟΔΟΥ – » Έργα και ημέραι » , { στ.609-617: }.
Ο Ησίοδος συμβουλεύει τον αδελφό του Πέρση ,πότε να κόψει σταφύλια ,σύμφωνα με τον καιρό.
ΛΟΥΚΙΑΝΟΥ – » Αληθής ιστορία »,{ Α’.16 }.
Σείριος κύων.
Το όνομα του πιο όμορφου χειμωνιάτικου αστερισμού, είναι του κυνηγού Ωρίωνα, του λαμπρότερου αστέρα του ουρανού του α του Μεγάλου Σκύλου [ CANIS MAJOR ] του γνωστού ως Σείριου. Ο Σείριος στην ελληνική μυθολογία είναι το σκυλί [ κύων ] του Γίγαντα Ωρίωνα.
ΗΣΥΧΙΟΥ – » Λεξικόν ».
Σείριος = ο κύων και ο ήλιος.
H .LIDDEL & R .SCOTT – » Μέγα Λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Σείριος .Κύων.
ΙΩ. ΣΤΑΜΑΤΑΚΟΥ – » Λεξικόν της αρχαίας ελληνικής γλώσσης ».
Σείριος ,σειρός.
ΑΝ. ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – » Ο εν τη λέξει Λόγος ».
Σείριος = αστέρι του κυνός.
ΠΟΡΦΥΡΙΟΥ – » Περί του εν Οδυσσεία των νυμφών άντρον », { 24 }.
Ο Σείριος ήταν γνωστός στους αρχαίους Αιγύπτιους ως Σοπντέτ ( στα ελληνικά Σώθις ), μια θεοποιημένη μορφή αστεριού, που καταγράφεται στα παλαιότερα αστρονομικά αρχεία. Σώθις : οι Έλληνες ονομάζουν έτσι το άστρο του Κυνός, που είναι κοντά στον Καρκίνο.
Χάλκινο νόμισμα [ πίσω πλευρά ] του Αντωνίνου του Ευσεβούς ( ~ 138-161 μ.Χ. ). Η Ίσις -Σώθις καθήμενη πάνω στον Σείριον.
ΣΤ. Ι. ΑΥΓΟΛΟΥΠΗ -»Προλεγόμενα -Εισαγωγή στην αστρονομία» . 6.ΜΕΓΑΛΟΣ ΣΚΥΛΟΣ . Το πιο λαμπρό αστέρι της ουράνιας σφαίρας είναι ο Σείριος, που το όνομά του σημαίνει σπινθηροβόλος.
ΝΕΩΤ. ΕΓΚΥΚΛ. ΛΕΞΙΚΟΝ του ‘ΗΛΙΟΥ ‘ – » Το σύμπαν ».
Κ.Σ.ΧΑΣΑΠΗ : Oι αστερισμοί.[ 47 ] .Σείριος.
ΟΙ ΔΥΟ ΠΥΛΕΣ.
Σε ποίες Πύλες ονείρων αναφέρεται ο Σωκράτης ; Μήπως στις »Πύλες του ανεξήγητου » με τον αείμνηστο Κ. Χαρδα-βέλα ; Ασφαλώς όχι . Τα όνειρα στην αρχαιότητα έρχονταν από δύο Πύλες : την Κεράτινη και την Ελεφάντινη.
ΟΜΗΡΟΥ – » Οδύσσεια », { τ ‘, στ. 559 – 567 }. Ξένε ,τα όνειρα αμήχανα [ ανεξήγητα ] και ακριτόμυθα [ δυσερμήνευτα ] μας έρχονται ,όμως δεν βγαίνουν όλα αληθινά στον άνθρωπο. Τα όνειρα έχουν δυο πύλες , η μια είναι από κέρατο, η άλλη είναι από ελεφαντόδοντο φτιαγμένη:
ΚΩΝ. ΚΟΝΤΟΓΟΝΗ – » Η Ελληνική Μυθολογία » .[ σελ. 176 ].
Ύπνος . Οι δυο πύλες των Ονείρων { Όμηρος }.
Οι δε Πύλες ,από τις οποίες συνηθίζουν να έρχονται τα όνειρα [ οι Όνειροι ] στους ανθρώπους ,είναι, σύμφωνα με τον Όμηρο, δύο : η μεν είναι κατασκευασμένη από κέρατα ,η δε είναι κατασκευασμένη από ελεφαντοστούν ‘ και αυτά [ τα όνειρα] μεν που έρχονται από την ελεφάντινη πύλη ,εξαπατούν αυτούς που τα βλέπουν, και είναι ψεύτικα ‘τα δε [ όνει-ρα ] που έρχονται από την κεράτινη πύλη ,εκείνα είναι αληθινά και προσημαίνουν [ δίνουν σημάδια ] αυτά που πρόκει-ται να συμβούν .Τούτο σημαίνει αλληγορικώς ,ότι η μεν κεράτινη πύλη σημαίνει τους οφθαλμούς ,διότι ο πρώτος χιτώ-νας των οφθαλμών λέγεται κερατοειδής . Η δε ελεφάντινη πύλη , σημαίνει το στόμα ,όπου οι λευκοί και ελεφαντόχρω-τες [ όπως το χρώμα του ελεφαντοστού ] οδόντες , και φανερώνεται με αυτά ,ότι αυτά που βλέπονται είναι πιο αξιόπι-στα και πιο αληθινά από αυτά που λέγονται ,δηλονότι αυτά που ερμηνεύουν οι ονειροκρίτες είναι απατηλά ,και ουδε-μία βεβαιότητα έχουν. Τα όνειρα ερμηνεύονται ακριβέστερα και αληθέστερα κατά την έκβαση του αποτελέσματος και από την πραγμάτωση αυτών που περιμένουμε να γίνουν.
Είναι ο »Χαρμίδης » μία σοφιστεία , μία παραπλάνηση ,μία ειρωνεία ή όχι ;
Γ. ΜΥΣΤΡΙΩΤΟΥ – » Εισαγωγή εις τον Χαρμίδην του Πλάτωνος »,{ σελ. 23-25 , 37 }.
Ο διάλογος μπορεί να μην κατέληξε σε ορισμένη και αναμφισβήτητη λύση, όπως μάλιστα ο Χαρμίδης ομολόγησε, αλλά ανασκεύασε εσφαλμένους η ατελείς ορισμούς. Η σωφροσύνη στον ‘Χαρμίδη» διαφέρει από την σωφροσύνη στον »Πρωταγόρα» ,»Αλκιβιάδη Α’ »και »Φαίδωνα » ,όπου αντιτίθεται η σωφροσύνη στην ακολασία. Ο Πλάτων δείχνει ,ότι κι ίδιος λόγω της νεαρής ηλικίας του [ ίσως ] δεν είχε διαμορφώσει σαφή ορισμό για την σωφροσύνη .
ΝΕΩΤ. ΕΓΚΥΚΛ. ΛΕΞΙΚΟΝ του »ΗΛΙΟΥ» – » Το αρχαίον ελληνικόν πνεύμα» , { σελ.349 }.
ΚΩΝ.Ι. ΒΟΥΡΒΕΡΗ –» Πλάτωνος Χαρμίδης ». Η απορία [ ως προς την ουσία της σωφροσύνης ως αυτογνωσίας ] στην οποία καταλήγει ο διάλογος , δεν είναι απόλυτη.
Η λογοτεχνική αξία του «Χαρμίδη» είναι μεγάλη, όχι όμως, και η αποδεικτική .Τα διαλεκτικά επιχειρήματα περιέ-χουν μη έγκυρες επαγωγές και συλλογιστικά λάθη. Αλλά ο «Χαρμίδης» ανταποκρίνεται στο σκοπό του, που είναι η διδασκαλία του τρόπου με τον οποίο πρέπει να διερευνώνται οι ηθικές έννοιες.
Στον »Χαρμίδη » διακρίνεται το σπέρμα του ενός και μόνου θεμελιώδους προβλήματος που εξελικτικά έμελλε να δεσπόζει σε όλη την κατοπινή πλατωνική φιλοσοφία.
ΠΛΑΤΩΝ – » Χαρμίδης ».{ Εισαγ. ΚΑΚΤΟΥ }.
Η γνώση που είναι πράγματι απαραίτητη για να μας καθοδηγεί είναι η γνώση του καλού { αγαθού } και του κακού και μόνο με αυτή τη γνώση μπορούμε να εξασφαλίσουμε ευπραγία και ευδαιμονία.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Χαρμίδης ».{ Εισαγ. ΒΑΣ.ΤΣΑΦΑΡΑ }.
5.ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΘΕΣΙΣ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ. Σωφροσύνη είναι η ικανότητα να πράττει κάποιος σύμφωνα με ορισμένες ηθικές αρχές, μη παρασυρόμενος από τις ορμές, επιθυμίες και πάθη, δηλαδή η αυτοκυριαρχία.
U. VON WILAMOWITZ -MOELLENDORFF – » Ο Πλάτων και το έργο του », { σελ.334- 341 }.
7.Η υπεράσπιση του Σωκράτη. Ο Κριτίας ερμηνεύει έτσι το δελφικό παράγγελμα »γνώθι σαυτόν’‘ : σωφροσύνη είναι η αρμόζουσα στάση ζωής, να κάνεις αυτό που σου πρέπει, αυτό που σου ταιριάζει. Ο Σωκράτης πάντως δεν τα αντι-κρούει ,αλλά ούτε και τα βάζει στη σωστή τους θέση. Γιατί δεν τον ενδιέφερε η ανάλυση του όρου σωφροσύνη. Η γνώση μπορεί να προσφέρει την τελική, την πλήρη σοφία. Ο ίδιος ο Σωκράτης πεθαίνοντας τον είχε διδάξει ,ότι η σωκρατική διδασκαλία δεν ήταν επαρκής.
A.E.TAYLOR – » Πλάτων , ο άνθρωπος και το έργο του », { σελ.85-86 }.
Ο πλατωνικός διάλογος » Χαρμίδης » έχει σκοπό να δείξει ότι κάθε σοβαρή εξέταση των συμπερασμάτων που συνεπάγονται οι συνηθισμένες αντιλήψεις της σωφροσύνης μας οδηγούν κατευθείαν στα δύο περίφημα σωκρατικά «παράδοξα»: του ενιαίου χαρακτήρα της αρετής, και της ταύτισής της με τη γνώση του αγαθού.
PAUL NATORP – » Η περί των Ιδεών θεωρία του Πλάτωνος », { σελ.23-24 }.
4.Χαρμίδης. Η συζήτηση τυπικώς μόνον αφορά την έννοια της σωφροσύνης. Ευθύς εξ αρχής κάτω απ’ το όνομα αυτό τίποτα άλλο δεν κρύβεται παρά το σωκρατικόν « γνώθι σαυτόν ».
Ο κόσμος είναι σκηνή θεάτρου , ο βίος είναι πάροδος , » ήλθες ,είδες ,απήλθες ».
Δεν είναι δηλαδή ίδιον σώφρονος άνδρα να επιδιώκει ή ν’ αποφεύγει όσα δεν πρέπει, αλλά όσα πρέπει. Κατά μεγάλη αναγκαιότητα ο σώφρων , όντας δίκαιος και ανδρείος και όσιος, είναι απολύτως αγαθός [ ενάρετος ] άνδρας, και ως αγαθός πράττει, όσα πράττει, με ορθό [ ευ ] και με καλό [ καλώς] τρόπο. Ο μεν αγαθός αναγκαστικά είναι μακά-ριος και ευδαίμων, ο δε πονηρός και άθλιος αναγκαστικά είναι δυστυχής. Ο αντίθετος του σώφρονος είναι ο ακόλα–στος [ σ.σ. και ο αναίσθητος ].
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Φαίδων», { 68 c }.{αποδ. ΚΑΚΤΟΥ }.
Σωφροσύνη : το να μην υποκύπτει [ μη επτοήσθαι] κανείς στις επιθυμίες ,αλλά να είναι εγκρατής [ ολιγωρώρως έχειν ] και κόσμιος.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ– »Συμπόσιον », { 196 c , 209 a }.{ αποδ. Ι.ΣΥΚΟΥΤΡΗ }.
Ο Αγάθωνας λέγει ,ότι ο Έρωτας έχει ασύγκριτη σωφροσύνη, αφού κυριαρχεί στις ηδονές και επιθυμίες.
ΤΟΚΟΣ ΕΝ ΨΥΧΗ.
Όσοι εγκυμονούν στην ψυχή – διότι υπάρχουν πράγματι τέτοιοι άνθρωποι, οι οποίοι κυοφορούν στις ψυχές τους, πολύ περισσότερο παρά στο σώμα τους μέσα, όσα είναι πρέπον μία ψυχή και να κυοφορήσει και να γεννήσει. -Και τι είναι αυτό το πρέπον; – Φρόνησις και τ ̓ άλλα προτερήματα. Αυτών ακριβώς γεννήτορες είναι και οι ποιητές ανεξαιρέτως και από τους τεχνίτες ,όσοι θεωρούνται δημιουργικοί .Η ωραιότερη μορφή φρονήσεως και ασυγκρίτως ανώτερη είναι αυτή που ασχολείται με την διαρρύθμιση των πόλεων και των σπιτικών, της οποίας το όνομα είναι σωφροσύνη και δικαιοσύνη.
Ο έρωτας είναι ένα είδος επιθυμίας .Υπάρχουν κάποιοι που επιθυμούν το καλόν [ όμορφον ] και νιώθουν πόθο και άλλοι που επιθυμούν το καλό και δεν νιώθουν πόθο. Πώς θα ξεχωρίσουμε αυτόν που νιώθει πόθο από αυτόν που δεν νιώθει ; Υπάρχουν δύο είδη επιθυμίας .Πρώτον η έμφυτος επιθυμία των ηδονώνκαι δεύτερον η επίκτητος επιθυμία ,που διαμορφώνεται με βάση την λογική τάση προς το άριστον.Η πρώτη ,η αλόγιστος μορφή προς την ηδονή { φαύλες ηδονές} , λέγεται ακολασία .Η δεύτερη ,η κατευθυνόμενη από την λογική τάση του ανθρώπου προς το άριστον, λέγεται σωφροσύνη. Το αντίθετον της σωφροσύνης είναι η ύβρις .
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Αλκιβιάδης », { Α’. 130 e , 131 b }, { αποδ. ΚΑΚΤΟΥ }
Σωφροσύνη είναι η γνώση του εαυτού μας [ αυτογνωσία ].
» Φιλοσοφία είναι να μελετήσει κάποιος καλά τον εαυτόν του και να τον γνωρίσει ,να διακρίνει τα καλά και τα κακά στοιχεία της φύσεώς του ,τα μεν να βελτιώσει ,τα δε να διορθώσει .Αλλά όταν κάποιος γνωρίζει καλά τον εαυτόν του ,είναι δυνατόν να γνωρίσει και τους άλλους ‘ όποιος διακρίνει στον εαυτόν του το αγαθόν και το κακόν, θα ξέρει να διακρίνει και μεταξύ των άλλων τους αγαθούς και τους κακούς » { εισαγωγή }.
Δικαιοσύνη , το να ξέρει κανείς να τιμωρεί σωστά. Σωφροσύνη ,το να γνωρίζει κανείς καλά την αξίαν του εαυτού του και των άλλων .Η δικαιοσύνη και η σωφροσύνη είναι το ίδιο πράγμα.
[ ΚΕΝΤΡΟ ] Η προσωποποίηση της εγκράτειας και της αρετής [ ΠΕΡΙΦΈΡΕΙΑ ] και η χαοτική πραγματικότητα της ανθρώπινης εμπειρίας.
Ε’.ΜΕΡΟΣ.
Γιατί ο Πλάτων γράφει διαλόγους ;
Εκτός από την »Απολογία Σωκράτους » και τις »Επιστολές » ,όλα τα έργα του Πλάτωνος είναι σε διαλογική μορφή. Γιατί ο Πλάτων δεν ακολουθεί το παράδειγμα του Σωκράτους ,ο οποίος δεν έγραψε τίποτα , παρά γράφει ‘θεατρικούς’ διαλόγους ; Αν μη τι άλλο ,μετά από τον προφορικό διάλογο , ο πιο κοντινός σε ζωντάνια δεν είναι ο γραπτός διάλογος ;
Κ.Δ.ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ -»Πλάτων». Ο λογοτεχνικός γραπτός διάλογος έχει την αρχήν του εις τον συνήθη διάλογον του προφορικού λόγου της καθημερινής ζωής.. Σε τούτον μάλιστα τον ζωντανόν σωκρατικόν διάλογον του προφορικού λόγου έχει την αρχήν του ο γραπτός λογοτεχνικός διάλογος.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ -» Φαίδρος »,{ 274 e – 275 b } ,{ αποδ. Π.ΔΟ’Ι’ΚΟΥ ].
Ο Αιγύπτιος θεός Θευθ εφευρίσκει το αλφάβητο , το φάρμακο της μνήμης , όπως νομίζει . Ο Αιγύπτιος βασιλιάς Θαμούς [ Άμμων ] όμως χαρακτηρίζει την εφεύρεση ως φάρμακον υπομνήσεως. Ποίος έχει δίκιο ;
Ο αιγυπτιακός μύθος της γραφής είναι προσωπική δημιουργία του Πλάτωνος, με αφορμή μόνον την αιγυπτιακή παράδοση…Η αμφιβολία για την αξία της γραφής ήταν δυνατόν να γεννηθεί μόνον στους Έλληνες, γιατί μόνον αυτοί είχαν την δύναμη να αναθεωρούν και να κρίνουν την παράδοσή τους .
ΠΡΟΦΟΡΙΚΟΣ & ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ.
Γιατί ο Πλάτων άφησε γραπτή και όχι προφορική διδασκαλία ,όπως ο δάσκαλός του Σωκράτης ;
Ο Σωκράτης δεν έγραψε τίποτα. Τί συμβαίνει όμως με τον Πλάτωνα, που όχι μόνο έγραψε, αλλά έγραψε περισσότερα από οποιονδήποτε φιλόσοφο πριν απ’ αυτόν ,αν και ήταν υπέρ της προφορικής διδασκαλίας ;
ΝΕΩΤ. ΕΓΚΥΚΛ. ΛΕΞΙΚΟΝ του ‘ΗΛΙΟΥ» – » Το Αρχαίον Ελληνικόν Πνεύμα », { σελ.381 }.
Κ.Ι.ΒΟΥΡΒΕΡΗ – » Πλάτωνος -‘Φαίδρος’ » .
Ο προφορικός λόγος [ αυτόν μόνον μεταχειριζόταν ο Σωκράτης ]είναι ο μόνος γνήσιος, πολύ ανώτερος , δυνατότερος του γραπτού είναι ζωντανός και έμψυχος, γράφεται με επιστήμη στην ψυχή αυτού που ακούει και γνωρίζει καλά, πότε και προς ποίους να ομιλεί και πότε να σιωπά Ο γραπτός όμως λόγος, άπαξ γράφτηκε και έφυγε από τα χέρια του γράψαντος, κυλίεται παντού και δεν είναι σε θέση να κάνει τις παραπάνω διακρίσεις των αναγνωστών του. Δικαίως λοιπόν ο γραπτός λόγος θα μπορούσε να ειπωθεί ,ότι είναι είδωλον, νεκρόν ομοίωμα του ζωντανού προφορικού λόγου.
ANΩNYMOY – » Προλεγόμενα εις την φιλοσοφίαν του Πλάτωνος » ,{ σελ.64-65 }.
Γ’. Γιατί ο Πλάτων άφησε γραπτή και όχι προφορική διδασκαλία ;
ΤΑ » ΑΓΡΑΦΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ‘‘.
Κατά τον Αριστοτέλη ,ο Πλάτωνας δίδασκε ότι οι Ιδέες ταυτίζονται με τους ιδεατούς Αριθμούς και ότι στην κορυφή βρίσκονται δύο ανώτατες μαθηματικές αρχές : το Ένα και η Δυάδα. Επίσης , ότι οι πλατωνικές Ιδέες δεν βρίσκονται στο ανώτατο επίπεδο ,γιατί οι ανώτατες αρχές είναι το Ένα και η Δυάδα. Το Ένα λειτουργεί ως ειδικό αίτιο των όντων, ενώ η Δυάδα λειτουργεί ως ύλη. Οι Ιδέες παράγονται όταν η Δυάδα μετέχει στο Ένα ( δεν γνωρίζουμε πώς ακριβώς γίνε–ται αυτό ! ). Η πραγματικότητα έχει πολλά επίπεδα: Πρώτες Αρχές – Ιδεατοί Αριθμοί – Αισθητά. Δεν γνωρίζουμε αν το Ένα και η Δυάδα θα βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο ή το Ένα θα είναι πιο πάνω γιατί ταυτίζεται με το Αγαθό.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Μετά τα φυσικά »,{ Α’.VI , 987 a – b }, { απόδ. Ν . ΚΥΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ }.
Η περὶ Ιδεών πλατωνική θεωρία.
Μετά από τις άλλες [ φιλοσοφίες ],ο Αριστοτέλης έρχεται στην φιλοσοφία του Πλάτωνος ,η οποία σε πολλά ακολού-θησε τους προηγούμενους φιλοσόφους, έχει όμως και πολλά δικά της στοιχεία σε σύγκριση με την φιλοσοφία των Ιταλιωτών.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – »Μετά τα φυσικά », { 987 b }, [ απόδ. ΚΑΚΤΟΥ ], [ σχόλ.54 ].
Ο Πλάτων ήρθε σε επαφή, μέσω του Κρατύλου, με τις »ηρακλείτειες δοξασίες »[ ότι όλα τα αισθητά ευρίσκονται σε αδιάκοπη ροή και όσο για αυτά επιστήμη δεν υπάρχει ] .Όμως αυτά πράγματι πίστευε ο Ηράκλειτος ;
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Μετά τα φυσικά »,{ Α’.VI , 988 a }, { απόδ. KAKTOY }.
O Πλάτων χρησιμοποιεί δύο μόνο αιτίες, την αιτία του ‘‘τι εστί’ » [ τυπική αιτία ] και τηνυλική αιτία { διότι οι Ιδέες είναι αίτια » του τί εστιν » της ουσίας, σε όλα τα άλλα πράγματα, το δε Ένα με τη σειρά του είναι αίτιο στις Ιδέες }. Ύλη είναι η δυάδα, το μεγάλο και το μικρό. Προσέτι μοίρασε σ’ αυτά τα δύο στοιχεία, στο Ένα και στη δυάδα, την αιτία του αγαθού και του κακού ( του ευ και του κακώς ), του αγαθού — της τάξεως στο ένα, και την αιτία του κακού, στο άλλο, στη δυάδα .
Γ. Χ.ΚΟΥΜΑΚΗ – » Πολίτευμα και ήθος : η διαλεκτική και τα «άγραφα δόγματα» κατά Πλάτωνα »,{ σελ. 17 , 19 }.
Ο Αριστοτέλης δηλώνει εμμέσως πλην σαφώς , ότι το εννοιολογικό περιεχόμενο της άγραφης και της γραπτής φιλοσοφίας είναι το ίδιο, απλώς διαφέρει ο τρόπος εκφοράς της.
Τί είναι ο διάλογος »Χαρμίδης », Μία γραπτή έκφραση της ζώσας διαλεκτικής τέχνης ; Μία εκλεπτυσμένη σοφιστεία ; Ένα αίνιγμα για δυνατούς λύτες ; Μια προσφιλής μέθοδος σαγήνης ,ειρωνείας και »αποπλάνησης» του Πλάτωνος ; Ένα υπόμνημα για τους τότε μαθητές του ; Ή κάτι άλλο πιο μυστηριώδες ;
Ι. ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ – » Φαίδρος », [ σελ.54-55 ].
Γιατί κανενός άλλου δημιουργού ο λόγος δεν αποπλανεύει τόσο τον αναγνώστη ,ώστε να νομίζει , ότι τον καταλαβαίνει την ώρα ακριβώς , που δεν έχει καταλάβει ακόμη τίποτα.!
TEMPERANTIA
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ .
ΑΓΟΡΑΖΕΤΕ ΒΙΒΛΙΑ , ΕΛΕΓΧΕΤΕ ΤΙΣ ΠΗΓΕΣ .
Η απόδοσις των αρχαίων κειμένων δεν είναι φωτογραφική . Συνεπώς βασίζεται, αλλά ενίοτε δεν ταυτίζεται απόλυτα με αυτή των μεταφραστών συγγραφέων .
Τα περισσότερα αρχαία κείμενα ,από όσα χρησιμοποιήθηκαν ,μπορείτε να τα αναζητήσετε στο διαδίκτυο ,όπως στα πολύ χρήσιμα »google books » ,» wikisource» , »anemi » ,» πύλη‘‘ κ. α
Ο μικρός αυτός διάλογος γράφηκε στη νεανική ηλικία του Πλάτωνος . Αποτελεί χρονική συνέχεια του διαλόγου »Θεαίτητος » ,όπου ,στο τέλος του πειραστικού [= που προσπαθεί να δώσει ορισμό ,αλλά καταλήγει σε απορία ] αυτού διαλόγου, ο Σωκράτης αφήνει την συζήτηση με τον Θεαίτητον ανολοκλήρωτη. Διότι είναι υποχρεωμένος να παρουσιαστεί στον Άρχοντα Βασιλέα ,για ν’ απαντήσει στην εναντίον του κατηγορία τού Μέλητου. Ερχόμενος λοιπόν ο Σωκράτης { < [ σώ ] ζω + κράτος ] στην στοά του Άρχοντος Βασιλέως ,που ήταν αρμόδιος για τις παραβάσεις του ποινικού δικαίου ,συναντάει απ’ έξω τον Ευθύφρονα { < ευθύς + φρην/φρενός }. Ο Ευθύφρων [ που εμφανίζεται ως θεολόγος και ισχυρίζεται ,ότι χάρη στην έμπνευση ενός μαντικού δαιμονίου, μπορούσε να προλέγει τα μέλλοντα ] ,αφού ρωτάει τον Σωκράτη τί τον ανάγκασε να έρθει ως εκεί , μαθαίνει με κατάπληξη την καταγγελία του Μελήτου, πως τάχα ο Σωκράτης περιφρονούσε τους παλαιούς θεούς της πόλεως κι ήθελε να εισαγάγει νέες θεότητες. Ο Ευθύφρων ,αφού εκφράζει μία αισιόδοξη πρόβλεψη για την έκβαση της δίκης, αποκαλύπτει πως έχει κι ο ίδιος μια υπόθεση στο δικαστήριο. Έχει υποβάλει καταγγελία εναντίον του πατέρα του για φόνο. Ο πατέρας του Ευθύφρονος έμενε στη Νάξο κι ασχολείτο με τη γεωργία. Μια μέρα, ένας εργάτης του μέθυσε και σκότωσε έναν από τους δούλους. Ο πατέρας του Ευθύφρονος-,αφού έπιασε τον εργάτη ,τον έδεσε και τον έβαλε μέσα σε μια τάφρο. Μετά έστειλε ανθρώπους στην ̓Αθήνα, να ρωτήσουν τον εξηγητή (επόπτη του θρησκευτικού δικαίου), τι έπρεπε να κάνει με τον φονιά. Εν τω μεταξύ όμως ο εργάτης πέθανε μες στην τάφρο, κι ο Ευθύφρων υπέβαλε μήνυση εναντίον του πατέρα του για τον [εξ αμελείας] φόνο . Οι συγγενείς του θεώρησαν ανόσια αυτήν την μήνυση εναντίον του πατέρα του, ο ίδιος όμως πίστευε ότι η καταγγελία του άδικου φόνου αποτελούσε όσιο πράγμα. Ο Σωκράτης, που κατηγορείται κι εκείνος γι’ ανοσιότητα, ζητάει από τον Ευθύφρονα τον ορισμό του οσίου, δηλαδή της ευσεβείας . Επακολουθεί συζήτηση για το νόημα της οσιότητας. Στον διάλογο αυτόν ο Πλάτων χρησιμοποιεί για πρώτη φορά τους όρους : ιδέα, είδος και ουσία.
Γ. ΜΙΣΤΡΙΩΤΟΥ – » Ελληνική γραμματολογία»,{ σελ.507-508 }.
<< Στην ερώτηση: « τί πραγματικά πίστευε ο Σωκράτης, τί έβλεπε στο Θείον ; », η ̓»Απολογία» δεν δίνει απάντηση. Αυτό το κενό έρχεται να συμπληρώσει ο »Ευθύφρων », >> [ Μ. Croiset ].
Κ.Δ. ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ – » Πλάτωνος – ‘Ευθύφρων’ ». Ο Ευθύφρων φαίνεται ότι ήταν πολύ γνωστό πρόσωπον. Είχε την αξίωση, ότι εμπνεόταν από »μαντικό δαιμόνιο», το οποίο τον καθιστούσε ικανό να προλέγει τα μέλλοντα. Ακόμη εμφάνιζε τον εαυτόν του ως γνώστη των θρησκευτικών πραγμάτων και ως θεολόγο.
ΠΡΑΚΤ. ΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΑΘ : Ι. ΚΑΛΙΤΣΟΥΝΑΚΙ – » Η εν τω Ευθύφρονι Πλατωνική εκδοχή του οσίου »,[ σελ.396 -97 ].
O φιλόσοφος είχε πιο ορθές και λογικές ιδέες για το όσιον, απ’ ότι είχε ο θρησκόληπτος μάντης.
U. VON WILAMOWITZ -MOELLENDORFF – » Πλάτων , τα χρόνια της νεότητας », { σελ.344 }.
Εδώ σε καμμία περίπτωση δεν θα μπορούσε να στοιχειοθετηθεί φόνος .Και στην κατηγορία προς τον ίδιο του τον πατέρα ο χαρακτηρισμός του σαν τρελού πρέπει να θεωρηθεί επιεικής.
ΔΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ – » Κατά Ευέργου και Μνησιβούλου », { 71-73 }.
Στην αρχαία Αθήνα διώκονταν ποινικά οι βασανισμοί ,κακοποιήσεις και ο φόνος των δούλων με τις ίδιες διατάξεις που προβλέπονταν για τους ελευθέρους .Στο Παλλάδιον [ επί Παλλαδίω ] δικαστήριον οι εφέτες δίκαζαν τους ακούσιους φόνους, την απόπειρα φόνου, καθώς και τους φόνους των δούλων, των μετοίκων και των ξένων. Ο ρήτορας του λόγου αυτού θέλησε να διώξει ποινικά τον Θεόφημο για τον φόνο μιας γηραιάς δούλης ,αλλά αφού συμβουλεύτηκε τους ερμηνευτές του θείου δικαίου ,αποτράπηκε από αυτούς να διώξει τους δολοφόνους δικαστικώς, διότι αυτή η δούλη είχε ελευθερωθεί και δεν ανήκε στην οικογένεια του μηνυτή και ρήτορα αυτού του λόγου.
ΣΑΡ. ΚΑΡΓΑΚΟΥ – » Ιστορία των Αρχαίων Αθηνών Α’ » , { σελ. 609-10 }.
ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΤΑΞΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ .Οι δούλοι στερούνται κάθε δικαιώματος και είναι στην απόλυτη σχεδόν δικαιοδοσία του κυρίου τους. Αυτός μόνο να τους φονεύσει δεν μπορεί.
Ο Ευθύφρων είναι σύγχρονος κάθε εποχής, πολίτης κάθε πολιτείας. Είναι ο Ιεροεξεταστής , ο Ιμάμης, ο Φαρισαίος, ο πιστός τηρητής του Talmud, ο στυγνός θεολόγος. Έτσι ο Ευθύφρων γίνεται σύμβολο.
ΠΡΑΚΤ. ΑΚΑΔ. ΑΘΗΝΩΝ : ‘Ι.ΚΑΛΙΤΣΟΥΝΑΚΙ -» Η εν τω Ευθύφρονι Πλατωνική εκδοχή του οσίου »,[ σελ.397 -98 ].
Ο Ευθύφρων φαίνεται ,ότι ήταν πρόσωπο γνωστό στους Αθηναίους κυρίως για τον υπερβολικό και ανόητο θρησκευ-τικό ζήλο του . Στην αρχαία Αθήνα ,τέτοιου είδους δίκες περί δούλων επιτρεπόταν κάτω από ορισμένες περιστάσεις. Οι δούλοι της Αθήνας ή οι Είλωτες της Σπάρτης δεν ήσαν »πράγμα», όπως οι δούλοι των μετέπειτα χρόνων ,δηλαδή res.
U. VON WILAMOWITZ -MOELLENDORFF – » Πλάτων , τα χρόνια της νεότητας », { σελ.342-43 }.
Ο Ευθύφρων ήταν μάντης και θεολόγος. Ισχυριζόταν πως είχε την ικανότητα να ερμηνεύει το κρυφό νόημα των θεϊκών ονομάτων και διηγήσεων και να διακηρύσσει πως όλα σε αυτούς είναι αληθινά, αρκεί να τα αντιλαμβάνεται κανένας σωστά.
Α.Ε.TAYLOR – » Πλάτων ,ο άνθρωπος και το έργο του», { σελ.182-83 }.
Στόχος του Ευθύφρονος ,ήταν να ξεπλύνει τον εαυτό του από το θρησκευτικό «μίασμα» που συνοδεύει κάθε συνενοχή σε φόνο { Ορφισμός }. Ο Σωκράτης είχε συναναστροφές με ορφικούς ασκητές και μυστικιστές.
ΟΡΦΙΚΑ – » Αργοναυτικά ,’Υμνοι », { εισαγωγή }.
Ο Ευθύφρων φοβάται ,ως Ορφιστής και μάντης, να μην πέσει πάνω του το »μίασμα» από τον ακούσιο φόνο που διέπραξε ο πατέρας του. Καθότι οι Ορφικοί και οι Πυθαγόρειοι είχαν πίστη στην αθανασία της ψυχής και στο δόγμα της μετεμψύχωσης.
ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ – » Χαρακτήρες ». [ 16 ]
Η ΔΕΙΣΙΔΑΙΜΟΝΙΑ .
Δεισιδαιμονία [ δέιδω + δαίμων ] είναι αδικαιολόγητος φόβος μπροστά στη θεία δύναμη.
Π.Ι.ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ – » Η προστασία των ατομικών δικαιωμάτων κατά το Αττικό & Ευρωπαϊκό δίκαιο », {σελ.85-6 }.
γ. Η θεοσέβεια («δεισιδαιμονία») και η θρησκευτικότης.
Ο μάντης Ευθύφρων δεν ήταν ένας »εκπρόσωπος »του Αθηναίικού δήμου σε θέματα πίστης, διότι τον περιγελούσαν ακούγοντας τις μυθολογικές ερμηνείες του περί Θεογονίας και Θεολογίας .Γενικώς οι ̓Αθηναίοι ,όπως και ο Σωκράτης, ούτε λάμβαναν στα σοβαρά ούτε έδιναν πίστη σε τέτοιους μύθους [ σαν του Ησιόδου για τον Ουρανό ,τις «ουράνιες μάχες» για την εκθρόνιση του Κρόνου, την Τιτανομαχία ,την Γιγαντομαχία και σε αφηγήσεις ακόμα πιο παράδοξες με θέματα την Ορφική και μη μυθολογία ] ,όπως πίστευε ο Ευθύφρων.
H.LΙDDELL & R. SCOTT – »Mέγα λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Οι ̓Αθηναίοι δεν θεωρούσαν πραγματικά γεγονότα τις θεογονίες του Ησιόδου σχετικά με τον Ουρανό και τον Κρόνο. Ειδικά στην αττική διάλεκτο, κρόνος ως επώνυμο σήμαινε γερομαθουσάλας. παλίμπαις [ > παλιμπαιδισμός ], υπέργηρος ,ξεμωραμένος ,γεροξεκούτης ‘ εξ ου και τα Κρόνιππος , Κρονοδαίμων ,Κρονόληρος .
AΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ – »Νεφέλαι », { στ.901-7 }.
Αγώνας μεταξύ Δικαίου και Αδίκου λόγου. Δικαιοσύνη δεν υπάρχει ,αφού ο Ζευς έδεσε τον πατέρα του με αλυσίδες και δεν τιμωρήθηκε .
ΑΙΣΧΥΛΟΥ – » Αγαμέμνων », { στ. 154-58 }
Η αναφορά του Αισχύλου ,περιέχει μια δόση περιφρόνησης για το ακατονόμαστο ον »που πήρε ανεπανόρθωτα την κάτω βόλτα’‘ ( τριακτήρος οίχεται τυχών ) Κρόνο και τον προκάτοχό του, »θρασύδειλο εκφοβιστή » ( παμμάχω θράσει βρύων ) Ουρανό .
ΕΞΗΓΗΤΕΣ.
ΑΝ. ΚΡΟΜΜΥΔΑ { διπλ.εργ.} – » Ιερό Δίκαιο» και αδικήματα κατά της θρησκείας στην αρχαία Αθήνα ».
Α’. Ευμολπίδες, Εξηγητές και ο Άρχων Βασιλεύς.
Δ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑ – »Η ασέβεια στην ελληνική αρχαιότητα »,[ διπλ.εργ. ] .
ΑΣΕΒΕΙΑ – ΜΙΑΣΜΑ- ΕΞΑΓΝΙΣΜΟΣ.
Ο ρόλος του ιερέα αποτελούσε δημόσιο κληρωτό αξίωμα ,το οποίο έφερε και ανάλογο κοινωνικό κύρος. Όμως την πλήρη γνώση του περιεχομένου των άγραφων ιερών κανόνων την είχαν μόνο ελάχιστοι ειδικοί, που ποτέ όμως δεν διαμόρφωσαν μια κοινωνική τάξη ιερέων .Συνήθως η άσκηση των καθηκόντων αυτών ήταν παραδοσιακά προνόμιο μερικών μόνο οικογενειών [ οι Ευμολπίδες είχαν τον ρόλο των ιεροφαντών ,ενώ οι Κήρυκες τον λιγότερο σημαντικό των δαδούχων ] προσδίδοντας τους συχνά έναν αριστοκρατικό χαρακτήρα. Ο περιορισμένος αριθμός των ερμηνευτών του ιερού δικαίου φαίνεται στην αποκλειστική δυνατότητα των Ευμολπιδών να προσφέρουν αυθεντική ερμηνεία των ιερών κανόνων, αξιοσημείωτα όμως μόνο εκείνων που είχαν σχέση με τα Ελευσίνια Μυστήρια.
ΝΕΩΤ. ΕΓΚΤΚΛΟΠΑΙΔΙΚΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ του »ΗΛΙΟΥ».
Εξηγητές .Υπήρχαν δύο κατηγορίες, α) «εξηγηταί των πατρίων » [ υπό του δήμου καθεστάμενοι ] β) «εξηγηταί Πυθόχρηστοι» ( επιλεγμένοι από το Μαντείο των Δελφών ).
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Νόμοι », [ ΣΤ.759 d-e ].
Oι εξηγητές [ερμηνευτές ] είναι ισόβιοι. Η ιεροσύνη [ ιερατικά αξιώματα ] είναι για ένα έτος μόνον ,όχι για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
ΣΩΚΡ. ΤΖΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΥ – » Λεξικό Ελληνικών και Ρωμα’ι’κών αρχαιοτήτων ».
Εξηγητές [ ερμηνευτές] των θρησκευτικών νόμων και των θρησκευτικών τελετών ήσαν οι Ευμολπίδες .Οι νόμοι αυτοί ΔΕΝ ήσαν γραπτοί ,αλλά εκ παραδόσεως.
Π.Ι.ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ – » Η προστασία των ατομικών δικαιωμάτων κατά το Αττικό & Ευρωπαϊκό δίκαιο », {σελ.86 }.
δ. Η ανεξιθε’ί’α της Αθηναϊκής Πολιτείας.
ΣΟΥΔΑ / ΣΟΥ’Ι’ΔΑ – » Λεξικόν ».
Διαφέρει το εξηγούμαι από το διηγούμαι.
ΓΡΑΦΗ ΑΣΕΒΕΙΑΣ.
»Το ψήφισμα αυτό αποτέλεσε, νομοθετική μέριμνα για την προστασία των θεμελιωδών θεσμών της πόλης, μεταξύ αυτών και της πίστεως στους πάτριους θρησκευτικούς θεσμούς, ενώ παράλληλα εισήγαγε νέο δικονομικό τύπο για τη δίωξη του αδικήματος της ασέβειας, αυτόν της »εισαγγελίας» – { Αν. Κρομμύδα : « Ιερό Δίκαιο » και αδικήματα κατά της θρησκείας στην αρχαία Αθήνα }.
Ο [ δημαγωγός και μάντης ] Διοπείθης πρότεινε ψήφισμα να καταγγέλλονται ,όσοι δεν πιστεύουν στα θεία ή όσοι παραδέχονται και διδάσκουν νέες θεωρίες για τα μετεωρολογικά φαινόμενα.
Π.Ι. ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ – » Η προστασία των ατομικών δικαιωμάτων κατά το Αττικό και Ευρωπαϊκό Δίκαιο ».
στ’. ΨΗΦΙΣΜΑ ΔΙΟΠΕΙΘΟΥΣ .
Παρά το πνεύμα ανεξιθε’ί’ας και φιλελευθερίας ,που επικρατούσε στην Αθήνα ,παραβάσεις κανόνων του »Ιερού Δικαίου» διώχθηκαν ,για μία περίοδο, με την »γραφή ασεβείας’‘. Η άσκηση της «γραφής ασεβείας» επιτρεπόταν μόνον για αντιθρησκευτικές πράξεις ή πα-ραβάσεις του ‘‘Ιερού Νόμου»…Σύμφωνα με τον Πλούταρχο [ Περικλής, 32, 2 ] περί το 433 π.Χ. με πρόταση του Ευμολπίδου ιερέως Διοπείθους 21, ενισχυομένου και από τον πολιτικόν αντίπαλο του Περικλέους Θουκυδίδη τον Μελησίου, εγκρίθηκε για πρώτη φορά στην Αθήνα ψήφισμα κατά της νεωτερικής σκέψεως και διδασκαλίας, αλλά και κατά της θρησκευτικής καινοδοξίας ( η ισχύς του έπαυσε μετά τη δολοφονία του Σωκράτη, το 399 π. Χ ).
Η Αθηναϊκή δημοκρατία απέκτησε θλιβερή φήμη με τις δίκες «επί ασεβεία» που έγιναν με βάση έναν νόμον του Διοπείθους ( 432π.Χ.), σύμφωνα με τον οποίον έπρεπε να καταγγέλλεται, όποιος δεν πιστεύει στην θρησκεία και διδάσκει για ουράνια φαινόμενα ] σ.σ. δηλ. οι »ασεβείς» αστρονόμοι-φιλόσοφοι , οι αληθινοί »διάβολοι» κάθε θρησκευτικού δογματισμού ].
FR.GOYA – » Ο εξορκισμός », { 1797-8 }.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Μετά τα Φυσικά », { 1074 b }.
Ο Αριστοτέλης πιστεύει, ότι οι μύθοι ,που συνοδεύουν τους Θεούς, αποβλέπουν στην ικανοποίηση του κοινού συμ-φέροντος διά των νόμων και στην δημιουργία υπακοής του όχλου [ ευπείθεια ] : ‘‘ Υπάρχει παράδοση , κληροδοτημένη στους μεταγενέστερους από τους αρχαίους και παμπάλαιους και εκφρασμένη σε σχήμα μύθου, ότι αυτά τα σώματα είναι θεοί και ότι το θείον ολόκληρη τη φύση έχει αγκαλιάσει· τα υπόλοιπα έχουν κατά μυθολογικό τρόπο προστεθεί αποσκοπώντας στην δημιουργία υπακοής του όχλου και στην επωφελή χρησιμοποίηση για την έννομη τάξη και το συμφέρον·‘‘ { αποδ. Κ.Δ. Γεωργούλη }.
Ο ΑΡΧΩΝ ΒΑΣΙΛΕΥΣ .
Στην Αθηνα’ι’κή δημοκρατία ένας από τους Εννέα άρχοντες ήταν και ο Άρχων Βασιλεύς.
Ήταν δημόσιο αξίωμα με θρησκευτικές [ επόπτευε την τέλεση των Μυστηρίων ,διοργάνωνε τις λαμπαδηδρομίες ] και με δικαστικές αρμοδιότητες. Δίκαζε τις γραφές ασεβείας και τις δίκες για φόνους με επιβολή ποινών θρησκευτικού αποκλεισμού σε όσους βαρύνονταν με τέτοιες κατηγορίες .
Ο Άρχοντας Βασιλιάς ήταν δημόσιον αξίωμα. Εποπτεύει την τέλεση των Μυστηρίων [ Διονυσίων των Επιληναίων ] ,λαμπαδηδρομίες ,πατροπαράδοτες θυσίες ,καταγγελίες »επί ασεβεία» και για διεκδικήσεις ιερατικού αξιώματος… Σ’ αυτόν επίσης παραπέμπονται, κατά σειράν κληρώσεως, όλες οι φονικές δίκες…
ΔΗΜ. ΓΟΥΔΗ – » Τα Μυστήρια της Ελευσίνος », { σελ. 115-16 }.
ΙΙΙ. Το ιερατείον των Μυστηρίων .Α’. Ευμολπίδαι. Εξηγητές .Οι Ευμολπίδες μαζί με τους Κήρυκες ήσαν οι κύριοι επιμελητές των μυστηρίων [ δικαίωμα να μυούν ] .Οι εξηγητές μάλιστα από τους Ευμολπίδες είχαν κληρονομικά δικαιώματα ,ως προς την διοίκηση και την ερμηνεία των άγραφων νόμων ,κατοχυρωμένα από το κράτος.
ΠΡΑΚΤ. ΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΑΘΗΝΩΝ:ΙΩ.ΚΑΛΙΤΣΟΥΝΑΚΙ – »Η εν τω Ευθύφρονι Πλατωνική εκδοχή του οσίου »,{σελ.396}. Στον Όμηρο δεν υπάρχει το επίθετον όσιος-α-ον ,παρά μόνον το ουσιαστικόν »η οσίη » .
H.LΙDDELL & R. SCOTT – »Mέγα λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Όσιος-α-ον.
J.B. ΗΟFΜΜΑΝΝ – » Ετυμολογικόν λεξικόν της αρχαίας ελληνικής ».
Όσια-α-ον.
P. CHANTRAINE – » Eτυμολογικό λεξικό της αρχαίας ελληνικής» & Παράρτημα .
Όσιος ,το όσιον, τα όσια.
AΝΘ. ΓΑΖΗ – »Λεξικόν της Ελληνικής Γλώσσης ».
Οσία, οσίη, όσιος-α-ον, οσιότης, οσιουργέω.
Δ.ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΥ – » Μέγα Λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Οσίη ,όσιος-α-ον.
ΠΑΠΥΡΟΥ – » Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας ».
Όσιος -α-ον : αγνώστου ετυμολογίας.
ΙΔΡ. ΜΑΝ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗ – » Λεξικό της κοινής Νεοελληνικής ».
Όσιος-α-ον.
Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ – » Ετυμολογικό λεξικό της νέας Ελληνικής γλώσσας ».
Όσιος : Αβεβαίου ετύμου.
ΙΕΡΟΝ – ΟΣΙΟΝ.
ΑΜΜΩΝΙΟΥ – » Λεξικόν ομοίων και διαφόρων λέξεων ».
Όσιον – ιερόν.
ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝΟΣ – » Λεξικό των Δέκα ρητόρων ».
Όσιον.
ΔΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ – » Κατά Τιμοκράτους »,[ 9 ].
Ιερά και όσια.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – »Αθηναίων Πολιτεία », [ 43.6 ].
Ιερά και όσια.
6. Άλλη συνέλευση είναι προορισμένη για τις προσφυγές. Σε αυτήν όποιος πολίτης θέλει καταθέτει ( στον βωμό ) κλαδί ικέτη για να λάβει το δικαίωμα να μιλήσει ενώπιον του λαού για οποιανδήποτε υπόθεση – ιδιωτική και δημοσία- θέλει. Οι δύο άλλες είναι αφιερωμένες στα υπόλοιπα. Κατά τις συνελεύσεις αυτές επιτάσσουν οι νόμοι να συζητούνται σε κάθε μία τρία ζητήματα σχετικά με τα ιερά, τρία που αφορούν τους κήρυκες και τους πρεσβευτές και άλλα τρία περί των οσίων.
Α. ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – » Ο εν τη λέξει Λόγος ».
Ιερὰ και Όσια
ΕΚΔ.ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ – » Ανώμαλα ρήματα της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης ».
Οσιόω-ώ.
ΠΑΝ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ – » Λεξικό ρημάτων της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας ».
Οσιόω-ώ.
ΠΑΝ. Α. ΔΙΑΜΑΝΤΑΚΟΥ – » Λεξικόν απάντων των ρημάτων των απαντωμένων εις τους Αττικούς πεζολόγους ».
Οσιόω-ώ.
ΕΥΣΤΡ. ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΥ – » Λεξικόν Λατινο-Ελληνικόν ».
Pius,a,um.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – »Όροι ».
Όσιον -ευσέβεια-αγνεία.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Πρωταγόρας », { 325 b }.
H δικαιοσύνη , η σωφροσύνη και η οσιότητα συνολικά είναι ένα : η αρετή του ανδρός [ ανδρεία ].
Η αρετή διδάσκεται. Αυτή αν και είναι μία έχει πέντε μέρη : οσιότητα, σοφία, σωφροσύνη , δικαιοσύνη και ανδρεία. Είναι όμως αδύνατο να αποκτήσει κάποιος τις τέσσερεις πρώτες αρετές, αν δεν μετέχει της ανδρείας .
Β’ ΜΕΡΟΣ
Σε τί συνίσταται το όσιον και το ανόσιον ,σε τί η [θρησκευτική ]ευσέβεια και ασέβεια ; { 5 e }.
Ο Σωκράτης, επειδή κατηγορείται κι εκείνος για ̓ ανοσιότητα, ζητάει από τον Ευθύφρονα τον ορισμό του οσίου, δηλαδή της ευσεβείας.
ΟΙ [ 7 ] OΡΙΣΜΟΙ για το ΟΣΙΟΝ : Α’ , Β΄, Γ΄, Δ΄, Ε΄, ΣΤ’, Ζ’ .
Α’ ΟΡΙΣΜΟΣ.
Όσιον είναι : να ενεργεί κάποιος δίωξη κατά του αδικούντος { 5 e }.
Ο διάλογος συνεχίζεται προς την ανεύρεση του καθολικού ορισμού. Ο Ευθύφρων δεν μπορεί να δώσει γενικόν και αφηρημένον ορισμόν, αλλά λέγει, ότι το όσιον μοιάζει με την πράξη που αυτός κάνει . Συνίσταται, δηλαδή ,στο να ενεργεί κανείς δικαστική δίωξη εναντίον αδικημάτων φόνου, ιεροσυλίας και άλλων παρομοίων εγκλημάτων. Αντιθέτως το να μη ενεργεί κανείς δίωξη γι’ αυτά τα αδικήματα είναι ανόσιο. Με άλλα λόγια όσιον είναι να μη επιτρέπουμε σε κανένα να διαπράττει ασέβεια ,ακόμη και αν είναι συγγενής.
Για να αποδείξει ο Ευθύφρων την εγκυρότητα του ορισμού φέρνει μυθολογικό παράδειγμα , ότι και ο Ζεύς τιμώρησε τον πατέρα του Κρόνον [ όπως και ο Κρόνος τιμώρησε τον πατέρα του Ουρανό ] για τ’ αδικήματα τα οποία είχε διαπράξει.
ΨΕΥΔΕΙΣ ΜΥΘΟΙ.
Ο Ευθύφρων για να στηρίξει την πράξη του δεν διστάζει να επικαλεσθεί και να συγκριθεί με πράξεις που έκαναν ο Κρόνος και ο Ζεύς απέναντι στους πατέρες τους. Αντιθέτως ο δύσπιστος Σωκράτης εκφράζει αμφιβολία για την αλήθεια των παλαιών μυθολογικών παραδόσεων ,η οποία θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως ένα σημάδι αθεΐας απέναντι στα θεολογούμενα.Μήπως αυτό ενισχύει και την »Γραφή ασεβείας » εναντίον του,ότι εισάγει »καινά δαιμόνια » ;
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Πολιτεία », { B’. 377 d – 378 c }.
ΣΩΚΡ. Νομίζω ότι δεν πρέπει να λέγονται αυτοί οι μύθοι τόσο εύκολα σε ανώριμους και νέους, αλλά αντίθετα ν’ αποσιωπούνται·….Ούτε πρέπει να λέγεται σε ένα νέο ακροατή ότι ,και τις μεγαλύτερες αδικίες να διαπράξει, δεν θα κάνει κάτι παράξενο, ούτε ακόμα κι αν τιμωρήσει με κάθε τρόπο τον πατέρα που τον αδίκησε, αλλά ότι ενεργεί όπως οι κορυφαίοι και μεγαλύτεροι θεοί.
ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΥ – » Ομηρικά προβλήματα σχετικά με τις αλληγορίες του Ομήρου για τους Θεούς», { I,IV }.
»Ας ντρέπεται ο Πλάτων, ο κόλακας, ο συκοφάντης του Ομήρου.»
Εκτός της »Πολιτείας » του Πλάτωνος ,που εναντιώνεται στους Μύθους περί »Θεογονίας» του Ησιόδου και εξορίζει τους Ποιητές –επειδή σχηματίζουν στον νου των νεαρών και των ανωρίμων αναγνωστών ψευδείς παραστάσεις- κάποια άλλα συγγράμματα ,όπως του Χρυσίππου, εξιστορούν ακόμη πιο άσεμνες ιστορίες για τους Θεούς. Αυτές τις τερατολογίες, τα ερμηνευτικά φαντασιοκοπήματα ,τις τρομακτικές ιστορίες { που δεν πρέπει να λέγονται σε παιδιά μικρά και να ερμηνεύονται σε ανοήτους μεγάλους } χρησιμοποιήσαν οι Χριστιανοί στην πολεμική τους εναντίον των Εθνικών σε μεταγενέστερες εποχές .
7. ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ { 281 ;- 204 π.Χ.} : ο κορυφαίος των Στωικών φιλοσόφων , ήταν πολύ οξύνους , άριστος στην διαλεκτική και στην απόδειξη διάφορων φιλοσοφικών προτάσεων και πολυγραφότατος [ έγραψε 705 συγγράμματα [!] ,αλλά δεν σώθηκε κανένα.!!}.Στο σύγγραμμά του «Περί των αρχαίων φυσιολόγων» έγραψε πολλά αισχρά και απρεπή για την Ήρα και τον Δία ερμηνεύοντας τον μύθο αισχρώς , λέγοντας πράγματα που κανένας δε θα μόλυνε το στόμα του να τα πει.
ΞΕΝΟΦΑΝΗΣ { 570-480 π.Χ.} από την Κολοφώνα της Μ. Ασίας εγκαταστάθηκε μονίμως στην Ελαία της Κ. Ιταλίας ήταν ιδρυτής της Ελεατικής φιλοσοφικής σχολής θεωρούσε ,ότι η ουσία του Θεού είναι σφαιροειδής και δεν έχει τίποτα όμοιο με τον άνθρωπο. Ακόμη ,ότι η ουσία αυτή είναι όλη ακοή και όραση ,ότι δεν αναπνέει ,ότι όλη είναι νους και φρόνηση και αιωνιότητα. Είναι ο πρώτος που είπε ,πως κάθε τι που γεννιέται είναι φθαρτό και ότι η ψυχή είναι πνεύμα. Η φιλοσοφία του Ξενοφάνους είναι κυρίως »μεταφυσική» και φιλοσοφία του πολιτισμού. Ο πυρήνας της θεολογίας του είναι η καταπολέμηση της λαϊκής αντιλήψεως περί υπάρξεως πολλών Θεών και του θεολογικού ανθρωπομορφισμού. Πίστευε ότι ένας Θεός υπάρχει [ εν το παν ] τον οποίον ταυτίζει πανθεϊστικώς μετά του κόσμου [ ενιστής ] .Ο Ξενοφάνης ψέγει και τον Όμηρο και τον Ησίοδο για τον ανθρωπομορφισμού του Θείου.
{*} Σίλλοι : σκωπτικά ποιήματα σε εξάμετρους στίχους.
Ο Ηράκλειτος ψέγει και τον Όμηρο και τον Ησίοδο και τον Αρχίλοχο και τον Πυθαγόρα και τον Εκαταίο. 30.Ο Όμη-ρος και ο Αρχίλοχος πρέπει να αποβάλλονται από τους ποιητικούς διαγωνισμούς κατά τις μεγάλες θρησκευτικές πα-νηγύρεις ,διότι και οι δύο είχαν κατακρίνει τον πόλεμο. 16 Η πολυμάθεια [ χωρίς κριτική σκέψη ] δεν διδάσκει πώς να κατανοούμε τα πράγματα, ώστε να διδάξει και τον Ησίοδο και τον Πυθαγόρα και τον Ξενοφάνη και τον Εκαταίο.
Ο Ηράκλειτος, ακολουθώντας τον Ξενοφάνη, γελοιοποίησε τον ανθρωπομορφισμό και την ειδωλολατρεία της Ολύμπιας θρησκείας .
ΦΙΛΟΜΥΘΟΣ – ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ.
Είναι χρήσιμοι ή άχρηστοι οι μύθοι των ποιητών ;
Η αρχαία σημασία του μύθου ήταν διαφορετική από την σημερινή. Μύθος δεν σημαίνει παραμύθι [< παραμθέω-ώ= παρηγορώ ] ούτε ψέμα. Μύθος σημαίνει κάθε τι που λέγεται από στόματος , ο προφορικός λόγος , ομιλία ,αγόρευση σε συν;eλευση ,ο απλός λόγος άνευ έργου » έργω κουκέτι μύθω ,δηλ. με έργα κι όχι με λόγια »{ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ,Προμηθεύς δεσμώτης ,στ.1080 }.
AN. TZIΡOΠOYΛOY EYΣΤΑΘΙΟΥ – » Ο εν τη λέξει Λόγος ».
Μύθος { < μύω + θέω }.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Μετά τα Φυσικά A’ », [ 982 b ].
Ο Φιλόμυθος [ αυτος που αγαπάει τους μύθους ] είναι κατά ποιον τρόπο Φιλόσοφος.
ΛΟΓΓΙΝΟΥ [ ;] – » Περί ύψους », { 9 ].
Ο ΜΥΘΟΣ ΤΑΙΡΙΑΖΕΙ ΣΤΑ ΓΗΡΑΤΕΙΑ.
Όταν η μεγάλη φύση υποχωρεί , έρχεται ως στοιχείο του γήρατος η αγάπη για τον μύθο. Το αφηγηματικόν ύφος είναι χαρακτηριστικό του γήρατος. Στα γηρατειά το μυθικό στοιχείο επικρατεί του πραγματικού.
PIETER CHR. WONDER – » Χρόνος », { 1810 }.
ΝΕΩΤ.ΕΓΚΥΚΛ. ΛΕΞΙΚΟΝ του »ΗΛΙΟΥ» – » Το αρχαίον ελληνικόν Πνεύμα »,{ σελ.205 }.
Κ.Δ.ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ – » Ηράκλειτος », { απ.56 : Ιππόλ.Έλεγχ.9,9 } .Ο φιλόσοφος αποδεικνύει πόση ανεπάρκεια και πόσες ελλείψεις έχει η σοφία ,ακόμη και του ανθρώπου, που κατά την κοινή αντίληψη είναι ο πιο σοφός απ’ όλους.
ΙΩ. ΚΑΚΡΙΔΗ – » Ελληνική Μυθολογία »,{ σελ.21 }.
Ο »εξ αποκαλύψεως » μύθος . Δεν υπάρχει ευρωπαϊκή παιδεία χωρίς τον ομηρικό, τον ησιόδειο μύθο, χωρίς τους μύθους των Λυρικών και των Τραγικών,
G. FR. ROMANELLI – »Chronos », { 1625-50 }.
ΤΟ ΕΙΔΟΣ.
Ο Σωκράτης αφού επανέρχεται στο αρχικό ερώτημά του, παρακαλεί τον Ευθύφρονα να του φανερώσει το γενικό χαρακτηριστικό, το οποίο καθιστά μία πράξη όσια.» Δεν ζητώ, λέγει, να μου αναφέρεις μίαν η δύο όσιες πράξεις. Θέλω τον γενικό τύπο ,βάσει του οποίου χαρακτηρίζουμε κάτι ως όσιον η ανόσιον» { 6 d-e }.
ΙΩ. ΣΤΑΜΑΤΑΚΟΥ – »Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης ».
εἶδος ( < εἴδω Α )·
ΓΡ. ΒΕΡΝΑΡΔΑΚΗ – » Λεξικόν ερμηνευτικόν ».
είδος ( < είδω ) = μορφή.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Πολιτεία » , { Γ’,402 d }.
<< Κάλλιστον θέαμα , εν τε τη ψυχή καλά ήθη ενόντα και εν τω είδει ομολογούντα..>>
‘Το επ’ είδει’‘ καλόν αντιδιαστέλλεται προς »το εν τη ψυχή »[ κάλλος ].
Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ.
Γ.ΚΟΡΔΑΤΟΥ – » Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας », { σελ.323-24 }.
5.Ο πλατωνικός ιδεαλισμός.
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ – » Περί των αρεσκόντων φιλοσόφοις φυσικών δογμάτων » ,[ ι’. Περί ιδέας ].
Ποία η σχέση της [ άμορφης ] ύλης με την ιδέα ; Η οντότητα που δέχεται όλα τα σώματα δέχεται αιωνίως τα πάντα, χωρίς ωστόσο η ίδια να αφομοιώνει ποτέ ούτε και το ελάχιστο από τα χαρακτηριστικά που έχουν τα εισερχόμενα . Λειτουργεί ως φυσικό εκμαγείο για το καθετί.
Γ.ΚΟΡΔΑΤΟΥ – »Προλεγόμενα εις τους διαλόγους του Πλάτωνος », { σελ.28-29 }.
Ο αισθητός κόσμος είναι απομίμηση, εκμαγείον, έκτυπο της ουσίας των πραγμάτων, του όντως όντος. Η ουσία των πραγμάτων καλείτο Ιδέα.
EΓΚ.ΛΕΞΙΚΟΝ του ‘ΗΛΙΟΥ’- » Αρχαίον Ελληνικόν πνεύμα »,{ σελ.328-29 }.
Κ.Δ.ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ : Η πλατωνική περὶ ιδεών διδασκαλία .
Δ .ΣΟΛΟΜOΥ– ‘ Πόρφυρας , { VI }.
ΦΡ. ΓΚΟΓΙΑ – » Ο Κρόνος καταβροχθίζει τον υιόν του » , { 1819-23 }.
Β’ ΟΡΙΣΜΟΣ.
Όσιον είναι : το προσφιλές στους Θεούς.( 7 a ) ,( 8 a ).
Μετά από επιθυμία του Σωκράτους να δοθεί γενικός ορισμός του οσίου και ανοσίου ,ο Ευθύφρων αναγκάζεται να δώσει δεύτερον ορισμόν : » το αρεστόν και προσφιλές στους θεούς είναι όσιον ,το μη αρεστόν είναι ανόσιον »’ [ 7 a ]. Ο Σωκράτης ,αφού αναγνωρίσει τον γενικόν αυτόν ορισμόν , τον υποβάλλει σε έλεγχο και αυστηρή κριτική του περιεχομένου του. Για να αποδειχθεί ορθός ο ορισμός αυτός θα πρέπει όλοι οι θεοί να αγαπούν και όλοι να απο-στρέφονται τα ίδια πράγματα .Πράγματι μεταξύ των θεών υπάρχουν πόλεμοι και διαφωνίες ,αλλά οι διαφωνίες αυτές δεν μπορεί να αναφέρονται σε ζητήματα αριθμητικών μετρήσεων { ποσοτικό ζήτημα }. Οι διαφορετικές γνώμες θα έχουν σχέση με τα καλά, τα αγαθά, τα δίκαια ή με τα αισχρά ,τα κακά και τα άδικα { ποιοτικό ζήτημα }. Συνεπώς οι διχογνωμίες μεταξύ των θεών αποδεικνύει ,ότι ως προς τα όσια και ανόσια δεν είναι σύμφωνοι οι θεοί .Διότι την ίδια πράξη ,άλλοι την θεωρούν όσια, άλλοι αντιθέτως ανόσια. Όμως, από τον ορισμόν αυτόν προκύπτει λογικό σφάλμα ,διότι το ίδιο πράγμα εκτιμάται συγχρόνως και ως όσιον και ως ανόσιον .Από την αρχή όμως δεχθήκαμε, πως κάθε τι όσιον είναι το ίδιο με τον εαυτόν του ,άρα δεν είναι δυνατόν να είναι συγχρόνως και ανόσιον.
Είναι δυνατόν ένας θνητός να γνωρίζει τις σκέψεις και τις προτιμήσεις ενός Θεού ;
ΣΟΛΩΝ – » Ελεγείες », { 17 }.
Αφανής για τους θνητούς ο νους των Αθανάτων .
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – »Κριτίας », { 107 a -b }.
Είναι ευκολότερο να μιλάει κανείς για τους θεούς, παρά για τους ανθρώπους .
Για ν’ αντιμετωπίσει τις παρατηρήσεις του Σωκράτους ο Ευθύφρων, παρατηρεί ότι υπάρχουν πράξεις περί της εκτιμή-σεως των οποίων δεν μπορεί να υπάρξει διαφωνία. Κανείς απ’ τους θεούς δεν θα μπορούσε να διαφωνήσει με άλλον [ εάν διαφωνούν οι θεοί ] , υποστηρίζοντας , ότι αυτός που διέπραξε φόνο πρέπει να μείνει ατιμώρητος. Και οι άνθρω-ποι δέχονται χωρίς αμφισβήτηση ως ορθόν,ότι αυτός που φόνευσε άδικα κάποιον, πρέπει να τιμωρηθεί. Οι αμφισβη-τήσεις στα δικαστήρια έχουν σκοπό να αποδείξουν ποίος έκαμε το άδικο και τί έκαμε και πότε ‘ και εάν ο τάδε κα-τηγορούμενος διέπραξε ή όχι το αδίκημα για το οποίο κατηγορείται .Κανείς δεν τολμά να ισχυρισθεί ,ότι αυτός που αδικεί δεν πρέπει να τιμωρείται . Έτσι προκύπτει ,ότι ο ορισμός που δόθηκε πρέπει να διορθωθεί. Ο Ευθύφρων λέει πως ευσέβεια είναι κάθε πράξη που αρέσει στους θεούς, άλλ ‘ο Σωκράτης θυμίζει τις διαφωνίες και τους πολέμους μεταξύ των θεών, που δεν θέλουν όλοι τα ίδια πράγματα.
Γ’ ΟΡΙΣΜΟΣ.
Όσιον είναι : το θεοφιλές σ’ όλους ανεξαιρέτως τους θεούς και ανόσιον είναι το θεομισές σ’ όλους ανεξαιρέτως τους θεούς[ 9 e,10 d ,11 a }
Ο Σωκράτης δεν αμφισβητεί τον ορισμό που δόθηκε , λέγει όμως ότι με αυτόν τον ορισμό τίθεται νέο και πάρα πολύ σπουδαίο πρόβλημα προς συζήτηση :
ΤΟ ΔΙΛΗΜΜΑ ΤΟΥ ΕΥΘΥΦΡΟΝΟΣ.
Το όσιον είναι προσφιλές στους θεούς, διότι είναι όσιον, ή επειδή είναι προσφιλές στους θεούς γι’ αυτό είναι όσιον ; [10 a].
Είναι κάτι όσιον , επιθυμητόν [ το αγαπούν ] και κατ’ εντολήν των Θεών ; Ή είναι όσιον από μόνο του και απλώς το επιδοκιμάζουν και οι Θεοί ; Στην πρώτη περίπτωση ,εάν είναι κατ’ εντολήν το όσιον ,τότε είναι αυθαίρετο [ κατά το δοκούν των Θεών ].Αυτό σημαίνει ,ότι ο πιστός πρέπει απλώς να υπακούει στον εκάστοτε επίσημο θεόπνευστον ερμηνευτή θεολόγο ,που είναι αρμόδιος να γνωρίζει τις βουλήσεις των Θεών για το τί είναι όσιον και τί ανόσιον .Άρα είναι δυνατόν σε μία αρνητική εντολή να αναβιώσει ακόμη και η »θυσία του Αβραάμ » ή η θυσία της Ιφιγένειας »; Στην δεύτερη περίπτωση ,οι Θεοί δεν παίζουν κανένα ρόλο στην διαμόρφωση των ηθικών αξιών και ο άνθρωπος δεν έχει ανάγκη τους Θεούς ,τους ιερείς , τους μάντεις και τους θεολόγους για να του υποδείξουν τί είναι όσιον και αγαθόν. Όμως ποίον είναι το αληθινά όσιον και αγαθόν, όταν αλλάζει ανάλογα με τις αξιολογικές προτιμήσεις από άνθρωπο σε άνθρωπο ,από κοινωνία σε κοινωνία ,από εποχή σε εποχή ;
α},Υπάρχει μία καθαυτή νοούμενη αλήθεια και ηθική τάξη ,που υφίσταται αντικειμενικώς και δεν καθορίζεται από αυθαίρετες αξιολογικές προτιμήσεις ;
β}.Ή το αληθές και το ηθικόν είναι κάτι το οποίο τίθεται μετά από μία αξιολογική προτίμηση ;
Την πρώτη εκδοχή » Υπάρχει μία καθαυτή νοούμενη αλήθεια και ηθική τάξη ,που υφίσταται αντικειμενικώς και δεν καθορίζεται από αυθαίρετες [ Θεϊκές βουλήσεις ] αξιολογικές προτιμήσεις» ,υποστηρίζουν ο Κάντ και οι οπαδοί της ειδολογικής ηθικής . Την δεύτερη εκδοχή » το αληθές και το ηθικόν είναι κάτι το οποίο τίθεται μετά από μία αξιολογική προτίμηση [ ανθρώπινη κρίση ],αποδέχονται οι οπαδοί της καθ’ ύλην εκδοχής, ισχυριζόμενοι ότι ηαξιολογική προτίμησηκαθορίζει εκείνο το οποίον πρέπει να ισχύσει ως ορθόν και δίκαιον .Στην λύση του ζητήματος προβαίνει ο Σωκράτης αναλύοντας τους λεκτικούς τύπους των ρημάτων της ενεργητικής και παθητικής φωνής. Στην γλωσσική χρήση δίνονται οι όροι »φιλούμενον» και »φιλούν».Ένα πράγμα »αγαπώμενον» είναι »αγαπώμενον» (φιλούμενον), διότι »αγαπάται »[ φιλούν]. Δεν έχει κανένα νόημα να πούμε, ότι επειδή είναι »αγαπώμενον» »αγαπάται». Το ορθόν είναι να πούμε, ότι επειδή αγαπάται είναι »αγαπώμενον »(φιλούμενον). Ως προς το όσιον, λέγει ο Σωκράτης, δεχθήκαμε ότι είναι ένα πράγμα αγαπώμενον απ’ όλους τους Θεούς .Αγαπάται δε όχι για καμμία άλλη αιτία, αλλά διότι είναι όσιον .Απ’ αυτό προκύπτει το συμπέρασμα ότι το όσιον δεν είναι όσιον διότι αγαπάται από τους θεούς ,αλλά επειδή είναι όσιον αγαπάται από τους θεούς.
Α.Ε.TAYLOR – » Πλάτων ,ο άνθρωπος και το έργο του», { σελ.187 }.
Οι ευσεβείς πράξεις είναι σωστές ,επειδή εκλαμβάνονται ως εντολές, ή μήπως εκλαμβάνονται ως εντολές επειδή ακριβώς είναι ήδη εγγενώς σωστές ;
Από πού πηγάζει η εγκυρότητα των ηθικών εντολών» και κατά συνέπεια από πού απορρέει η ηθική υποχρέωση του ανθρώπου»: ( α ) την «φύση» των ηθικών άξιων ή ( β ) από την βούληση του θείου ;
Άρα ,οορισμός που έδωσε ο Ευθύφρων λέγοντας , ότι »όσιον είναι εκείνο το οποίον αγαπάται από τους Θεούς» καταρ-ρίπτεται . Ο ορισμός αυτός δεν αναφέρεται στην ουσία του οσίου. Απλώς φανερώνει μίαν ιδιότητα («πάθος»), την οποίαν έχει το όσιον, δηλαδή, ότι είναι προσφιλές στους θεούς .Το γνώρισμα αυτό δεν μας δίνει την ουσία του. [ 11 b ]
ΑΙΤΙΆ ΕΛΟΜΕΝΟΥ ,ΘΕΟΣ ΑΝΑΙΤΙΟΣ.
Ο Σωκράτης αποδεικνύει ότι το όσιον και η ηθική τάξη δεν προκύπτει από τις αξιολογικές προτιμήσεις των θεών. Αντιθέτως έχει μία σταθερή έξη , εξ αιτίας της οποίας το αγαπούν οι θεοί .Συνεπώς ο άνθρωπος έχει την ευθύνη των πράξεών του είτε αγαθών είτε κακών , όχι οι Θεοί. Όταν ο άνθρωπος επιλέγει τις αγαθές πράξεις ,τότε αγαπούν αυτές και οι Θεοί ,αντιθέτως όταν επιλέγει τις κακές πράξεις ,τότε αυτές δεν τις αγαπούν οι Θεοί .Χωρίς όμως οι Θεοί να συμμετέχουν , χωρίς να είναι συνεργοί ,χωρίς να φέρουν την ευθύνη των κακών πράξεων .Επειδή ο άνθρωπος είναι πρόσωπον και ενυπάρχει σ’ αυτόν το αυτόβουλον και το αυτεξούσιον .Μήπως όμως κάθε εξωτερική επέμβαση – που καταργεί τις ευθύνες των πράξεων του προσώπου – είναι κατακριτέα ,διότι έτσι αναιρείται το πρόσωπον ; Ή είναι δεκτές και ικανές μετά της ανάλογης θεουργίας μόνον οι έξωθεν παρεμβάσεις με αγαθό σκοπό ;
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Πολιτεία Β’ »,[ 379 b- c ].
Για τ’ αγαθά μας δεν πρέπει να θεωρούμε κανέναν άλλον ως αιτία [ παρά τον εαυτόν μας ], ενώ για τα κακά ,αλλού πρέπει να αναζητούμε την αιτία, και όχι στον θεό.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Πολιτεία Β’ »,[ 617 e ].
Η αρετή είναι κτήμα χωρίς ιδιοκτήτη. Η ευθύνη ανήκει σ’ εκείνον που διαλέγει, ο θεός είναι ανεύθυνος.
ΠΟΡΦΥΡΙΟΥ – » Προς Μαρκέλλαν », [ 12].
Για τα κακά όμως αίτιοι είμαστε εμείς, που επιλέγουμε να τα κάνουμε ΄ ο θεός δεν έχει ευθύνη.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Αλκιβιάδης Β’ », { 142 d – 143 a }.
Oι άνθρωποι κατηγορούν άδικα τους θεούς, αποδίδοντάς τους υπαιτιότητα για τις δικές τους συμφορές.
O Θεός είναι εκ φύσεως αγαθός , όχι επειδή κάτι τον εμποδίζει να είναι κακός ,μα και χωρίς να εμποδίζεται, πάλι δεν μπορεί να γίνει κακός.
ΘΕΟΦΙΛΕΣ – ΟΣΙΟΝ, { 10 c }.
Ο Σωκράτης οδηγεί τον Ευθύφρονα σε αντίφαση . Δηλαδή , ότι το όσιον είναι όσιον [ φιλούμενον ] ,επειδή αγαπάται από τους Θεούς [φιλείται],αλλά και ότι το όσιον αγαπάται [φιλείται] από τους Θεούς, επειδή είναι όσιον [ φιλούμενον]. Έτσι τον αναγκάζει να παραδεχτεί ότι ισχύουν και τα δύο , πράγμα εσφαλμένο ,που οδηγεί τον ορισμό σε άτοπο.
ΚΥΚΛΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΣ.
To θεοφιλές διαφέρει από το όσιον ; { 11 a }.
Διαφέρει το θεοφιλές από το όσιον. Το ένα [θεοφιλές] επειδή αγαπιέται, αποκτάει την ιδιότητα αυτή, το άλλο [όσιον] επειδή έχει αυτήν τη ιδιότητα, αγαπιέται.
Δ’ ΟΡΙΣΜΟΣ.
»To όσιον είναι μέρος του δικαίου» ( 11 e, 12 d ).
Ο Σωκράτης ερωτά τον Ευθύφρονα εάν κάθε όσιον είναι και δίκαιον. Με την συζήτηση διαπιστώνεται ότι το όσιον δεν συμπίπτει με το δίκαιον. Όπου υπάρχει όσιον υπάρχει και δίκαιον , αλλά σε κάποιες περιπτώσεις ,που υπάρχει δίκαιον δεν υπάρχει όσιον .Άρα η έννοια του δικαίου είναι ευρύτερη από την έννοια του οσίου. Απ’ αυτό συνάγεται το συμπέρασμα ότι τοόσιον είναι μέρος ( μόριον) του δικαίου. Δεν αποτελεί, δηλαδή, το άθροισμα των καθηκόντων του ανθρώπου προς τον θεόν ,το σύνολον όλων των καθηκόντων τα οποία επιβάλλει το δίκαιον. Υπάρχουν εκτός των θρησκευτικών και άλλα καθήκοντα για τον άνθρωπο.
»Όπου υπάρχει φόβος ,εκεί υπάρχει και ντροπή » ;
ΟΣΙΟΝ -ΔΙΚΑΙΟΝ.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Γοργίας », { 507 b ].
Ο σώφρων όταν πράττει τα αρμόζοντα έναντι των ανθρώπων, πράττει δίκαια · ενώ όταν πράττει τα αρμόζοντα έναντι των θεών , πράττει όσια.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – Πολιτεία », { Θ’.362 a-c }.
ΔΙΚΑΙΟΣ και ΑΔΙΚΟΣ. O άδικος άνθρωπος απλόχερα και με μεγαλοπρέπεια προσφέρει θυσίες και αφιερώματα στους θεούς καλλίτερα από τον δίκαιο ,γιατί γνωρίζει πώς να κερδίζει την ευμένεια θεών και ανθρώπων , έτσι ώστε κάποιος μπορεί να συμπεράνει ,ότι αυτός είναι περισσότερο φίλος στους θεούς [ θεοφιλής } από τον δίκαιον άνθρωπο.
Ο Πλάτων στον διάλογό του «Πρωταγόρας» συγκαταλέγει ως αυτοτελή αρετή την οσιότητα, ενώ στον «Ευθύφρονα» υποτάσσει αυτήν στην δικαιοσύνη.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Πρωταγόρας », { 329 c-d , 331 a-e }.
Δικαιοσύνη , σωφροσύνη και οσιότητα είναι ένα πράγμα.
‘ Η δικαιοσύνη μοιάζει κάπως με την οσιότητα ,άλλωστε οποιοδήποτε πράγμα μοιάζει – κατά κάποιο τρόπο – με οτιδήποτε»…-» Το δίκαιο και το όσιο διάκεινται μεταξύ τους έτσι, ώστε να έχουν το ένα προς το άλλο κάποια μικρή ομοιότητα ; »
ΑΙΔΩΣ – ΔΕΟΣ.
OMHΡΙKA – ΕΠΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ – » Κύπρια έπη »,[ 18 ].
Τα Κύπρια έπη είναι μεταγενέστερα των ομηρικών επών .Είναι συνάρτηση των ομηρικών επών ,άλλοτε προεισαγωγή και άλλοτε επιλεγόμενά τους. Ονομάστηκαν έτσι ίσως από τον Κύπριο ποιητή Στασίνο .Αμφισβητούμενη είναι η χρονολόγησή τους ,όπως και ο ποιητής τους. Πάντως ο Όμηρος δεν ήταν o συγγραφέας των Κυπρίων επών.
H.LIDDELL & R.SCOTT – » Mέγα λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Αιδώς – δέος.
ΑΜΜΩΝΙΟΥ – » Λεξικόν ομοίων και διαφόρων λέξεων ».
Αιδώς – δέος.
Ε’ ΟΡΙΣΜΟΣ.
Όσιον είναι : η θεραπεία [ υπηρετική τέχνη ] στους Θεούς , [ 12 e , 13 c-d ].
Επειδή η οσιότητα αποτελεί τμήμα της δικαιοσύνης, πρέπει να καθορισθεί ποιο ν τμήμα του δικαίου αποτελεί το όσιον. Ο Ευθύφρων ,αφού ρωτήθηκε από τον Σωκράτη, απαντά ότι το όσιον είναι το τμήμα του δικαίου ,που ανα-φέρεται στην εξυπηρέτηση [ θεραπεία ] των θεών . Όμως ποια έννοια έχει ο όρος »θεραπεία των θεών» ; Τότε διαπι-στώνεται ότι δεν είναι δυνατόν αυτή η έκφραση να σημαίνει ότι μία τέτοια θεραπεία ( εξυπηρέτηση ) επιδιώκει να καταστήσει τους θεούς καλλίτερους. Για παράδειγμα η θεραπεία ίππων ή βοών σημαίνει την προσπάθεια και την επιμέλεια οι ίπποι και οι βόες να γίνονται καλλίτεροι . ̓Αλλά μια τέτοια θεραπεία για τους θεούς θα αποτελούσε πα-ραλογισμό .Άρα η λέξη θεραπεία πρέπει να εκληφθεί με άλλη σημασία. Όταν χρησιμοποιούμε την φράση «οι δούλοι τους δεσπότας θεραπεύουσι» (13 Δ), η λέξη θεραπεύω έχει την σημασία του υπηρετώ. Άρα και η οσιότης πρέπει να χα-ρακτηρισθεί ως υποταγή των ανθρώπων προς τους θεούς για την εκπλήρωση ορισμένης υπηρεσίας «υπηρετική τοίς θεοίς ». Όμως κάθε υπηρεσία είναι υπηρεσία για την εκπλήρωση κάποιου ορισμένου έργου .Η θεραπεία των Θεών μοιάζει με την υπηρεσία του δούλου προς τον αφέντη του .Αλλά για την επιτυχία ποίου έργου μας χρησιμοποιούν οι Θεοί ;
ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΘΕΩΝ.
Το Δίκαιον διαιρείται εις δύο μέρη Το πρώτον αναφέρεται στα καθήκοντά μας έναντι των ανθρώπων, το δεύτερο στα καθήκοντά μας έναντι των θεών. Άρα πρέπει να καθοριστεί η έννοια του όρου «θεραπεία των θεών» .
H.LIDDELL & R.SCOTT – » Μέγα λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Θεραπεία
ΙΩ. ΣΤΑΜΑΤΑΚΟΥ – » Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης ».
Θεράπων, θέραψ, θρησκεία.
ΗΣΥΧΙΟΥ – » Λεξικόν ».
θρησκεύει = θεραπεύει.
U. WILAMOWITZ-MOELLENDORFF – » Πλάτων , τα χρόνια της νεότητας », { σελ.347-49 }.
Ευσέβεια είναι το »υπηρετείν» τους Θεούς
A.E.TAYLOR – » Πλάτων ,ο άνθρωπος και το έργο του », { σελ.190-91 }.
Ποίον , άραγε ,είναι το μεγάλο έργο στο οποίο εμείς, οι άνθρωποι, συμβάλλουμε « με την καθοδήγηση των θεών » ;
Πώς εξομοιώνεται ο άνθρωπος με τον Θεόν [ ομοιούσθαι τω Θεώ ] ;
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – »Θεαίτητος », { 176 a-c ]
Δεν είναι δυνατόν να εξαφανιστούν τα κακά. Kατ’ ανάγκη υπάρχει πάντοτε κάτι αντίθετο του αγαθού…Η φυγή είναι ομοίωση με τον Θεόν, κατά το δυνατόν, και ομοίωση είναι να γίνει κάποιος δίκαιος και ευσεβής με φρόνηση…Ο Θεός δεν είναι καθόλου και με κανένα τρόπο άδικος, αλλά όσο περισσότερο δίκαιος.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Πολιτεία », { 613 b }.
Αυτός που πρόθυμα επιδιώκει την δικαιοσύνη και την αρετή, στοχεύοντας στην ομοίωση με τον Θεόν ,δεν παραμελείται από τους Θεούς.
ΠΟΡΦΥΡΙΟΥ – » Προς Μαρκέλλαν », { 13 }.
Ας ακολουθεί ο νους τον Θεόν και ας τον απεικονίζει, μέσω της ομοίωσής του προς αυτόν.
ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΝΗΠΤΙΚΩΝ Α’– »Ιω. Δαμασκηνός : Λόγος ψυχωφελής και θαυμάσιος », { σελ.346 }.
Το »κατ’ εικόνα» είναι η δυνατότης του ανθρώπου να ενωθεί οντολογικώς με τον Θεόν, να γίνει κατά χάριν Θεός και το »καθ’ ομοίωσιν »είναι η εκπλήρωσις αυτής της δυνατότητος.
K.HARING – » Παζλ πιθήκων », { 1988 }.
ΣΤ’ ΟΡΙΣΜΟΣ.
Όσιον είναι, η επιστήμη αιτήσεως και δόσεως σε Θεούς.[ 13 e , 14 b -d ].
Ο άνθρωπος διά μέσου της οσιότητας έρχεται σε σχέσεις δωρεών και αντιδωρεών προς τους Θεούς. Άρα η οσιότητα ορίζεται ως επιστήμη , η οποία καθορίζει τις δωρεές που κάνουμε στους θεούς , με το να προσφέρουμε σ’ αυτούς θυσίες και η οποία μας καθοδηγεί στο πώς να απευθύνουμε προς αυτούς αιτήσεις και ευχές .Αλλά είναι ολοφάνερο, επίσης ,ότι όπου και όταν απευθύνουμε μίαν αίτηση[=ζήτηση] , αυτό γίνεται διότι επιθυμούμε κάτι να λάβουμε.
Ο Σωκράτης σιωπά και σημειώνει απλώς ότι ο συνομιλητής του ,αν και πλησίασε πολύ σ’αυτήν , δεν μπόρεσε να την κατανοήσει « Ἐπειδὴ ἐπ’ αὐτῶ ἦσθα, ἀπετράπου ὅ εἰ ἀπεκρίνω ἱκανῶς ἄν ἤδη παρὰ σοῦ τὴν ὁσιότητα ἐμεμαθήκει» (14 C) (Ενώ είχες πλησιάσει επάνω εις αυτήν την απόκρισιν, ετραβήχθης προς τα οπίσω Αν έδιδες αυτήν την απόκρισιν θα είχον μάθει τώρα πλεον τι είναι η οσιότης ].
Ζ’ ΟΡΙΣΜΟΣ.
Όσιον είναι, η εμπορική τέχνη μεταξύ Θεών και ανθρώπων ,{ 14 e -15 a }.
Επειδή όμως η σχέση αυτή αποτελεί καθαρώς εμπορική τέχνη, καταλήγουμε ,ότι η οσιότητα είναι κάποιο είδος εμπορικής συναλλαγής μεταξύ θεών και ανθρώπων [ δούναι και λαβείν ].Ο θεοί μας στέλνουν εκείνα τα οποία επιθυμούμε και σε ανταπόδοση παρέχουμε σ’ αυτούς τιμή και ενδείξεις σεβασμού και γέρας [ δώρον τιμής ]. Ο σεβασμός και οι τιμές ,που προσφέρεται εκ μέρους μας προς τους θεούς, δεν ωφελούν τους Θεούς ,αλλά είναι πράγματα αγαπητά και προσφιλή στους θεούς .Άρα η οσιότης είναι τέχνη που αναφέρεται σ’ εκείνο το οποίον είναι προσφιλές στους θεούς . Κατ’ αυτόν τον τρόπον επανερχόμαστε στον τρίτον oρισμό [ όσιον είναι το θεοφιλές σε όλους τους Θεούς ανεξαιρέτως ].
Είναι η οσιότητα ένα είδος εμπορικής συναλλαγής ; Η ένταξη της οσιότητας στην εμπορική τέχνη [ ανάλογη με την υπαγωγή της δικαιοσύνης στην κλεπτική ] εκφράζει την αντίληψη ,ότι το θείον επηρεάζεται από τις λατρευτικές ενέργειες των ανθρώπων [ προσευχές ή θυσίες ] ; Τα διάφορα τάματα [ από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα ] είναι συναλλαγή ή δώρα ευχαρίστησης ; Εάν επεμβαίνουν οι θείες δυνάμεις υπέρ ημών για καλό σκοπό ,υπάρχουν και δυνάμεις αντίρροπες που δρουν υπερ άλλων για κακό σκοπό ;
ΚΩΝ. ΤΣΑΤΣΟΥ – » Αφορισμοί και Διαλογισμοί », ΣΤ’. I , 5-6 { σελ.174 }.
Ανθρωπομορφισμός. Χριστιανισμός και Κόλαση.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ -»Πολιτεία Α’ », { 334 b }.
Η δικαιοσύνη, σύμφωνα με τον Όμηρο και με τον Σιμωνίδη, είναι ένα είδος τέχνης της κλεψιάς,
A.E.TAYLOR – » Πλάτων, η ζωή και το έργο του »,{ σελ.192}.
Ο ορισμός της θρήσκευσης [ οσιότητας ] ως γνώσης του σωστού τρόπου αίτησης και ανταπόδοσης προς τον Θεόν επιδέχεται νόημα γνήσια σωκρατικό.
B. VIOLA – » Ακατάπαυτη προσευχή », { 1992 }.
Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ.
Προσεύχομαι = προσφέρω ικεσίες ή τάματα σε κάποια θεότητα και παρακαλώ για κάποιον ή κάτι. Ο ποιητής λέει ,ότι ο άνθρωπος που εύχεται στον Δία ,απλώς να του δώσει τα αγαθά και να του αρνηθεί τα κακά ,ακόμα κι αν παρακαλεί γι’ αυτά, είναι σοφός.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Νόμοι », { Ι’. 888 b-d }.
Όταν σκέφτεσαι σωστά για τους Θεούς ,ζεις ευτυχισμένος.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – »Αλκιβιάδης Β’ », { 149 -150 b }.
Δωροδοκούνται οι Θεοί ; { ο διάλογος δεν θεωρείται γνήσιος .Ο συγγραφέας ίσως πρέπει να αναζητηθεί στον κύκλο των Χριστιανών Ελληνιστών }.
ΓΑΛΗΝΟΥ – » Περί χρείας μορίων »,{ Γ’. 237 -38 }.
Η αληθινή ευσέβεια δεν εδράζεται ούτε στον αριθμό των βοδιών ,που θυσιάζει κανείς ,ούτε στα θυμιάματα ,που χρησιμοποιεί στις θυσίες.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Νόμοι », { Ζ’. 888 b-d }.
Όταν οι ύμνοι γίνουν νόμοι ,οι προσευχές θα έχουν νόμους. Οι 3 νόμοι της προσευχής.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – Αλκιβιάδης Β’ », { 149 b- d }.
Η προσευχή των Λακεδαιμονίων.Πρόσεχε τί προσεύχεσαι.
ΚΩΝ. ΤΣΑΤΣΟΥ – » Αφορισμοί και Διαλογισμοί », ΣΤ’. I , 5-6 { σελ.175 }.
Προσευχή.
J. HOLZER – » Προστάτεψέ με από αυτό που θέλω », { 1988 }.
G. LOWES DICKINSON – » The Greek View of Life », { σελ.18 }. 6.The Greek Conception of the Relation of Man to the Gods.
Ήταν δύσκολο να εξασφαλίσει κανείς ή να μεταβάλλει υπέρ αυτού την βούληση των Θεών και έτσι ο καθένας έπρεπε να κάνει ό,τι καλλίτερο μπορούσε.
Ο ΚΥΚΛΟΣ.
Το συμπέρασμα του Σωκράτη » Άρα ,τούτο ,φαίνεται ,είναι το όσιον ,το αγαπητό στους θεούς », [ 15 b ] θυμίζει έναν προ-ηγούμενον ορισμό που έχει ήδη διευκρινιστεί καθώς και το αντίστοιχο συμπέρασμά του, το οποίο είχε τότε απορ-ριφθεί .Έτσι διαγράφοντας κύκλο ξαναγυρίζει στο ίδιο σημείο ( κύκλω περιιόντα ποιών ]. Συγκεκριμένα πρόκειται τον β’ ορισμό , σύμφωνα με τον οποίον» όσιον είναι αυτό που αγαπούν οι θεοί και ανόσιον αυτό που μισούν ». Στο τέλος ρωτάει ο Σωκράτης τον Ευθύφρονα. «Δεν καταλαβαίνεις ότι ο λόγος μας και έκανε κύκλο, έχει έρθει στο ίδιο σημείο;» . Στην κυκλική κίνηση ,καθίσταται αδύνατη η θέαση του ουσιώδους [ λόγω της περιφοράς ].Για να θεαθεί το ουσιώδες απαιτείται μία έξοδος διαφυγής . Αστειευόμενος μετά ο Σωκράτης , λέει ,ότι οι ορισμοί ,που δόθηκαν από τον Ευθύφρονα σε σχέση με το όσιον δεν μένουν σταθεροί,[ στάσιμοι ], αλλά κινούνται περιφερόμενοι εδώ κι εκεί, όπως τα αυτόματα , που κατασκευάστηκαν την παλιά εποχή από τον Δαιδάλο [ από το γένους του Δαιδάλου καταγόταν και ο Σωκράτης ].
Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ .
Δαίδαλος { < ρ.*[ ΔΑΛ-] με αναδιπλ. > δαιδάλλω = εργάζομαι ως τεχνίτης ,εξαπατώ ,παραπλανώ ] =ποικίλος, διάστικτος, πεποικιλμένος, περίτεχνος, πολύπλοκος. δαίδαλον : ονομασία των αρχαιοτάτων ξοάνων [ αγάλματα από ξύλο ]. ̓Από αυτό το όνομα ,κατά τον Παυσανία, πλάσθηκε ο μύθος και το όνομα του μυθικού αρχιτέκτονα ,καλλιτέχνη, εφευρέτη Δαιδάλου.
ΝΕΩΤ. ΕΓΚΥΚΛ. ΛΕΞΙΚΟΝ του ‘ΗΛΙΟΥ’.
Δαίδαλος.
ΩΡΑ ΑΠΙΕΝΑΙ.
Έτσι πρέπει πάλι απ’ την αρχή να θέσουν υπό συζήτησιν το όλον πρόβλημα ,αλλά ο Ευθύφρων δεν δείχνει πρόθυμος και αναχωρεί »ώρα απιέναι» [ απέρχομαι ] . ΕΥΘ. (15, e): ‘‘Κάποιαν άλλη φορά, Σωκράτη- τώρα βιάζομαι και είναι ώρα να φεύγω. Στο τέλος της απολογίας του ο Σωκράτης λέει τα ίδια λόγια. ΑΠΟΛ.ΣΩΚΡ [42 a ] : » Τώρα όμως είναι ώρα να πηγαίνω [ να φύγω από αυτήν την ζωή ] ‘.
Ο Σωκράτης ζήτησε εξ αρχής από τον Ευθύφρονα να δώσει έναν στέρεο και ακριβή ορισμό της εξεταζόμενης έννοιας. Ο μάντης όμως στεναχωρημένος από τις αντιφάσεις στις οποίες περιέπεσε και στο δίκτυο της ισχυρότατης σωκρατι-κής λογικής, ζαλισμένος πλέον υπεκφεύγει την συνέχιση του διαλόγου, λέγοντας ως πρόφαση ότι έχει κάποια κατε-πείγουσα υπόθεση, κι κι απέρχεται από τον χώρο διεξαγωγής του διαλόγου. Από τον διάλογο αυτόν συμπεραίνουμε ,ότι Σωκράτης ,ενώ εκ των προτέρων ήταν βέβαιος ,ότι για να ζητήσει ο Ευθύφρων ποινή για την πατέρα του ,καθ’ υπέρβασιν θείων και ανθρωπίνων θεσμών ,κατέχει την αληθινή γνώση της διάκρισης του ΟΣΙΟΥ από το ΑΝΌΣΙΟΝ, εκ των υστέρων αποδεικνύεται ,ότι αυτό δεν αληθεύει.
Η ΑΠΟΡΙΑ.
Στην αρχή του διαλόγου ο Ευθύφρων ομολόγησε , ότι είχε πάει στην στοά του βασιλέως με σκοπό να φροντίσει για τη δίκη του πατέρα του. Πώς λοιπόν τώρα απέρχεται χωρίς καν να εισέλθει στον άρχοντα βασιλέα ; Είναι τάχα τούτο απλή πρόφαση με σκοπό την αποφυγή της συζήτησης, την οποία αδυνατεί να διεξαγάγει κατά βούληση ; Ή θέλει ο Πλάτων να υποδείξει, ότι ο Ευθύφρων αποφάσισε εν τέλει να μην καταδιώξει δικαστικά τον πατέρα του ,επειδή συνειδη-τοποίησε την άγνοιά του [ εξ αιτίας του σωκρατικού ελέγχου ] και κλονίστηκαν οι δοξασίες του ; Αν και ενδιαφέρουσες αυτές οι ερμηνείες , ουδεμία από αυτές δύναται να αποδειχθεί.
Ο κόσμος είναι σκηνή θεάτρου , ο βίος είναι πάροδος , ‘‘ ήλθες ,είδες ,απήλθες ».
ΠΟΙΑ Η ΣΧΕΣΗ ΘΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ;
‘‘Ζευς πατήρ Θεών ΚΑΙ ανθρώπων».
Γιατί στην Γιγαντομαχία ο θεάνθρωπος Ηρακλής βοήθησε τον Δία στην νίκη ; Διότι ήταν δυνατόν οι θεοί να επικρατήσουν μόνοι τους , χωρίς την βοήθεια του Ηρακλή ,που είναι μισός θεός ,μισός άνθρωπος [ μετέχει και των δύο φύσεων θεϊκής -ανθρώπινης ως Ημίθεος ή Θεάνθρωπος ].
ΠΙΝΔΑΡΟΥ – » ΝεμεόνικοI », [VI ].
Ένα το γένος των ανθρώπων ,ένα των Θεών. Από μία μητέρα και οι δύο αναπνέουμε.
ΠΟΡΦΥΡΙΟΥ – » Προς Μαρκέλλαν », {16 }.
Τιμάς τον Θεόν, όταν εξομοιώνεις την διάνοιά σου με αυτόν . Αυτό επιτυγχάνεται μόνο με την αρετή ,διότι η αρετή έλκει την ψυχή προς τα πάνω, προς το συγγενικό της στοιχείο.
ΝΙΚ. ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΥ – »Ποιητής και μούσα »,{ 1938 }.
Γ΄ΜΕΡΟΣ .
ΟΙ ΕΠΤΑ ΟΡΙΣΜΟΙ.
Η ανάλυση του κειμένου φανερώνει, ότι στον διάλογον αυτόν γίνονται απόπειρες να δοθεί ορισμός για την οσιότητα [ θρησκευτικότητα ]. Διαδοχικά ο Πλάτων παρουσιάζει επτά ορισμούς :
Ο Πλάτων ακολουθώντας την συνήθειά του δεν εκφράζει φανερά την προτίμησή του για έναν από τους ορισμούς αυτούς.. Εάν όμως εμβαθύνουμε στο κείμενον ,μπορούμε να ισχυριστούμε , ότι ο φιλόσοφος εκλαμβάνει ως οσιότητα το να τεθεί ο άνθρωπος στην υπηρεσία του Θεού για την πραγμάτωση του αγαθού. Τασσόμενος ο άνθρωπος στην υπηρεσία του Θεού εξομοιώνεται με τον Θεόν και επιτυγχάνει την »ομοίωσιν Θεών » , για την οποία μιλάει ο Πλάτων στον «Θεαίτητον» (176 Β). Τέτοια έννοια δίνει ο Πλάτων στον όρο «θεραπεία θεών», που φαίνεται ότι ήταν κατά την εποχή του σε κοινή χρήση.
Η γόνιμη θρησκευτική συνείδηση δεν χωρίζει το όσιον από το δίκαιο ,ούτε βλέπει στην λατρεία τίποτα άλλο από το σεβασμό ,που νοιώθει η καθαρή συνείδηση μπροστά στην ιδέα μίας ανώτερης δικαιοσύνης.
ΣΩΚΡΑΤΙΚΗ ΕΙΡΩΝΕΙΑ.
Αναπάντητο παραμένει το ερώτημα , γιατί ο Σωκράτης [ ή ο Πλάτων ] στον διάλογον αυτόν εμφανίζεται τόσο ειρωνικός και καυστικός .Ικανοποιητική και τεκμηριωμένη απάντηση στο ερώτημα αυτό ακόμη και στις μέρες μας δεν υπάρχει ,παρά τις πολλές ερμηνείες που έχουν δοθεί. Έχει κάποια σχέση η ειρωνεία με την άσκηση της αρετής ; Είναι μέσον επιρροής πάνω στους συμπολίτες του ; Γιατί επέλεξε την οδό του είρωνος και όχι την μέση οδό του αυθεκάστου ;Η ευθύτητα κάποιες φορές μπορεί να γελοιοποιηθεί ; Η πρόκληση είναι μέθοδος μαιευτικής ; Η σωκρατική ειρωνεία είναι ένα μαστίγωμα ,μία κραυγή που ωθεί τον »συνομιλητή» του Πλάτωνος να αλλάξει στάση ζωής; Παραμένει αίνιγμα ο σωκρατικός οίστρος .
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Ηθικά Ευδήμεια » , { 1233 b – 1334 a }. [ απόδοση ] :
<< O αληθής και απλούς , τον οποίον αποκαλούν ‘‘αυθέκαστον» είναι μέσος του είρωνος και του αλαζόνος.Διότι ο μεν ένας , εν γνώσει του ψευδόμενος κατά του εαυτού του, τον εμφανίζει χειρότερον της πραγματικότητας ,είναι είρων. Ο δε άλλος , που κατά τον ίδιον τρόπο τον εμφανίζει καλλίτερον , είναι αλαζών.Όποιος όμως τον εμφανίζει όπως είναι στην πραγματικότητα , είναι φιλαλήθης [ αυθέκαστος ].
ΑΝΝΗΣ ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ – ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – » Ο εν τη λέξει Λόγος ».
Ειρωνεία { < είρω = λέγω } = αυτός που εμπαίζει και διαχλευάζει με λόγια άλλον.
Η πλατωνική [ σωκρατική ] ειρωνεία, θέλει για λίγο ν’ αποπλανήσει.!
ΣΤΕΦ. ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ – » Ο Πλάτων και η εγγύτητα του Αγαθού .»[ διπλ.εργ.}
Η Ειρωνεία του Πλάτωνος.
Η αρετή δεν κατακτάται γνωστικά, αλλά βιώνεται. Αποτελεί τον τρόπο ύπαρξης του ανθρώπου σε σχέση με το ίδιο του το Είναι…Η αρετή είναι ένα είδος γνώσης [ συνειδητοποίησης ] , αλλά πολύ περισσότερο πρόκειται για έναν τρόπο ζωής αφιερωμένο στην εύρεση της αλήθειας.
EL GRECO – » Προσευχή Αγίου Δομίνικου », { 1586-90 }.
Ο ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ .
Πολλές γνώμες έχουν διατυπωθεί ,όσον αφορά τον σκοπό, που επιδίωκεν ο Πλάτων γράφοντας τον »Ευθύφρονα». Κάποιοι φιλόλογοι θεωρούν ,ότι το σύγγραμμα έχει σκοπό να υπερασπίσει τον Σωκράτη εναντίον της κατηγορίας »επί ασεβεία». Ο Ι. Καλλιτσουνάκις στην πραγματεία του [ 1930 ] υποστηρίζει ότι ο νεαρός Πλάτων στον «Ευθύφρονα » επιθυμούσε να βοηθήσει τον φιλόσοφο- διδάσκαλόν τους ,που κινδύνευε. Άλλοι φιλόλογοι θεωρούν το έργον ως συνέχεια της « ̓Απολογίας». Μήπως με τον διάλογο αυτό ο Πλάτων ήθελε να καταδείξει ,ότι οι αντιλήψεις περί ευσεβείας των μάντεων -θεολόγων ήσαν πολύ συγκεχυμένες ; Μήπως ,ότι οι κοινώς αποδεκτές αντιλήψεις περί ευσεβείας του Αθηναϊκού δήμου ήσαν λανθασμένες ; Ή ,ότι δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί με ακρίβεια η έννοια της ευσεβείας και του οσίου; Μήπως το γεγονός ,ότι μάλλον είχε παρακμάσει ή ατονήσει το θρησκευτικό συναίσθημα ,γέννησε και τις γραφές ασεβείας ; Μπορεί να κρύβονταν πολιτικοί λόγοι πίσω από τις διώξεις και αυτές οι γραφές ασεβείας να ήσαν προσχηματικές ; Μήπως τελικά ο Σωκράτης ήταν απλά ένας ενοχλητικός αντικομφορμιστής ,ένας ταραξίας της κοινωνικής γαλήνης , ένα ζιζάνιο της πόλεως ;
ΚΩΝ. ΤΣΑΤΣΟΥ – » Αφορισμοί και Διαλογισμοί », ΣΤ’. I , 5-6 { σελ.173 }.
Ο αποσυνάγωγος.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Απολογία Σωκράτους », [24c].
Ο Σωκράτης δεν πιστεύει στους Θεούς της πόλης ,αλλά σε νέους θεούς [ δαιμόνια].
ΤΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΘΕΟΙ. Για να προκαλέσει κάποιος την οργή του κράτους χρειάζονταν ή μία πολιτική αιτία ή μία πραγματική ιεροσυλία.
CL. MOSSE – » ΑΘΗΝΑ ιστορία μιας δημοκρατίας », { σελ.129 – 133 }.
Ο Σωκράτης δεν πληρωνόταν για τα μαθήματά του, όπως οι σοφιστές · αρνιόταν όμως, όπως και αυτοί, να παρα-δεχτεί ως απόλυτες τις περιστασιακές αλήθειες και καλούσε τους ακροατές του να εξετάζουν μαζί του από την αρχή κάθε γνώση…Ούτε ο Πλάτων, ούτε ο Ξενοφών αναφέρουν πολιτικά αίτια για την καταδίκη του Σωκράτη…Επειδή ο Σωκράτης παρακινούσε τους νεαρούς μαθητές του, να παραιτηθούν από την πολιτική και από το κυνήγι του πλούτου για να στραφούν στη φιλοσοφία, εμφανιζόταν σαν ένας ενοχλητικός αντικομφορμιστής , ικανός να ταράξει την κοι-νωνία .Γι’ αυτό η κοινωνία έπρεπε να τον αποβάλει.
W.K.C. GUTHRIE -» Οι Έλληνες Φιλόσοφοι [ Από τον Θαλή ως τον Αριστοτέλη ] »,{ σελ. 80 }.
Η ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΚΑΙ Η ΣΤΡΟΦΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ( Οι Σοφιστές και ο Σωκράτης ) .
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – »Ευθύφρων». Προλεγόμενα εις τους διαλόγους του Πλάτωνος .Ο Σωκράτης ήταν περισσότερο γκρεμιστής παρά οικοδόμος. Εκφράζει η φιλοσοφία του την αγωνία της εποχής του.
Κ. ΠΑΛΑΜΑ – » Δειλοί και Σκληροί στίχοι ». ΛΥΓΜΟΙ ΚΑΙ ΘΥΜΟΙ .
Γκρεμίζω την ασχήμια.
WILL DURANT – » Παγκόσμιος ιστορία του Πολιτισμού [Β] », { σελ.384-85 }.
IΣΤ’.Η σύγκρουσις Φιλοσοφίας και Θρησκείας. Οι Αθηναίοι έβλεπαν τον Σωκράτη ως τον πλέον επικίνδυνο από τους σοφιστές.
Οι Σοφιστές[ ρήτορες ] δίδασκαν τους »δισσούς » [ διπλούς ,ασαφείς ,αμφιλεγόμενους ] λόγους ,δηλαδή για κάθε θέμα κάποιος με κατάλληλα έξυπνα επιχειρήματα να υποστηρίξει και την μία θέση και την άλλη [ αντίθετη] ,όπως οι σημερινοί δικηγόροι πρέπει και είναι ικανοί να υποστηρίξουν και τον κατηγορούμενο και τον κατήγορο.
Γ. ΚΟΡΔΑΤΟΥ – » Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας », { σελ.246-47 }.
Ο Σωκράτης ήταν επικίνδυνος εχθρός της ̓Αθηναικής Δημοκρατίας και σαν τέτοιος έπρεπε να καταδιωχτεί. Αν έχουν λοιπόν άδικο οι κατήγοροί του σε κάτι, αυτό είναι τούτο: Έπρεπε να τον καταγγείλουν κυρίως για τις πολιτικές του ιδέες και όχι για τον αθεϊσμό του.
ΙΩΣΗΠΟΥ – » Κατ’ Απίωνος »,{ Β’,37 }.
Για ποια αιτία πέθανε ο Σωκράτης; Επειδή ορκιζόταν με καινούριους όρκους και έλεγε, πως κάποιο »δαιμόνιον» του μιλούσε , και επειδή διέφθειρε τους νέους, γιατί τους παρακινούσε να περιφρονούν το πολίτευμα και τους νόμους της πατρίδας τους.
ΕΛΛΗ ΠΑΠΠΑ – » Μακιαβέλλι ή Μάρξ ; »{ σελ.205 }.
Β’.Η αρχαία σκέψη ποτέ δεν πεθαίνει. στ’}.Γιατί η φοίτηση στη σχολή της αρχαίας σκέψης είναι απαραίτητη.
ΝΕΩΤ. ΕΓΚ. ΛΕΞΙΚΟΝ ΤΟΥ »ΗΛΙΟΥ »- » Το Αρχαίον Ελληνικόν Πνεύμα», { σελ.351 }.
Κ.Δ.ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ . Ο Πλάτων θέτει ακόμη και σήμερα το συζητούμενο πρόβλημα : αν το δέον παράγεται εκ της αξίας η η αξία εκ του δέοντος.
ΠΡΑΚΤ. ΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΑΘΗΝΩΝ -» Ι.ΚΑΛΙΤΣΟΥΝΑΚΙ -» Η εν τω Ευθύφρονι Πλατωνική εκδοχή του οσίου »,{σελ.419}.
Αυτός ο απλός και απέριττος διάλογος είναι το πρώτο συγγραφικόν έργον του νεαρού Πλάτωνος, που παρακινήθηκε στην εσπευσμένη συγγραφή του από την επιθυμία του να μπορέσει να βοηθήσει τον φιλόσοφο και διδάσκαλό του ,που κινδύνευε.
O αληθινός σκοπός του Πλάτωνος, είναι να αποδείξει τα τρωτά της θρησκείας του λαού, η οποία απέδιδε στο Θείον ιδιότητες και αδυναμίες ανθρώπινες.
ΠΕΙΡΑΣΤΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ.
Ο »Ευθύφρων »ανήκει στους πρώιμους » Σωκρατικούς » διαλόγους , τους λεγομένους και πειραστικούς .Οι δύο συνομιλητές Σωκράτης και Ευθύφρων δεν κατόρθωσαν να προσεγγίσουν τον στόχο τους ,για το τί είναι όσιον. Το ότι δεν κατέληξαν σε ασφαλές συμπέρασμα, μπορεί να θεωρηθεί και ως ένα αποτυχημένο πείραμα .Ένα ατελές εγχείρημα για τον προσδιορισμό της εννοίας της οσιότητας. Όμως ,αν και δεν καταλήγουν σε συγκεκριμένα θετικά συμπεράσματα ,εν τούτοις συνεισφέρουν στον βαθύτερο προβληματισμό για μια σειρά ζητημάτων. Διότι των πειραστικών διαλόγων αυτός ακριβώς είναι ο σκοπός : η αναζήτηση ενός ορισμού ,μέσω της διαλεκτικής , χωρίς να δοθεί η τελική απάντηση.
Ο »Ευθύφρων ή περί οσίου » είναι πειραστικός διάλογος.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – Περί των σοφιστικών ελέγχων », { ΙΙ }.
Υπάρχουν στον διάλογο τέσσερις λόγοι { κατηγορίες επιχειρημάτων } : Διδασκαλικά [ διδακτικά ], Διαλεκτικά, Πειραστικά [δοκιμαστικά ] , Εριστικά.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – Περί των σοφιστικών ελέγχων », { VIII }.
Η πειραστική [ τέχνη ή επιστήμη ]είναι μέρος της διαλεκτικής. Με την τέχνη αυτή μπορεί κάποιος να εξάγει ψευδές συμπέρασμα στηριζόμενος στην άγνοια κάποιου άλλου που προβάλλει έναν ισχυρισμό.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Μετά τα Φυσικά », { 1004 b }.
Διαφέρει η Φιλοσοφία [γνωστική ] από την Διαλεκτική [ πειραστική ] και την Σοφιστική [φαινομενική ].
Κ.Δ. ΓΕΩΡΓΟΥΛΗ – » Πλάτωνος – ‘Ευθύφρων’ ». Οι πειραστικοί διάλογοι έχουν στόχο να ξεριζώσουν από την ψυχή τις ψεύτικες δοξασίες.
H.LIDDELL & R.SCOTT – » Mέγα λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Πειραστικός < πειράζω < πειράω.
ΠΑΝ. ΚΟΛΛΙΑ – » Λεξικόν των βασικών ρημάτων της αρχαίας Αττικής πεζογραφίας ».
Πειράω από το περάω .
ΓΙΑΤΙ Ο ΠΛΑΤΩΝ ΓΡΑΦΕΙ ΔΙΑΛΟΓΟΥΣ ; – ΓΙΑΤΙ Ο ΕΥΘΥΦΡΩΝ ΕΙΝΑΙ ΗΜΙΤΕΛΗΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ ;
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Γοργίας », { 457 c-d }.
Οι συζητητές δείχνουν προθυμία να φανούν νικητές στην συζήτηση μάλλον ,παρά να καθορίσουν το θέμα που συζητούν και να βρουν την αλήθειαδια της συζητήσεως [ διαλεκτική].
» ΠΛΑΤΩΝΟΣ – »Ευθύφρων». Γ.ΚΟΡΔΑΤΟΥ – » Προλεγόμενα εις τους διαλόγους του Πλάτωνος »,{ σελ.46 }.
Ο Πλάτων ήθελε να εμφανίσει τον εκπρόσωπον των θρησκόληπτων ,Ευθύφρονα, ως αγράμματον , αστοιχείωτον και παραλλήλως ως γελοίον υποκείμενον.
7.3. Ο Πλάτων, η πολιτική και η ακαδημία . Ο Πλάτων φαίνεται να πιστεύει ,ότι η πραγματική φιλοσοφία δεν μπορεί ποτέ να πάρει τη μορφή συστηματικού δόγματος. Δηλαδή ,πραγματική φιλοσοφία και δόγματα άκαμπτα δεν ταιριάζουν.
Οι διάλογοι του Πλάτωνος φαίνονται καμμιά φορά αντιφατικοί αναμεταξύ τους. Αυτό δεν έχει να κάνει με λογικές αντιφάσεις , που δεν τις είχε τάχα προσέξει ο Πλάτων, αλλά με βαθύτατες αντινομίες.
Δ ‘.ΕΠΙΛΟΓΟΣ.
Ο φιλόσοφος – ποιητής Πλάτων ΔΕΝ γράφει επιστημονικά πονήματα ,αλλά »θεατρικούς» διαλόγους. Ο Πλάτων είναι μυστηριώδης ! Σε πολλούς από τους διαλόγους του είναι αινιγματικός ,αντιφατικός και ασαφής. Ουδείς γνωρίζει τα πραγματικά »δόγματα» ,τις απόψεις ,τα πιστεύω του Πλάτωνος . Ο Αριστοτέλης αναφέρει ,ότι ,εκτός των διαδεδομέ-νων διαλόγων του ,είχε και »άγραφα δόγματα » τα οποία δίδασκε προφορικά μόνον για τους μαθητές της σχολής και αυτά ουδέποτε ουδαμού κατέγραψε .Οι διάλογοί του ίσως να χρησίμευαν ως υπομνήματα των προφορικών παρα-δόσεων στην σχολή του.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Επιστολαί »,{ Ζ’ }.
Δικό μου σύγγραμμα για το θέμα τούτο δεν υπάρχει κι ούτε ποτέ θα υπάρξει ·
ΠΛΑΤΩΝ – » Κρατύλος », { 440 d }.
Ίσως ,να είναι έτσι τα πράγματα ,ίσως όμως και όχι.
B. NAUMAN – » Ζωή Θάνατος , Ξέρει Δεν Ξέρει », { 1983 }.
Λέξεις τολμηρά γραμμένες με χρωματιστά κεφαλαία από neon .Φράσεις μπλέκονται μεταξύ τους και αλληλοσυγκρού-ονται { Ζωή-Θάνατος ,Πόνος -Χαρά ,Αγάπη -Μίσος }. Μία προσπάθεια έκφρασης των εγγενών ασαφειών της ανθρώ-πινης επικοινωνίας και των πολλαπλών νοημάτων των λέξεων. Σήματα και σύμβολα συμβαδίζουν για ν’ αποδώσουν τα κρυφά μηνύματα ,όπως ο σχηματισμός Χ εντός και εκτός κύκλου.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ .
ΑΓΟΡΑΖΕΤΕ ΒΙΒΛΙΑ , ΕΛΕΓΧΕΤΕ ΤΙΣ ΠΗΓΕΣ .
Η απόδοσις των αρχαίων κειμένων δεν είναι φωτογραφική . Συνεπώς βασίζεται, αλλά ενίοτε δεν ταυτίζεται απόλυτα με αυτή των μεταφραστών συγγραφέων .
Τα περισσότερα αρχαία κείμενα ,από όσα χρησιμοποιήθηκαν ,μπορείτε να τα αναζητήσετε στο διαδίκτυο ,όπως στα πολύ χρήσιμα »google books » ,» wikisource» , »anemi » ,» πύλη» κ. α
Το χορικόν αποτελούσε ένα από τα 4 μέρη της τραγωδίας (πρόλογος, επεισόδιον, έξοδος και χορικόν), και το διαιρούσαν σε πάροδο και στάσιμα. Σε ανάλογα μέρη διακρινόταν και η κωμωδία και το σατυρικό δράμα…
ΝΕΩΤ.ΕΓΚΥΚΛ.ΛΕΞΙΚΟΝ του ‘ΗΛΙΟΥ’ – » Β.Δ.ΘΕΟΦΑΝΕΙΔΗΣ : Χορός ».
Τα στάσιμα ψάλλονταν και χορεύονταν από όλον τον χορόν άλλοτε όμως οι ορχηστές διαιρούνταν σε δύο ομάδες, από τις οποίες η μεν μία έψαλλε , η δε άλλη χόρευε.
Η τραγωδία »ΑΝΤΙΓΟΝΗ ‘‘ του Σοφοκλέους αποτελείται από τα εξής μέρη :
ΣΤΑΣΙΜΟN. Το χορικό κομμάτι που διαχωρίζει μεταξύ τους τα επεισόδια.
Το Γ’ Στάσιμο μπορεί να χαρακτηρισθεί ως »Ωδή στον Έρωτα » ή »Δοξαστικό στον Έρωτα » ή » Διθύραμβος στον Έρωτα». Πολλές απορίες έχουν γεννηθεί για τον σκοπό αυτού του στασίμου και απαντήσεις ακόμη περισσότερες. Τί παρακινεί τον χορό να ψάλλει τον έρωτα σε αυτό το χρονικό σημείο της τραγωδίας ; Την δημιουργική άμα και καταστροφική δύναμή του ; Ό έρωτας του Αίμονος ; Η αιώνια και ακατάλυτη δύναμη του έρωτος ,ώστε να δικαι-ολογήσει την αυθάδη στάση του Αίμονος απέναντι στον πατέρα του; Μήπως ο ποιητής θέλει απλώς να εκφράσει τις προσωπικές απόψεις του για τον Έρωτα ; Μήπως ο ποιητής έχει στόχο να αποφορτίσει συναισθηματικά τους θεατές από τον φόβο και την αγωνία για την δυσμενή θέση της Αντιγόνης ; Μήπως τους προετοιμάζει για αυτά που θα επακολουθήσουν δια μέσου της ωδής προς τον Έρωτα; Δυστυχώς ο ποιητής δεν είναι εν ζωή για να το ξεκαθαρίσει ‘ και την θέση της απαντήσεως παίρνουν οι υποθέσεις. Το σίγουρο είναι ότι στο στάσιμο αυτό εξυμνείται από τον χορό η παντοδυναμία του Έρωτος και τα ιδιαίτερα γνωρίσματά του .Ο χορός ψάλλει στην α’ στροφή την αγαθή όψη του Έρωτος και το χαρακτηριστικό γνώρισμά του ,τo αήττητο ,πράγμα που προκαλεί θαυμασμό και δέος μαζί. Στην αντιστροφή ο χορός ψάλλει την κακή όψη του Έρωτος ,που προξενεί όλεθρο και καταστροφή .Ό Έρως έχει θεία φύση ,ιδιότυπη δύναμη και διπλή σημαντική [ αγαθή και κακή ].
ΑΛ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ – »Το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο »{ 1959 }.
Έρως ανίκατε μάχαν. απαγγέλλει και μεταφράζει η ερωτευμένη μαθήτρια Λίζα Παπασταύρου (Αλ.Βουγιουκλάκη) στον καθηγητή της κ. Φλωρά (Δημ. Παπαμιχαήλ) ,αλλά δεν τα καταφέρνει ,γιατί ξεσπά σε κλάματα , προκαλώντας έτσι τα γέλια των συμμαθητριών της…
Γ’΄’ ΣΤΑΣΙΜΟΝ
ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ.
Έρως ανίκατε [= ανίκητε ] μάχαν [= μάχην ] .Συνήθης εναλλαγή του φωνήεντος α με το η.
ΑΘ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ – » Ποιήματα ».
Ερωτικά.
ΛΑΒΩΝΕΙ ΤΟ »LOVE» .
<< εσύ και στους δικαίους » τας φρένας » { = νους ,λογικό ,διάνοια } »παρασπάς » { παρά + σπάω = παραπλανάς ,παρασύρεις } ώστε να γίνουν άδικοι [ στις φρένες ,στον νου τους ] »επί λώβα»’ [ < λωβάομαι-ώμαι = για την καταστροφή τους >>.Ο Έρως εξουσιάζει ακόμη και τους δίκαιους ανθρώπους. Διότι έχει την δύναμη να παραπλανήσει { να προξενήσει σύγχυση φρενών } τους δίκαιους ανθρώπους , μεταβάλλοντάς τους σε αδίκους και προδότες των ηθικών αρχών τους , με αποτέλεσμα την καταστροφή τους [ επί λώβα ].
H.LIDDELL & R. SCOTT – » Μέγα Λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
ΔΑΜ. ΣΤΡΟΥΜΠΟΥΛΗ – » Ετυμολογικό Λεξικό της Ελληνικής ».
Λωβάω , Λώβη
François Edouard Picot – » Cupid and Psyche » ,{ 1817 } .
ΑΠΟΔΌΣΕΙΣ Γ’ ΣΤΑΣΙΜΟΥ :
Το αρχαίο κείμενο της ‘Αντιγόνης’ είναι ένα [ με κάποιες διαφορές κατά την αντιγραφή της τραγωδίας χειρογράφως τους παλαιούς χρόνους }, οι αποδόσεις [ όχι μεταφράσεις ,γιατί η αρχαία ελληνική γλώσσα ΔΕΝ είναι ξένη γλώσσα } πολλές .Υπάρχουν αποδόσεις καλλίτερες [ όσες πλησιάζουν το λεξιλόγιο και το νόημα του κειμένου ] και χειρότερες ,όσες απομακρύνονται ή κακοποιούν τις λέξεις και το νόημα ] .Καμμία απόδοση βεβαίως δεν είναι τέλεια ,γιατί είναι παιδί του καιρού της. Το άριστον είναι η ανάγνωση του πρωτοτύπου ,εάν και εφόσον είναι δυνατόν αυτό ,μάλλον δύσκολο εκ των πραγμάτων. Ενδεικτικώς ακολουθούν κάποιες αποδόσεις για να διαπιστωθούν οι διαφορές.
Γ’΄’ ΣΤΑΣΙΜΟΝ { ΙΩ.ΓΡΥΠΑΡΗ }.
Έρωτα ανίκητε με μάχητα [ ;].
Γ’΄’ ΣΤΑΣΙΜΟΝ [ Κ.Χ.ΜΥΡΗ }.
Έρωτα που δε γονάτισες [ ;] ποτέ στον πόλεμο
Γ’΄’ ΣΤΑΣΙΜΟΝ { ΙΩ.ΜΠΑΡΜΠΑ }.
Έρωτα ακατανίκητε στη μάχη
Η ΑΦΡΟΔΙΤΗ της ΔΗΛΟΥ με τον ΈΡΩΤΑ και τον ΠΑΝΑ .
Διονύσιος Ζήνωνος του Θεοδώρου | Βηρύτιος, ευεργέτης, υπερ εαυτού | και των τέκνων, Θεοις πατρώοις .
EΡΩΣ.
H.LIDDELL & R. SCOTT – » Μέγα Λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Έρως, έρως.
ΗΣΥΧΙΟΥ – » Λεξικόν ».
Ερών είναι ο ερωτών { δηλ. o ερωτευμένος ,που συνεχώς ρωτάει ,δηλώνει την σχέση έρωτος και ερωτήσεως } και ο ποθών και ο λέγων .
Δ.ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΥ – » Μέγα Λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Ο έρωτας {πάθος της ψυχής } είναι έντονη έλξη ,θερμή αγάπη ,λατρεία ,αφοσίωση προς πρόσωπο του ετέρου φύλου στην οποία συνυπάρχει πόθος και σαρκική επιθυμία.
ΒΙΤΣΕΝΤΖΟΥ ΚΟΡΝΑΡΟΥ – » Ερωτόκριτος ‘, { Α-6 }.
»του έρωτα η μπόρεσι ,και τσι φιλιάς η χάρι, ‘‘
Τας θύρας κλείσατε , τους οφθαλμούς λύσατε .Εκάς οι αμύητοι.
Τι είναι ο Έρως ; Θεός ,Δαίμων , Μανία ή Πάθος της ψυχής ;
ΠΛΩΤΙΝΟΥ – »Εννεάδες » ,{ III }.1.Περί έρωτος.
Ο Νεοπλατωνικός φιλόσοφος Πλωτίνος ήταν μαθητής του Αμμωνίου Σακκά { ιδρυτού της σχολής του Νεοπλατωνισμού }.Ο Έρως είναι Θεός ,Δαίμων , είδος πάθους ή κάποια μίξη αυτών ;
ΝΕΩΤ.ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΙΚΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ του ‘ΗΛΙΟΥ’ .
Ο Έρως της κοσμογονίας εκπροσωπεί την φυσική δύναμη, που ,αφού συνένωσε τα πρώτα στοιχειώδη μόρια της ύλης, σχημάτισε τα διάφορα σώματα και συγκρατεί αυτά και το σύμπαν διά της ακαταμάχητης έλξης της. Ο πρωτογενής αυτός Έρως δεν έχει ατομική γεννητική δύναμη, δεν μπορεί μόνος του να παράγει τίποτε, αλλά ζωογονεί το Χάος και την Γαία.
Και ο Χριστιανισμός γοητεύθηκε από τον Ορφέα. Σε κατακόμβες και σε παλαιοχριστιανικές βασιλικές ο Χριστός παρίσταται ως Ορφεύς, που με την μουσική της λύρας του γοητεύει τα ζώα.
« ΟΡΦΕΟΣ ΒΑΚΚΙΚΟΣ »
Αξιοπερίεργη παράσταση Εσταυρωμένου Ορφέως. Oι δύο όψεις αυτού του σφραγιδοκυλίνδρου από αιματίτη ( ημι-πολύτιμος λίθος),που βρίσκεται στο ̓Αρχαιολογικό Μουσείο του Βερολίνου. Ο γνωστός αρχαιοδίφης, ειδικός επί του ̓Ορφισμού, Κερν (KERN), συμφωνώντας με τους Ράιλ (REIL) και Τσαν (ΖΑΗΝ), νομίζει ότι το έργον είναι μίμηση άνευ αξίας. Αντίθετα, ο ̓́Ά’ι’σλερ (EISLER), παρέχει την εξής πολύ πρωτότυπη εξήγηση : ο Διόδωρος (Γ ́ 65) μας πληροφορεί ότι ο Λυκούργος, εχθρός του Διονύσου, σταυρώθηκε από τον θεόν· σύμφωνα με ̓ άλλες αφηγήσεις, ο Διόνυσος και άλλα Διονυσιακά πρόσωπα, σταυρώθηκαν. ̓Ιδού, συνεπώς, λέγει ο ̓Ά’ι’σλερ, ότι ήταν δυνατόν να υπάρχει εσταυρωμένος Ορφεύς, αφού ήταν Διονυσιακόν πρόσωπον. ̔Η θέση του Ά’ι’σλερ ενισχύεται από την χρονολόγηση του σφραγιδο-κυλίνδρου από τον 3ον η 4ον μ.Χ. αιώνα.
Οι Ορφικοί δίνουν κι άλλα ονόματα στον Έρωτα όπως Φάνης, Μήτις,Ηρικεπαίος , Πρωτόγονος.
Σ. ΔΩΡΙΚΟΥ – Κ.ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΑΚΗ – » Το δίγαμμα F ‘‘.
Ρ. [ ΦΑF-] .Φάνης , Φανής , Φαέθων.
Ο ΕΡΩΣ – ΦΑΝΗΣ .
ΝΕΩΤ.ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΙΚΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ του ‘ΗΛΙΟΥ’ – » Τα Ορφικά ».
Ύμνος Πρωτογόνου , {VI} [6].
ΝΕΩΤ.ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΙΚΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ του ‘ΗΛΙΟΥ’ – » Τα Ορφικά ».
Ύμνος Έρωτος. { LVIII} [58] . Ο Έρως παίζει και με τους αθάνατους θεούς και με τους θνητούς ανθρώπους.
OΡΦΕΩΣ – » Αργοναυτικά », {1-17}.
Φάνης ο Έρως , διότι πρώτος φανερώθηκε { γεννήθηκε }.
S.DALI – » Geopolitical Child Watching the Birth of the New Man ». { 1943 }.
OΡΦΕΩΣ – » Αργοναυτικά , Ύμνοι » ,{ πρόλογος }.
Η εμφάνιση της θρησκευτικής κίνησης του Ορφισμού , σε ένα ενιαίο λατρευτικό σύστημα με βάση τα δόγματα του μυθικού Ορφέα ,τοποθετείται περίπου κατά τον 6 ον π.Χ. αι. Είναι εμφανές ,ότι η ορφική διδασκαλία ήταν αταίριαστη με τον Ομηρικό τρόπο ζωής. Στα ομηρικά έπη ουδείς λόγος γίνεται περί μετεμψυχώσεως ή μετενσαρκώσεως.
Γ. ΛΑΘΥΡΗ – » Λεξικό Εννοιών της Πλατωνικής Φιλοσοφίας ».
Έρωτας είναι η δια των ματιών επείσακτη { ουκ οικεία } ΕΙΣΡΟΗ. Επιθυμία προς ηδονή ,που καθοδηγείται από το κάλλος .Η επιθυμία του να είσαι αγαθός αενάως.
Δημοτικά τραγούδια για τον Έρωτα . « Εμπάτε αγόρια στο χορό »
J. INGRES – » Αναδυομένη Αφροδίτη »,{ 1848 }.
ΈΡΩΣ , ΠΟΘΟΣ , ΙΜΕΡΟΣ.
ΑΜΜΩΝΙΟΥ – » Λεξικόν Ομοίων και Διαφόρων λέξεων ».
Διαφέρει ο έρως από τον πόθον και τον ίμερον.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Κρατύλος ή περί ορθότητος ονομάτων ‘‘.{ 420 b } .
Έρως = έσρος ». Πόθος , η επιθυμία του απόντος { σ.σ. μήπως έχετε δει ταινίες ,που το ερωτικό ζευγάρι κοιτάζει ο ένας τα μάτια του άλλου και λέει ο εραστής στην αγαπημένη του σε ποθώ αν και είναι παρούσα ; } Ίμερος ,όταν το αντικείμενο της επιθυμίας είναι παρόν.
ΛΟΥΚΙΑΝΟΥ – » Θεών διάλογοι », { 266 }.
Ίμερος και Έρως.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Φαίδρος ή περί έρωτος ». { 238 b-c }.
Έρωτας ονομάστηκε από την ρώμη.
ΡΟΝΤΕΝ – » Το φιλί », { Francesca da Rimini } , [ 1886 ].Μουσείο Ροντέν .
Ένα φιλί δύο παρανόμων εραστών πριν τον θάνατο και το πέρασμά τους στην αιωνιότητα ως σύμβολο. Ο Πάολο Μαλατέστα και η Φραντσέσκα ντα Πολέντα [ ή ντα Ρίμινι ] παρασύρονται από παράφορο έρωτα καθώς διαβάζουν ένα ιπποτικό μυθιστόρημα ,που ήταν σε άνθηση τον ΧΙΙΙ και ΧΙV αι. μ.Χ.. Δυστυχώς ό Τζαντσότο Μαλατέστα , αδελφός του Πάολο και σύζυγος της Φραντσέσκας , τους ανακαλύπτει και θανατώνει με το ξίφος του τους παράνομους εραστές.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Φαίδρος ή περί έρωτος ». { 249 e } .
Ο έρωτας είναι είδος μανίας .Εραστής ,ο μετέχων της μανίας αυτής και επιθυμεί τα καλά.
ΝΙΚΟΛΑΟΥ -ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΠΟΥΣΟΥΛΑ – » Η μεταφυσική του Έρωτος και του Καλού κατά τον ‘ΦΑΙΔΡΟ».
Η τέταρτη μανία.
ΤΟ ΑΡΜΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ.
Ο Ηνίοχος [ Λογιστικόν ] και τα φτερωτά άλογα της Ψυχής .Λευκός[ Θυμοειδές ] και Μέλας [ Επιθυμητικόν ] ίππος.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ -» Συμπόσιον ».{ XXII }.
Έρως ,η ορθή παράσταση ΜΕΤΑΞΥ σοφίας και μωρίας.
Έρως ,o δαίμων ΜΕΤΑΞΥ Θεού και Ανθρώπου.
Ο Έρως ,o φιλόσοφος ΜΕΤΑΞΥ σοφού και αμαθούς.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ -» Συμπόσιον ή περί έρωτος »{ XXV} .
Έρως , επιθυμία της αθανασίας [ η επιθυμία της γονιμοποιήσεως και του τοκετού σε καλό περιβάλλον ] . Έρως , »τόκος εν τω καλώ ».
Αλληγορικοί μύθοι.Ο μύθος του Πόρου της Πενίας και του Έρωτος.
Αττικό κεραμικό κύπελλο κρασιού { 390 π.Χ. }. Ερυθρόμορφος ρυθμός . Απεικονίζει σκηνή αρχαιοελληνικού συμποσίου με κρασί , φρούτα και γλυκά. P. Getty Museum L.A.
ΝΕΩΤ. ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΙΚΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ του »ΗΛΙΟΥ».
Έρως και Ψυχή , το αιώνιο ζευγάρι.
A. VAN DIJCK – » Έρωτας και Ψυχή », {1639–40 }.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Φαίδρος ή περί έρωτος ». { 245 c } .
Η ψυχή είναι αθάνατη γιατί κάθε αεικίνητον είναι αθάνατον.
ΟΔ. ΕΛΥΤΗ – » Τα ελεγεία της οξώπετρας ».
Έρως και Ψυχή.
ΡΑΦΑΗΛ – » Διακόσμηση της Loggia di Psiche στην Villa Farnesina » , { 1517-18}.
[ Α ] .»Ο Ερμής οδηγεί την Psyche στον Όλυμπο » —————– [ Δ ]. » Venus and Cupid » [ Αφροδίτη και Έρως ].
ΑΡΓΟΙ ΛΙΘΟΙ
Ήταν ιεροί λίθοι χωρίς ανθρώπινη μορφή, που σήμαιναν ορισμένη θεότητα, δαίμονα ή ήρωα. Αρχικά ήταν εντελώς ανεπεξέργαστοι. Αργότερα διαμορφώθησαν σε απλά γεωμετρικά σχήματα, όπως κώνος, πυραμίδα, κίονα κ.α.
‘ΙΧΩΡ’ [ 130 ] .ΚΩΝ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ – » Τα άγνωστα μυστήρια του Φενεού ».
Το ‘ιερόν πέτρωμα’.
ΣΤΑΝΛΕ’Ι’ ΚΙΟΥΜΠΡΙΚ – » Η Οδύσσεια του διαστήματος ».{ 1968 }.
Το έπος της ανθρωπίνης εξελίξεως .Από την εποχή των πιθήκων και των ανθρωπίδων μέχρι την εποχή του ανθρώπου ,της τεχνητής νοημοσύνης και του διαστήματος. Ένας μυστηριώδης μαύρος μονόλιθος εμφανίζεται ανάμεσα στους πρώτους πιθηκανθρώπους .Χιλιάδες χρόνια αργότερα ανακαλύπτεται στη Σελήνη ένας άλλος μονόλιθος ,που προ-σπαθεί να εντοπίσει το επανδρωμένο διαστημόπλοιο Discovery .
» 2001: A Space Odyssey – The Dawn of Man »
ΦΙΝΕΑ – »Γιορτές Αρχαίων Ελλήνων ».
Ερώτεια , Ερωτίδια , Ερωτίδεια.
Ερυθρόμορφος αμφορίσκος {~18 cm } του Ζωγράφου της Ειμαρμένης .Απεικονίζονται ο φτερωτός Ίμερος να τραβάει τον Πάρι { 430 π.Χ. } , Berlin Antikenmuseen.
ΑΝ. ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – » Ο εν τη λέξει λόγος ».
Διαφέρει ο έρωτας από την αγάπη.
Έρως ,ό ερά τις ;
ΑΝ. ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ – » Αρχιγένεθλος Ελληνική γλώσσα ».
Ο Πλατωνισμός είναι φιλοσοφία και ζωή ,ενώ ο Χριστιανισμός είναι θρησκεία και ζωή.
ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ – » Ο μικρός Ναυτίλος», ‘ΜΥΡΙΣΑΙ ΤΟ ΑΡΙΣΤΟΝ’ { XV } .
Άλλο πράγμα ο έρωτας ,άλλο η επιθυμία και άλλο η λαχτάρα…
FR. GERARD – Έρως και Ψυχή »,{ 1798 } ——- A.BRONZINO – » Αλληγορία της Αφροδίτης και του Έρωτα »,{ 1545 }.
ΈΡΩΣ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ.
Ο έρωτας είναι δύναμη ποιητική [ εκ του μη όντος στο ον].Ο έρωτας είναι μία δύναμη καταστροφική [ εκ του όντος στο μη ον]. Ο εφήμερος άνθρωπος διαφέρει από τους αθανάτους Θεούς ,διότι δεν μπορεί να αποφύγει τον θάνατο [ μόρσιμον ήμαρ ]. Όμως και οι Θεοί και οι άνθρωποι υποφέρουν από τον έρωτα χωρίς να μπορούν να τον αποφύγουν . Συνεπώς ουδείς μπορεί να αποφύγει τον Έρωτα .
{ στ.361-2 } : μόνον την αποφυγή [ φεύξιν < φεύγω ] του Άδη δεν θα κατορθώσει [ επάξεται < επάγομαι ] ο άνθρωπος . ………… { στ. 787-88 } : και εσένα δεν μπορεί να σου ξεφύγει [ φύξιμος = φεύξιμος < φεύγω ] κανείς ούτε από τους [εφήμερους [ αμέριος = ημέριος= ο διαρκών μίαν ημέρα ] ανθρώπους ούτε από τους Θεούς.
ΣΤΟΒΑΙΟΥ – » Ανθολόγιον »,[ ΙΔ’].
ΡΙΗ΄. Περί θανάτου και ως είη ΑΦΥΚΤΟΣ.
Α. ΚΑΛΒΟΥ – » Ωδαί »
Εις θάνατον .
R. BECK – » Ο θάνατος του Αίμωνος », { 1993 ;}.
Το σώμα του Αίμωνος σχηματίζει σταυρό με το νεκρό σώμα της Αντιγόνης μέσα από αυτήν την εξπρεσσιονιστική σύλληψη .Δύο θεατές μιας άλλης εποχής κοιτούν κατάπληκτοι .
Γ. ΚΑΡΚΑΓΙΑΝΝΗ – » Ο Έρως στη ζωή των αρχαίων Ελλήνων » . { Πρόλογος – εισαγωγή }.
Πρόλογος .
<< Ο Πολιτισμός είναι μία λεπτή επιφάνεια πάνω από ένα φλεγόμενο χάος >> – ΦΡ.ΝΙΤΣΕ.
Εισαγωγή.
»Η μεταφυσική της ζωής και του θανάτου ». Φιλοσοφία του Έρωτος.
Ι.Θ.ΚΑΚΡΙΔΗ – » Ελληνική Μυθολογία »,[ ΙΙ.Α ‘}
Ή Αφροδίτη Κάποτε ήρθε σε ρήξη με την Περσεφόνη για τoν έρωτα του ωραίου Αδώνιδος και ζήτησε τη διαιτησία του Διός . Ο Ζευς έλυσε τη διαφορά τους και ο ‘Άδωνις μοίραζε από τότε τη ζωή του και την αγάπη του και στις δύο.
Ο έρωτας και ο θάνατος είναι αδελφοί και ομοιότητες, είναι συμπληρώματα, και οι δύο όψεις του ίδιου προσώπου. Ο έρωτας και ο θάνατος είναι το ίδιο πράγμα. Έρωτας και θάνατος στον Εμπεδοκλή είναι η Φιλότητα και το Νείκος.
ΣΤ.ΒΑΛΟΥΚΟΥ – » Ιστορία του κινηματογράφου », [ Β’].
ΑΛΕΝ ΡΕΝΕ [ ALAIN RESNAIS ,1922 -2014 }.
ΒΑΣ. ΡΑΦΑΗΛΙΔΗ – » Λεξικό ταινιών »,[Β’].
ΑΛΕΝ ΡΕΝΕ – »L ‘Amour à mort » ,Έρωτας ως τον θάνατο ή Ο έρωτας σε θάνατο », [ 1984 }.
Η Ελίζαμπεθ [ φυτολόγος ] και ο Σιμόν [ αρχαιολόγος ] είναι ένα πολύ αγαπημένο ζευγάρι. Ο Σιμόν ξαφνικά παθαίνει ανακοπή καρδιάς , αλλά επανέρχεται στη ζωή μετά από λίγο χρόνο χάριν των συναισθημάτων της Ελίζαμπεθ… Όμως ούτε ο Σιμόν ούτε η Ελίζαμπεθ είναι όντα τού «κόσμου τούτου». Όχι μόνο γιατί είναι επιστήμονες που ασχολούνται με το «πριν» και το «μετά» του ενεστώτα χρόνου της ζωής, αλλά και διότι είναι ερωτευμένοι έως θανάτου.
ΓΙΑΝΝΗ ΛΑΜΨΑ – » Λεξικό του Αρχαίου κόσμου ».
O έρωτας άλλοτε σώζει άλλοτε εξαθλιώνει .
ΙΩ. ΣΤΟΒΑΙΟΥ – » Ανθολόγιον », [Θ’].
[ ΞΓ’ ]. Περί Αφροδίτης Πανδήμου παρεχούσης την αιτίαν της γενέσεως τοις ανθρώποις & Περί έρωτος των κατά το σώμα ηδονών .
ΙΩ. ΣΤΟΒΑΙΟΥ – » Ανθολόγιον », [Θ’].
[ ΞΔ’ ].ΨΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ ΚΑΙ ΟΤΙ ΦΑΥΛΟΝ Ο ΕΡΩΣ ΚΑΙ ΠΟΣΩΝ ΕΠΙ ΚΑΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΣ .
Τι δεν είναι ο Έρως ; Θεός ,Δαίμων , Μανία ή Πάθος της ψυχής ;
ΟΔ. ΕΛΥΤΗ – » Ο κήπος με τις αυταπάτες », { σελ.22 }.
ΕΙ ΜΗ ΕΝ ΕΙΗ .
Ο κόσμος είναι σκηνή θεάτρου , ο βίος είναι πάροδος , »ήλθες ,είδες ,απήλθες ».
ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ .
ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ – » Η Παναγία των βράχων » : α}.{ 1483-86 } Μουσ. ΛΟΥΒΡΟΥ β}.{1495-1508 },Εθν. πίν. ΛΟΝΔΙΝΟΥ.
Η Παναγία στο κέντρο ,δεξιά της ο Αγ. Ιωάννης ο Βαπτιστής ,αριστερά της ένας άγγελος και δίπλα του το Θείο Βρέφος .Βρείτε τις διαφορές, αναζητήστε την αιτία .
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ :
ΑΓΟΡΑΖΕΤΕ ΒΙΒΛΙΑ , ΕΛΕΓΧΕΤΕ ΤΙΣ ΠΗΓΕΣ.
Η απόδοσις των αρχαίων κειμένων δεν είναι φωτογραφική . Συνεπώς βασίζεται, αλλά ενίοτε δεν ταυτίζεται απόλυτα με αυτή των μεταφραστών συγγραφέων .
Τα περισσότερα αρχαία κείμενα ,από όσα χρησιμοποιήθηκαν ,μπορείτε να τα αναζητήσετε στο διαδίκτυο ,όπως στα πολύ χρήσιμα »google books » ,» wikisource» , »anemi » ,» πύλη» κ. α
Ο Αριστοτέλης περιγράφει και την τυπική διάρθρωση μιας τραγωδίας. Τα μέρη ,που τα ονομάζει κατά ποσόν, για να τα ξεχωρίσει από τα κατά ποιόν, τα οποία είναι αποτέλεσμα αναλύσεως του έργου. Η τραγωδία είναι σύνθεση επικών και λυρικών στοιχείων τα οποία είναι ευδιάκριτα : 1. Eπικόν στοιχείον ( διάλογος- αφήγησις ) είναι ο πρόλογος, τα επεισόδια και η έξοδος 2. Λυρικόν στοιχείον ( χορός) είναι η πάροδος και τα στάσιμα. Τα επεισόδια είναι αντίστοιχα με τις σημερινές θεατρικές πράξεις και παρεμβάλλονται μεταξύ των χορικών. Τα στάσιμα τα τραγουδούσε ο χορός, όταν πια είχε λάβει τη θέση του (στάσις) στην ορχήστρα, και τα συνόδευε με χορευτικές κινήσεις.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Περί ποιητικής », { 1452 b }.
Τα ΚΑΤΑ ΠΟΣΟΝ μέρη της τραγωδίας είναι : ο Πρόλογος, το Επεισόδιον , η Έξοδος και το Χορικόν .Από το χορικόν ,το μεν ένα μέρος είναι η Πάροδος [ αντίστοιχη με την Παράβαση στην Κωμωδία } ,το δε άλλο το Στάσιμον . Τα μέρη αυτά είναι κοινά σε όλες τις τραγωδίες ,μερικές όμως έχουν ως ιδιαίτερα μέρη από σκηνής άσματα [ δηλ. μονωδίες/διωδίες ] και τους Κομμούς .
ΕΠΕΙΣΟΔΙΟΝ .
Το εκτενές διαλογικό μέρος της τραγωδίας που ευρίσκεται μεταξύ δύο όλων χορικών ασμάτων .Ενίοτε περιλαμβάνει και λυρικά μέρη { τα απὸ σκηνής μέλη } , τα οποία ψάλλουν ένας ή δύο υποκριτές { μονωδίες ή διωδίες } ή από κοινού ηθοποιοί και ο χορός { επιρρήματα, αμοιβαία, κομμοί }.
ΣΤΑΣΙΜΟN.
Το χορικό κομμάτι που διαχωρίζει μεταξύ τους τα επεισόδια. Προϊόντος του χρόνου τα στάσιμα μετατρέπονται σε γενικούς ποιητικούς στοχασμούς ή και εντελώς εμβόλιμα τραγούδια, άσχετα με τη δράση. Κατά τον 5ο αιώνα, όμως, τα στάσιμα είναι ακόμη κομβικά σημεία, στα οποία συμπυκνώνεται η φιλοσοφική και άρα η διδακτική αξία της τραγωδίας και αποκρυσταλλώνεται το βαθύτερο, καθολικώτερον νόημα των δρωμένων.
H.LIDDELL & R. SCOTT – » Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης ».
Στάσιμον { < στάσις < ίσταμαι }.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Περί ποιητικής », { 1452 b }.Σχόλιο του Ι.ΣΥΚΟΥΤΡΗ .
ΣΤΑΣΙΜΟΝ : Άσμα του χορού ,που διαχωρίζει μεταξύ τους τα επεισόδια και δεν περιλαμβάνει αναπαιστικούς και τροχαϊκούς στίχους. Οπωσδήποτε ο ορισμός του Αριστοτέλη δεν ανταποκρίνεται σε ό,τι παρουσιάζουν οι τραγωδίες που έχουν σωθεί .Διότι και παρόδους έχουμε ως επί το πλείστον χωρίς τροχαίους και αναπαίστους , και τροχαϊκά και αναπαιστικά μέτρα βρίσκουμε σε ένα πλήθος χορικών ,τα οποία δεν θα μπορούσαμε παρά να τα ονομάσουμε στάσιμα [ πχ. Μήδεια }.
Π. ΜΠΟΖΙΖΙΟ – » Η Ιστορία του θεάτρου { τομ. Α ‘} , [ σελ.57-58 ].
Η δομή της τραγωδίας.
Η τραγωδία »ΑΝΤΙΓΟΝΗ ‘‘ του Σοφοκλέους αποτελείται από τα εξής μέρη :
ΣΤΑΣΙΜΟN. Το χορικό κομμάτι που διαχωρίζει μεταξύ τους τα επεισόδια.
‘ πολλά τα δεινά κουδὲν ανθρώπου δεινότερον πέλει ».
Tο Α΄ στάσιμο έχει έναν δοξαστικό χαρακτήρα. Ο χορός υμνεί τα επιτεύγματα του ανθρώπου στο πέρασμα των αιώνων .Ο άνθρωπος ,αφού κατάφερε να αυτοδιδαχθεί , κυριάρχησε στον αέρα ,στην θάλασσα και στην στεριά. Επιβλήθηκε στο άγριο ζωικό βασίλειο [ πτηνά ,ζώα, ψάρια ] ,συνέλαβε και εξημέρωσε το άλογο και τον ταύρο και τέλος ανέπτυξε δια της γεωργίας κοινωνική ζωή ,ίδρυσε πόλεις, δημιούργησε υλικό και πνευματικό πολιτισμό. Απ᾽ τον Άδη μόνον γλιτωμό δε θα βρει πουθενά· όμως γι᾽ αρρώστιες βρήκε ο ένας με τον άλλο γιατρειά. Κι ενώ έχει σοφία να μηχανεύεται τέχνες π᾽ ούτε μπορούσε να ελπίσει κανείς, πότε γυρνάει στο κακό και στο καλό πότε πάλι· μα όποιος τους νόμους της πόλης του συνυφαίνει με την ορκόδετη των θεών δίκη [ ένορκον δίκαν ] , δοξάζεται και δοξάζει την πόλη του [ υψίπολις ] , ενώ είναι χαμός της εκείνος , που κακοφρονεί και τολμά εξαιτίας του θράσους του [ άπολις ] . Ο Θεός μην δώσει σε κανένα ποτέ κάτω από την ίδια την στέγη να κάθεται ή να είναι ομόγνωμος με τέτοιου είδους άνθρωπο.
Άρα ,σύμφωνα με τον ποιητή , ο άνθρωπος χωρίς καμμία θεϊκή ή εξωγήινη παρέμβαση κατάφερε να αυτοδιδαχθεί διά των κέντρων λόγου που διαθέτει και να διαγράψει την λεγομένη γραμμική εξέλιξη του πολιτισμού .
1.» πολλά τα δεινά κουδὲν ανθρώπου δεινότερον πέλει ».
Ο άνθρωπος είναι το δεινότερον [ από τι ; ] από τα πολλά »δεινά » ; Ποία είναι αυτά τα » πολλά » ; Η φύση ,οι Θεοί ή κάτι άλλο ; Και ποία είναι τα »ολίγα», που δεν μπαίνουν στην σύγκριση ; Τί εστί δεινός ; Ασφαλώς αυτός που προκα-λεί το δέος. .Αλλά το δέος έχει και θετική και αρνητική σημασία .Δεινός μπορεί να είναι και ο σεπτός και ο φρικτός ακόμη και ο παράδοξος. Συνεπώς η λέξη του δραματικού ποιητή καλλίτερα να παραμείνει ως έχει [ κάτι περισσότερο θα γνώριζε ο Σοφοκλής για να την επιλέξει ],χωρίς απόδοση { π.χ. αντί για δεινός : φοβερός ,τρομερός ,θαυμάσιος κ.α.} ,διότι ο δεινός είναι και πολλά άλλα, που δεν μπορεί να εκφράσει η οποιαδήποτε απόδοση στην νεοελληνική.
Ν. ΑΣΩΤΙΤΗ / ΒΑΣ.ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ – » Λεξικόν των βασικών ρημάτων της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης ».
Δέδοικα ή δέδια { < δείδω } = φοβούμαι.
Δ.ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΥ – » Μέγα λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ». [ τομ Β’ ].
Ι. ΣΤΑΜΑΤΑΚΟΥ – » Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης ».
H.LIDDELL & R. SCOTT – » Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης ».
AMMΩΝΙΟΥ – » Λεξικόν ομοίων και διαφόρων λέξεων ».
Πολλοί αποδίδουν [ όχι μεταφράζουν ] την λέξη δεινός [ < δέος ] με την λέξη φοβερός [ < φόβος ] .Όμως ο φόβος διαφέρει από το δέος [δείμος ].Η διαφορά έχει σχέση και με την χρονική διάρκεια.
ΑΝ. ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ - » Ο εν τη λέξει Λόγος ».
Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ .
Αυτοεξέλιξη ή θεϊκή επέμβαση ;
Ο Σοφοκλής εδώ νεωτερίζει ,μιας και προβάλλει την θεωρία της αυτοεξελίξεως του ανθρώπου. Μόνος αυτός από τα άλλα ζώα ο άνθρωπος επινόησε τον έναρθρο λόγο και τον κοινωνικό βίο ,χωρίς να έρθει κάποιος Θεός να τον διδάξει. Αντιθέτως ο Αισχύλος { όπως ο Ευριπίδης και ο Πλάτων } προβάλλει την θεωρία της θεϊκής επεμβάσεως στην ανθρώπινη εξέλιξη . Γι’ αυτό και εμφανίζει τον Φιλάνθρωπο Προμηθέα να δίνει το φως της γνώσεως στον άνθρωπο, ώστε από ζώο να εξελιχθεί σε άνθρωπο . Εδώ επίσης διατυπώνεται σαφώς η γραμμική εξέλιξη του χρόνου και του ανθρώπου με ανοδική πορεία[ από το κατώτερο στο ανώτερο } με ή χωρίς θειική βοήθεια .Ο Ησίοδος στο » Έργα και Ημέραι » { στ. 106-201 } , γράφει για τα γένη των ανθρώπων : »μαζί γεννήθηκαν [;] Θεοί αθάνατοι και άνθρωποι θνητοί .Οι Ολύμπιοι Θεοί εποίησαν πέντε διαδοχικά γένη ανθρώπων { Χρύσεον – Αργύρεον -Χάλκειον -Ανδρών Ηρώων – Σιδήρεον } » . Και εδώ καταγράφεται η αντίληψη της γραμμικής εξελίξεως του ανθρώπου , αλλά με καθοδική πορεία [ από το ανώτερο στάδιο στο κατώτερο ].Άρα στην αρχαιότητα , εκτός της κυκλικής ,υπήρχε και η γραμμικής αντίληψη του χρόνου και της εξελίξεως του ανθρώπου.
2 » .και φθέγμα και ανεμόεν φρόνημα και αστυνόμους οργὰς εδιδάξατο …».
Ο άνθρωπος επινόησε τον έναρθρο λόγο [ εδιδάξατο ] ,την ομιλία και ένιωσε μέσα του -μόνος αυτός από το ζωίκό βασίλειο- τις ιδέες ,τις σκέψεις του να φτερουγίζουν και να πηγαίνουν παντού σαν τον άνεμο. Ακόμη επινόησε τρόπους οργανώσεως του πλάνητος βίου του που μετέτρεψαν την αγελαίας ζωής του σε έννομη κοινωνία . Αυτές τις έμαθε μόνος του και δεν ήρθε κανείς Θεός [ ή εξωγήινος ! ] να τον διδάξει .
H. LIDDELL & R.SCOTT – » Μέγα Λεξικόν της Ελληνικής γλώσσης ».
Πρώτα οι άνθρωποι σαν τα μωρά [ νήπια ] ήσαν, νου τούς έβαλα [ έννους ] και κατόχους της φρονήσεως [ φρένες ] .Αυτοί , λοιπόν, πρώτα βλέποντες δεν έβλεπαν και ακούοντες δεν άκουγαν, αλλά όμοιοι με ονείρων μορφές σ᾽ όλο τον βίο τους ζούσαν σε σύγχυση.
Αισχύλεια ανθρωπογονία και Σοφόκλεια αυτοδημιουργία του ανθρώπου .
Από την βιολογική άποψη ,τα όντα αυτά { ζόμπι } είναι τερατώδη και ριζικά ανίκανα για ζωή … Ο Αισχύλος μας παρουσιάζει το τί και πώς θα ήταν ο άνθρωπος ,χωρίς γνώμη και χωρίς τέχνη.
J.DE ROMILLY – » Πόσο επίκαιρη είναι η Αθηναϊκή Δημοκρατία σήμερα ; »
Ο Σοφοκλής μας εμφυσά τη χαρά τού να βλέπεις τον άνθρωπο στο κέντρο του Σύμπαντος, θριαμβευτή σε όλα.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Νόμοι », { ΣΤ’,782 a }.
Το ανθρώπινο γένος ή δεν είχε ποτέ καμία αρχή ούτε θα έχει ποτέ τέλος ή είναι αδύνατον να υπολογιστεί, γιατί η διάρκεια του χρόνου είναι τεράστια.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Πρωταγόρας », { 320 d – 323 a }.
Κάθε πολίτης είναι ισότιμος και ισοδύναμος προς τον άλλον ,αφού καθένας έχει εμφυτευμένη ,από τους Θεούς » αιδώ τε και δίκη » ,δηλαδή, την »πολιτικήν αρετήν ».Δεν έχει ανάγκη από σοφούς ή οδηγούς εξωτερικούς ή αντιπροσώπους ,διότι έχει πια ο ίδιος » πρόσωπον». Η εγκατοίκηση δε στην ψυχή του ανθρώπου της Αιδούς και της Δίκης είναι αυτή που γεννά την ευθύνη.
ΕΥΡΙΠΙΔΗ – » Ικέτιδες », { στ. 201-204 }.
Στην τραγωδία αυτή λέγει ο ο Θησέας : » Δοξάζω [ αινώ ] απ’ τους Θεούς εκείνον τον Θεόν , που έχει δώσει ρυθμό και τάξη στον ανθρώπινο βίο ,που ήτανε σαν του θηρίου και ανακατεμένος [ πεφυρμένος [< φύρω ] ‘ πρώτα το λογικόν φύτεψε εντός μας ‘ μετά μάς χάρισε την γλώσσα ως αγγελιοφόρο της σκέψης μας ,ώστε τα λόγια να νιώθουμε των άλλων [ σ.σ. γεγωνίσκειν [< γέγωνα : μεγαλοφώνως κράζω ] όπα [ < όψ [ ειπείν ] : φωνή ,λέξη },..
ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ – » Ιστορίαι »,{Α’ .22 }.
Ο Θουκυδίδης ,ως ιστορικός ,συνδυάζει και τις δύο αντιλήψεις »κατασκευάζοντας » έτσι ένα »χρονικό σπιράλ », που περιλαμβάνει και τον γραμμικό χρόνο και τον κυκλικό. Στην αρχή του έργου του περιγράφει την άγρια και βάρβαρη κατάσταση των ελληνικών φύλων και την μετέπειτα γραμμική εξέλιξη προς τον εξανθρωπισμό τους [ Α’.2-6 ] . Αργότερα δηλώνει ότι γράφει την ιστορία του ‘‘κτήμα ες αεί »,διότι η ανθρώπινη φύση δεν αλλάζει.
Τας θύρας κλείσατε ,τους οφθαλμούς ανοίξατε .Εκάς οι αμύητοι.
P. SZONDI – » H έννοια της τραγικότητας », { σελ.16 } .
Το ουσιαστικό στην τραγωδία είναι […] μια πραγματική σύγκρουση ανάμεσα στην ελευθερία που ενυπάρχει στο υποκείμενο και την αναγκαιότητα νοούμενη ως αντικειμενικότητα { SCHELLING – » Philosophie der Kunst »,p.337 }.
Α.CAMY – » Théatre, Récits, Nouvelles: L’ avenir de la tragédie » { σελ. 1705 } // Α. ΚΑΜΥ – » Διαλέξεις και ομιλίες [ 1937-1958 ]. Το μέλλον της τραγωδίας Διάλεξη στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών [ 1955 ] , { σελ.207-222 ].
Και η αθεϊστική και ορθολογιστική [ ανάγνωση ] της τραγωδία είναι αδύνατη. Αν όλα είναι ένα μυστήριο, δεν υπάρχει τραγωδία. Αν όλα είναι σωστά, ούτε τότε υπάρχει τραγωδία. Η τραγωδία γεννιέται ανάμεσα στη σκιά και το φως και από την αντίθεσή τους.
Ο άνθρωπος γνωρίζει ένα και μόνον απόλυτον όριο, τον θάνατον. Ο Άδης έρχεται για να υπογραμμίσει την δεινότητα του όντος αυτού, που αν και γνωρίζει θνητότητά του, εν τούτοις δεν παύει να ξεπερνάει τον εαυτόν του και τα όριά του…Η διφυία του, τον κάνει να βαδίζει άλλοτε προς το κακόν κι άλλοτε προς το εσθλόν. ..Το κακόν και το εσθλόν πάντα συνόδευαν και θα συνοδεύουν τον άνθρωπο, πάντα θα είναι οι δύο πόλοι που εναλλασσόμενοι κατευθύνουν τα βήματά του.
Η ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ.
ΑΓΗΣ. ΝΤΟΚΑ – » Φιλοσοφικό Λεξικό ». Η Διαλεκτική.
Ευρετής της διαλεκτικής ,κατά τον Αριστοτέλη ,είναι ο Ζήνων ο Ελεάτης. Ο Μαρξ ουσιαστικά εφάρμοσε την αρχή της Εγελιανής φιλοσοφίας [ αρχή της τριαδικής διαλεκτικής κίνησης ] στην καπιταλιστική κοινωνία και θεμελίωσε έτσι τον ιστορικόν υλισμό .
FR. CAPRA – » Το Τάο και η Φυσική », { σελ.116-118 }.
Η ιδέα της ανακύκλωσης στην κίνηση του Τάο διατυπώθηκε καθοριστικά με τις αντίθετες συμπληρωματικές έννοιες του Γιν και του γιάνγκ. Η σχέση και ο χαρακτήρας των εννοιών Γιν και Γιάνγκ καθορίστηκαν με το πανάρχαιο κινέζικο σύμβολο Τάι – Τσι Του, το «Διάγραμμα της Υπέρβασης» : Πρόκειται για μια συμμετρική διάταξη του σκοτεινού Γιν και του φωτεινού Γιάνγκ , χωρίς η συμμετρία αυτή να είναι στατική. Είναι μια κυκλική συμμετρία, δυναμική και αεικίνητη, που υποδηλώνει την αέναη ανακύκλωση. Οι δύο τελείες μέσα σε κάθε σκέλος του διαγράμματος, συμβολίζουν την ιδέα, πως κάθε φορά που η μια από τις δύο δυνάμεις φτάνει στο αποκορύφωμά της, εμπεριέχει ήδη το σπέρμα της αντίθετής της.
ΦΡ. ΕΝΓΚΕΛΣ – » Αντι-Ντύτινγκ », { σελ.47 }.
Η φύση δεν κινείται στην αιώνια μονοτονία ενός διαρκώς επαναλαμβανομένου κύκλου ,αλλά ζει μία πραγματική ιστορία…Ο άνθρωπος είναι προ’ι’όν μίας εξελικτικής πορείας ,που βάσταξε εκατομμύρια χρόνια.
Σπειροειδής και γραμμική προσέγγιση της ιστορίας .
Τέλος ,ας σημειωθεί ότι η εξέλιξη του ανθρωπίνου γένους και των πολιτισμών πολλές φορές αναγκαστικά διακόπτονται από μικρές ή μεγάλες φυσικές καταστροφές { κατακλυσμοί , πτώση μετεωριτών ,σεισμοί, ηφαίστεια κ.α. ] και η ζωή αρχίζει περίπου από την αρχή ,χωρίς να μηδενίζεται . Συνεπώς η ανιούσα ή η κατιούσα εξέλιξη είναι μάλλον σχετική .
E. TESCHENDORFF – »Αντιγόνη και Ισμήνη», { 1892 ].
Ο άνθρωπος εφηύρε φάρμακα για την καταπολέμηση ανιάτων νόσων [ σχ. οξύμωρο ] ,αλλά δεν κατάφερε και ούτε θα καταφέρει να νικήσει τον θάνατον [Άδη ]. Ο θάνατος δεν είναι νόσος ,διότι ο άνθρωπος γνωρίζει ,ότι είναι ΘΝΗΤΟΣ. Όσο και όπου ψηλά να φτάσει γνωρίζει ,ότι το τέλος του μπορεί μόνο να το παρατείνει ,χωρίς ποτέ να μπορέσει να το αποφύγει. Διότι αυτός είναι ο φυσικός νόμος της γενέσεως και της φθοράς ,αυτή είναι η νομοτέλεια της γεννήσεως και του θανάτου κάθε όντος . Έτσι ,επιζητεί εναγωνίως την αθανασία ,αν και γνωρίζει μόνος από όλα τα άλλα ζώα ότι είναι θνητός. Γι ‘ αυτό και είναι πλασμένος να ξεπερνάει κάθε φορά τον εαυτόν του και τα όριά του , φθάνοντας πότε στο αγαθό και πότε στο κακό.
H.LIDDELL & R. SCOTT – » Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης ».
Ο θάνατος είναι νόσος λέγει ο ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ : » Tους θνητούς λύτρωσα από τον φόβον του θανάτου, γιατί βρήκα φάρμακο για αυτήν την νόσο : τις τυφλές ελπίδες ‘‘.Με τις ελπίδες αυτές οι άνθρωποι στοχεύουν στο μέλλον και στο αίσιον τέλος μίας κατάστασης .Δυστυχώς επειδή είναι τυφλές οι άνθρωποι δεν μπορούν να δουν τις συνέπειες μίας »αγαθής» ή μίας» κακής» κατάστασης ,απλά νομίζουν. Και η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία.
Ο άνθρωπος έχει το » μαχανόεν»[ = επινόηση ,εφευρετική ικανότητα ] αρκετά σοφόν και πολλές φορές πάνω από τις προσδοκίες του ,αλλά έρπει =[ «σύρομαι», κινούμαι, περιπατώ βραδέως ,κατευθύνομαι ] άλλοτε προς το κακό ,άλλοτε προς το εσθλόν [=αγαθόν].
ΘΕΜΙΣ - ΩΡΕΣ - ΔΙΚΗ .
Η ΘΕΜΙΣ.
Κ. ΚΕΡΕΝΥ’Ι’ – » Η Μυθολογία των Ελλήνων », { σελ.104-5 }.
Η Θέμις ,σύμφωνα με τον Πίνδαρον ,είναι η πρώτη σύζυγος του Διός .Η Θέμις γέννησε τις αληθινές Ώρες ,τις θεές με την χρυσή ταινία στο μέτωπο ,που φέρνουν τους θαυμάσιους καρπούς στον άνθρωπο και τις …Η λέξη Θέμις σημαίνει τους νόμους της φύσεως ,[ αυτή που θέτει ] τους κανόνες της συμβιώσεως των δύο φίλων ,αλλά και των θεών και των ανθρώπων γενικά .. Είναι εύκολο να την υπακούμε ,αλλά απαγορεύει μερικά πράγματα . .. Αυτό είναι »θέμις»: οι άντρες και οι γυναίκες να γνωρίζονται και να ενώνονται με την αγάπη.
ΟΜΗΡΟΥ – » Ιλιάς », { Ι’. στ. 131-4 }.
Όρκο τρανό κάνω, πως δεν ανέβηκα στην κλίνη της, δεν έσμιξα μαζί της, όπως είναι θεμιτό στους ανθρώπους ,ανδρών και γυναικών .
Κ. ΚΟΝΤΟΓΟΝΗ – » Η Ελληνική Μυθολογία » ,[ σελ. 138-9 }.
Ο Όμηρος δοξάζει τις Ώρες ,θεές του αέρος και των ανέμων , τις θυρωρούς του ουρανού ,χωρίς πουθενά να αναφέρει τον αριθμό και τα ονόματά τους .Οι αρχαίοι Αθηναίοι λάτρευαν κατ’ αρχάς μόνον δύο Ώρες [ θεές των καιρών του ενιαυτού ] την Καρπώ και την Θαλλώ ,οι οποίες αλληγορούσαν το ανθισμένον έαρ.
A. SAINT-GAUDENS -‘ Astræa », [ 1886 }.
Η κόρη του Διός και της Θέμιδος Αστραία [ Astræa ] οδηγούσε πάντα τον κεραυνό του Διός στο στόχο του Γι’ αυτό η Αστραία ήταν η προσωποποίηση της Δικαιοσύνης και συχνά προσφωνούντο και ως “Θεία Δίκη”.
Η ΔΙΚΗ.
O Zευς με την δεύτερη σύζυγό του , την Θέμιδα ,γέννησε τις Τρεις Ώρες [ ΔΙΚΗ – ΕΥΝΟΜΙΑ – ΕΙΡΗΝΗ ].
Η σχέση του Διός με την Δίκη είναι ιδιαιτέρως στενή » τω Διί την Δίκην ».Όταν ο Ανάξαρχος παρηγορούσε τον Αλέξανδρο ,που κατατρυχόταν από αγωνία ,επειδή είχε σκοτώσει τον Κλείτο ,είπε πως η Δίκη και η Θέμις είναι παρακαθήμενες του Διός για να θεωρούνται όλες οι πράξεις των βασιλέων όσιες και δίκαιες …
[ Σημείωση 13 ] : » Δίκη και Θέμις ».
Διόνυσος και Ώρες.
Ο Γενειοφόρος Διόνυσος οδηγεί τις Horai (Εποχές) ,που ήσαν οι θεές των εποχών και των φυσικών τμημάτων του χρόνου. . Μάρμαρο, ρωμαϊκό αντίγραφο του 1ου αιώνα μ.Χ. μετά από ελληνιστικό νεοαττικό έργο.
ΕΥ.ΜΠΕΞΗ /Γ. ΤΣΑΓΚΡΝΟΥ -‘ Ησιόδου Θεογονία ‘.
Ο Ζευς με την Θέμιδα απέκτησε τις Ώρες ,την Δίκη ,την Ευνομία ,την Ειρήνη και τις Μοίρες.
Η ΥΦΑΝΤΙΚΗ { ύφος }.
Ο Κρέων ως βασιλιάς των Θηβών είναι φανερόν ,ότι δεν κατέχει την εφαρμοσμένη πολιτική τέχνη ,που είναι η υφαντική.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – »Ευθύδημος »,{ 291 c-e,292 b }.
Η πολιτική είναι βασιλική τέχνη .Η αποστολή της δεν συνίσταται στο να φροντίζει για τον πλούτο και την ελευθερία των πολιτών ,αλλά στο να τους μεταδίδει την σοφία εκείνη , από την οποία προκύπτει η ευπραγία και ευδαιμονία Ποία όμως είναι η σοφία αυτή που θα καταστήσει τους ανθρώπους αγαθούς ; Απάντηση σε αυτό δεν υπάρχει στο πλατωνικό κείμενο.
BΑΣΩ ΚΑΤΡΑΚΗ – » Το χρέος της Αντιγόνης », { 1972 }.
Η Αντιγόνη αψηφά την διαταγή του Κρέοντα και σκεπάζει το σώμα του νεκρού αδελφού της.
4β.νόμους παρείρων χθονὸς θεών τ᾽ ένορκον δίκαν· υψίπολις · άπολις ότω το μη καλόν ξύνεστι τόλμας χάριν.
Αυτός που θέτει τους νόμους της χώρας και το ένορκον δίκαιον των Θεών πλησίον αλλήλων [ όταν δηλ. τα τιμά αμφότερα και δεν καταπατάται το ένα ένεκα του άλλου ] είναι υψίπολις ,ενώ άπολις αυτός που συνυπάρχει με το κακό ,εξαιτίας της αλόγιστης τόλμης του [ τόλμας χάριν ], της αυθαδείας του .
Φιλολογικά Προβλήματα.
Ένα από τα προβλήματα ,που αντιμετωπίζει ο επιστήμονας – ερευνητής φιλόλογος είναι τα κείμενα με την μορφή χειρογράφων σε πάπυρο ή περγαμηνή .Η »Αντιγόνη »που έχουμε στα χέρια μας ασφαλώς δεν είναι το πρωτότυπο κείμενο ,αλλά μία επιλογή ομάδας φιλολόγων από κάποια αντίγραφα . Ποία αντίγραφα όμως από όλα είναι τα σωστά ; Διότι υπάρχουν πολλά . Ακόμη κατά την έρευνα τίθεται το ζήτημα των αντιγραφέων .Διότι υπάρχουν πολλοί και σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα. Ποίοι αντιγραφείς είναι αξιόπιστοι και αλάνθαστοι ; Ουδείς ! Διότι ,ως γνωστόν ,το ανθρώπινο χέρι εκουσίως ή ακουσίως κάνει λάθη και δυστυχώς τότε δεν είχε εφευρεθεί η τυπογραφία .Τέλος ,εμφανίζεται το πρόβλημα των φθαρμένων λέξεων ή αυτών που λείπουν από κάποιο κείμενο. Πώς αποκαθίσταται μία λέξη φθαρμένη ή μία ολόκληρη πρόταση ; Με φιλολογικές υποθετικές λέξεις . Και πώς αντικαθίσταται η υποθετική λέξη ; Μόνον με την διασταύρωση άλλου χαμένου χειιρογράφου που περιέχει την χαμένη λέξη ,εάν και όταν βρεθεί .
Οι φθαρμένες λέξεις στα κείμενα της αρχαία ελληνικής γραμματείας .
Επειδή ο στίχος [ 367] ’‘ νόμους ………….χθονὸς ’ φαίνεται φθαρμένος ,τέθηκαν διάφορες προτάσεις για την φθαρμένη λέξη . Ο Reiske πρότεινε το »γεραίρων,’‘ -o Jebb υιοθέτησε αυτή την διόρθωση – ο Schäfer το »γαραίρων» ‘ [ = ο ανυψών ] ,ο Σεμιτέλος πρότεινε το »παροίκων’‘ , άλλος το διόρθωσε » περαίνων » , ένας άλλος πρότεινε το »παρείρων ‘‘ κ.τ.λ Οι τρεις πιο σημαντικές από αυτές είναι :
Όμως καμμία υποθετική λέξη από αυτές δεν μπορεί να αποδειχθεί και να λύσει το πρόβλημα . Λύση οριστική θα δοθεί μόνον αν βρεθεί κάποιο αντίγραφο άθικτο ,που θα πιστοποιεί κάποια από τις προαναφερθείσες υποθετικές λέξεις [ όποιος μάλιστα κατάφερε να μαντέψει την ορθή λέξη που έλειπε και επιβεβαιωθεί ,λαμβάνει τιμητικώς έναν »φοίνικα’ ‘] και θα απορρίπτει τις υπόλοιπες.
ΠΛΑΤΩΝΟΣ – » Πολιτικός », { 305 e ].
H βασιλική επιστήμη που εξουσιάζει όλες τις άλλες και συνυφαίνεισε έναύφασμαορθότατα τα πάνταστην πόλη, αποκαλείται πολιτική.
Ο ΑΡΓΑΛΕΙΟΣ.
Δ.ΛΥΠΟΥΡΛΗ – » Οι επτά σοφοί ».ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ –» Των επτά σοφών συμπόσιον », { 157 c-d }.
O νόμος, σαν υφάντης, δίνει στον καθένα μας ό,τι του πρέπει και ό,τι είναι ταιριαστό με τα μέτρα του.
ΥΨΙΠΟΛΙΣ -ΑΠΟΛΙΣ.
Όλοι οι υβριστές τιμωρούνται για τον ίδιο λόγο : ξεπέρασαν το μέτρο .Δεν κατάφεραν να βρουν κοινό σημείον επαφής- μία μέση οδό -αλλά ,αντί να ακολουθήσουν την οδό της φρονήσεως , ακολούθησαν την καταστροφική οδόν της ύβρεως ,της υπερβολής και της αλαζονείας .Τιμωρούνται γιατί δεν κατόρθωσαν να φτάσουν στην αρμονική σύνθεση των αντιθέτων παλαιού και νέου .
To θέμα της τραγωδίας ,όπως και όλων των τραγωδιών ,είναι η ύβρις , η πράξη » τόλμης χάριν » . Η μία αρχή »τους νόμους χθονός » και η άλλη » την θεών ένορκον δίκην » ,εάν κάποιος τις συνυφάνει [ παρείρων ] γίνεται υψίπολις , κάτι που δεν καταφέρνουν ο Κρέων [ υπερβαίνει τα όρια του φρονείν ο μόνος φρονείν ] και η Αντιγόνη [ υπερβαίνει τους νόμους τόλμας χάριν ] και καταλήγουν και οι δύο υβριστές και απόλιδες.
Μακάρι να μην γίνει μήτε σύνοικος [παρέστιος : παρά τη αυτή εστία ] μήτε ομόφρων ή ομοϊδεάτης [ ίσον φρονών ] αυτός που πράττει [ έρδοι ] αυτά.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ – » Πολιτικά ‘ Δ» [ 1295 a }.
<< Όμως η κοινωνία είναι φιλικόν [ θεμελιώνεται στην φιλία ]’ διότι δεν είναι διατεθειμένοι [ οι πολίτες -φίλοι ] ούτε καν να μοιράζονται τον δρόμο [ να γίνουν συνοδοιπόροι ] με τους εχθρούς τους. Επιθυμεί δε η πόλη να αποτελείται ,όσον είναι δυνατόν, από ίσα και όμοια άτομα ,και τα προσόντα τούτα τα διαθέτει μάλιστα η μεσαία τάξη.>>
ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΙΣ – ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ – ΠΑΡΑΠΟΙΗΣΕΙΣ.
Μελέτες πάνω στο κείμενο της ‘Αντιγόνης ‘ έχουν γίνει πολλές στο πέρασμα των αιώνων .Ένα κλασσικό , απαράμιλλο κείμενο ,που εκφράζει το »υψηλόν» στην τέχνη δεν παύει να θέλγει ,να συγκινεί , να συναρπάζει και στην εποχή μας. Άλλωστε το κλασσικό δεν έχει χρόνο ,μόνο κλάση .Όμως οι μελέτες αυτές έφεραν στο φως εκτός από ενδιαφέρουσες ερμηνείες και κάποιες παρανοήσεις. Βασική αιτία παρανοήσεως ενός κειμένου είναι η γλώσσα. Πολλές φορές οι ανορθόδοξες μεταφράσεις των τραγωδιών από την αρχαία ελληνική σε άλλη γλώσσα οδηγούν σε λάθος συμπεράσμα- τα. Διότι ουδείς μπορεί να κατανοήσει καλλίτερα τα ελληνικά κείμενα από τους Έλληνες .Όπως ουδείς μπορεί να καταλάβει τον Ου. Σαίξπηρ καλλίτερα από τον Βρεττανό ή τον Δάντη [ Αλιγκιέρι ] από τον Ιταλό ή τον Ερ. Ίψεν από τον Νορβηγό ή τον Αν. Τσέχωφ από τον Ρώσο ή τον Τ. Ουίλιαμς από έναν Αμερικανό. Βεβαίως πρόβλημα υπάρχει και στις αποδόσεις των αρχαίων ελληνικών κειμένων από την αρχαία ελληνική στην νεοελληνική .Όμως ,ας ληφθεί υπόψιν ,ότι ουδεμία »τελεία » απόδοση ή ερμηνεία ή μετάφραση ενός κειμένου μπορεί να αντικαταστήσει το πρωτότυπο ‘ απλώς το προσεγγίζει στα μέτρα της εποχής της.
I.» παντοπόρος . άπορος επ’ ουδέν έρχεται το μέλλον ».
Μ. ΧΑ’Ι’ΝΤΕΓΚΕΡ – » Εισαγωγή στη μεταφυσική », { σελ. 186 } . 3. Είναι και σκέπτεσθαι.
O M .Xά’ι’ντεγκερ παραποιεί το κείμενο . Οι στίχοι { 359 -361 } έχουν ως εξής : << παντοπόρος . άπορος επ’ ουδέν έρχεται το μέλλον ‘ >> . Στον στίχο [ 359 ] » παντοπόρος» έχει τελεία . Συνεπώς δεν συνδέεται άμεσα με τον επόμενο στίχο . Στον επόμενο στίχο [ 360 ] » άπορος επ’ ουδέν έρχεται » αφαιρεί την συνέχεια της προτάσεως » το μέλλον » [στ. 361 ‘] .Όλο αυτό οδηγεί σε λάθος συμπέρασμα.
Η » μετάφραση » του Χά’ι’ντεγκερ αποτελεί κατ’ ουσίαν έναν αποκρουστικό βιασμό στο κείμενο του Σοφοκλέους .
ΣΥΜ. ΓΡ. ΣΤΑΜΠΟΥΛΟΥ – » Σοφοκλέους ΑΝΤΙΓΟΝΗ »,{ σελ.384 }. Σχόλια στο δοκίμιο του Martin Heidegger.
Η ερμηνεία { του χορικού στην ΑΝΤΙΓΟΝΗ } προσιδιάζει περισσότερο σε προσωκρατικό απόσπασμα ,και επικυρώνει ,τεχνηέντως ,την οντολογία του Heidegger , δηλαδή τον φιλοσοφικό μηδενισμό.
II.Δεινός – Ανοίκειος .
Τί είναι το ‘‘ανοίκειον’‘ ; Ποία η σχέση του με το »δεινόν’‘ ;
Γ. ΠΕΦΑΝΗ – » Φαντάσματα του θεάτρου . Σκηνές της θεωρίας ΙΙΙ ». Κεφ. 2 . Πολιτική και θεατρική φαντασία. Φιλοσοφικές παρατηρήσεις του Καστοριάδη στην τραγωδία », { σελ. 276 }.
Σ. ΦΡΟΥΝΤ – » Το ανοίκειο » ,{ σελ. 9-11 }.
Ανοίκειος είναι ο μη οικείος. Το Unheimlich [ ανοίκειον ] παράγει » μία ιδιαίτερη απόχρωση του τρομακτικού » [ Φρόυντ ].
ΣΥΜ. ΓΡ. ΣΤΑΜΠΟΥΛΟΥ – » Σοφοκλέους ΑΝΤΙΓΟΝΗ ».Martin Heidegger . H Ελληνική ερμηνεία του ανθρώπου στην Αντιγόνη του Σοφοκλή. Κεφ. 13. Το ανοίκειο ως θεμέλιος όρος του ανθρώπου.
S. NORBLIN – » Η Αντιγόνη θάβει την Πολυνείκη », { 1825, Παρίσι }.
Άνθρωπος δεινότερος πάντων .Και από όλα τα άλογα ,διότι τους λείπει ο Λόγος ,και από τους Θεούς ,διότι ο άνθρωπος μπορεί να γίνει και κακός και αγαθός ,ενώ οι Θεοί είναι μόνον αγαθοί. Όλα τα μηχανεύεται ,χωρίς ποτέ να καταφέρει να νικήσει τον Χάρο στα Μαρμαρένια αλώνια .Ή μήπως όχι ;
Η απόδοσις των αρχαίων κειμένων δεν είναι φωτογραφική . Συνεπώς βασίζεται, αλλά ενίοτε δεν ταυτίζεται απόλυτα με αυτή των μεταφραστών συγγραφέων .
Τα περισσότερα αρχαία κείμενα ,από όσα χρησιμοποιήθηκαν ,μπορείτε να τα αναζητήσετε στο διαδίκτυο ,όπως στα πολύ χρήσιμα »google books » ,» wikisource» , »anemi » ,» πύλη» κ. α
ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ. { gregoriusworld } 